รธน.พอสังเขป

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก นักวิชาการอิสระ

เนื้อหาสาระของรัฐธรรมนูญที่สภาปฏิรูปแห่งชาติจะอภิปรายตั้งแต่วันที่ 20 เม.ย.นี้ เท่าที่ได้มีการเปิดเผยกันออกมาประกอบด้วย 315 มาตรา  เริ่มตั้งแต่บททั่วไป ซึ่งก็ว่าด้วยราชอาณาจักรไทยเป็นหนึ่งเดียวจะแบ่งแยกมิได้

ถัดจากบททั่วไปก็มาเป็นภาค 1 ว่าด้วยพระมหากษัตริย์และประชาชน ซึ่งรายละเอียดในส่วนของพระมหากษัตริย์นั้นก็เป็นเช่นที่ผ่านมานับตั้งแต่ปี 2475 ไล่เรื่อยมาปรับแต่งตามความเหมาะสมเป็นลำดับในแต่ละรัฐธรรมนูญ แต่ก็ไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงอันใดมากจากแต่ละฉบับผ่านต่อกันมา แต่ในฉบับที่กำลังยกร่างกันอยู่นี้ ในส่วนของประชาชนนั้นมีการเปลี่ยนแปลงเป็นครั้งแรก คือ การสร้างความชัดเจนระหว่างสิทธิมนุษยชนที่ให้แก่ทุกคนบนผืนดินไทยกับสิทธิพลเมืองที่มอบให้กับบุคคลสัญชาติไทย โดยผนวกการมีส่วนร่วมในทางการเมือง และการมีส่วนร่วมในการตรวจสอบเข้าไปเสริมสิทธิและหน้าที่ของพลเมืองด้วย

ในภาคสองเป็นเรื่องของผู้นำการเมืองที่ดีและระบบผู้แทนที่ดี ซึ่งนอกจากจะประกอบไปด้วยเรื่องของพรรคการเมืองที่จะต้องมีความรับผิดชอบต่อประเทศชาติและสังคม และเป็นที่รวมกันของผู้ที่มีอุดมการณ์ทางการเมืองร่วมกัน มีความเป็นสถาบันที่สมาชิกรวมถึงพลเมืองทั้งหลายมีความเป็นเจ้าของร่วมกัน สภาผู้แทนราษฎรที่ได้สมาชิกเข้ามาโดยระบบสัดส่วนแบบผสม (Mixed Member Proportional–MMP) วุฒิสภาที่เป็นสภาพหุนิยม แนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐที่เป็นเจตจำนงให้รัฐดำเนินการตรากฎหมาย และกำหนดนโยบายการบริหารราชการแผ่นดิน มีเรื่องของการตรากฎหมาย การคลังและการงบประมาณ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการ นักการเมือง และประชาชน และการกระจายอำนาจและการบริหารท้องถิ่น

ในภาคที่สามเป็นเรื่องของหลักนิติธรรม ศาล และองค์กรตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ ซึ่งบัญญัติชัดเจนว่าอะไรคือหลักนิติธรรม ศาลทั้งหลายยังคงมีอยู่ครบถ้วน โดยมีการเพิ่มศาลเกี่ยวกับการเลือกตั้ง และศาลการคลังและการงบประมาณ

ภาคที่สี่เป็นเรื่องการปฏิรูปและการสร้างความปรองดอง ซึ่งสองเรื่องนี้เราจะได้ลงรายละเอียดกันต่อไปตามลำดับ