หลักบริหารของข้าราชการ

โดย...สมผล ตระกูลรุ่ง

นอกจากข่าวเครื่องบินเยอรมันชนภูเขาด้วยความตั้งใจของนักบินผู้ช่วยแล้ว คงไม่มีข่าวใดที่ลือลั่นสนั่นเมืองสำหรับคนไทยเท่ากับ ข่าวองค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ หรือ ICAO ไม่รับรองมาตรฐานด้านความปลอดภัยของกรมการบินพลเรือน (บพ.) เพราะการที่ ICAO ไม่รับรองมาตรฐานการบินด้านความปลอดภัย ย่อมเป็นเรื่องใหญ่ในวงการบิน หากไม่แก้ไข เครื่องบินจากประเทศไทยอาจไม่สามารถบินเข้าประเทศใดในโลกได้ นี่จึงไม่ใช่ข่าวธรรมดา แต่ต้องถือเป็นข่าวใหญ่ระดับชาติที่มีผลกระทบกับทุกประเทศทั่วโลก ซึ่งเกิดผลกระทบแล้วเมื่อญี่ปุ่นไม่ยอมให้เครื่องบินเช่าเหมาลำไปลง

ถ้าญี่ปุ่นยังไม่ประกาศ ประชาชนคงยังไม่รู้ว่า บพ.สอบตกด้านความปลอดภัย

เรื่องแบบนี้ถ้าเกิดในต่างประเทศ โดยเฉพาะญี่ปุ่นหรือเกาหลีใต้ คงได้เห็นเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบฆ่าตัวตายไปบ้างแล้ว หรืออย่างน้อยก็คงแสดงความรับผิดชอบด้วยการลาออกกันเป็นทิวแถว อย่างน้อยที่สุดจะได้เห็นผู้บริหารออกมานั่งคุกเข่ายอมรับผิดขอโทษกับประชาชน

แต่ที่นี่ประเทศไทย อย่าว่าแต่การแสดงความรับผิดเลย แม้คำขอโทษสักคำ หรือกล่าวคำยอมรับผิด ก็ไม่อยู่ในจิตสำนึก ไม่อยู่ในความคิดของข้าราชการไทย เพราะในความคิดของเจ้าหน้าที่ไทย คือ ข้าไม่เคยทำอะไรผิด เมื่อเกิดเหตุร้ายใดๆ ข้าจะต้องรับผิดชอบด้วยการของบประมาณมาแก้ไข และหากฟังสุ้มเสียงจาก บพ.ที่ให้ข่าว ดูเหมือนว่าเหตุการณ์นี้กลายเป็นความผิดของ ICAO ที่กำหนดหลักเกณฑ์เข้มงวดเกินไป ICAO ไม่ยอมไปผ่อนผันเวลาตามที่ทางการไทยร้องขอ หรืออ้างว่าการตรวจสอบของ ICAO ใช้รูปแบบการซักถามต่างจากอดีต ทำให้ได้คะแนนต่ำ

ทั้งหลายทั้งปวงที่เกิดขึ้น เจ้าหน้าที่ของเราไม่เคยรู้สึกว่าผิด ฉะนั้น ICAO จึงต้องเป็นผู้ผิด

Thailand only

ถ้าจะอ้างว่า ICAO เข้มงวดเกินไป ก็ต้องถาม ทำไมประเทศอื่นเขาไม่มีปัญหา การเข้มงวดของ ICAO เป็นสิ่งที่ดี เพราะเป็นเรื่องความปลอดภัย และเป็นการเข้มงวดกับทุกประเทศ ไม่ใช่เฉพาะประเทศไทย ถ้า ICAO ไม่เข้มงวด กลับจะน่าเป็นห่วง

ส่วนการที่ ICAO ไม่ยอมผ่อนผันนั้นก็เป็นไปตามระเบียบของเขา ที่สำคัญ เขาแจ้งเรามานานแล้ว

สำหรับข้ออ้างที่อ้างว่า เปลี่ยนแบบการซักถาม จึงทำให้ได้คะแนนต่ำนั้น เป็นข้ออ้างของพวกสิ้นคิด พวกที่เรียนเพื่อให้สอบผ่าน ไม่ได้เรียนเพื่อรู้ มาตรฐานความปลอดภัยเป็นสิ่งที่ต้องเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และปฏิบัติโดยเคร่งครัด เพราะเป็นสิ่งที่มีผลถึงชีวิตของผู้คนผู้บริสุทธิ์ ถ้ามาตรฐานของ บพ.ที่ตอบแบบสอบถามของ ICAO เพียงเพื่อให้ได้คะแนนสูง แต่ไม่ได้คำนึงถึงมาตรฐานความปลอดภัยทางการบิน มาตรฐานอย่างนี้ถือว่าสอบตกตั้งแต่ยังไม่ทำแบบสอบถามแล้ว

ข้อเท็จจริงในเรื่องที่ ICAO เตือน บพ.ถึงมาตรฐานการบินนั้น เขาเตือนมานานแล้ว เตือนเป็นเอกสาร ถ้าเจ้าหน้าที่ บพ.ไม่เฉไฉ หรือปกปิดความจริง จะยอมรับหรือไม่ว่า ICAO มีหนังสือเตือนมานานหลายปีแล้ว เตือนมาหลายครั้ง มีรายการข้อบกพร่องเป็นร้อยๆ

ยกตัวอย่างสักเรื่องที่ ICAO ตรวจแล้วไม่ผ่าน คือมาตรฐานการขนส่งสินค้ามีพิษ ซึ่งจะต้องมีวิธีการเป็นขั้นตอนว่าจะต้องทำอย่างไรบ้าง นักบินจะต้องปฏิบัติอย่างไร จากการตรวจสอบของ ICAO พบว่า ของไทยมีแต่คู่มือ แต่เมื่อถามวิธีทำจริงๆ กลับไม่มีใครรู้เรื่อง ไม่ได้ทำตามคู่มือ แม้นักบินเอง ก็ไม่รู้ว่าจะต้องปฏิบัติอย่างไรเมื่อมีการขนสินค้ามีพิษ พูดง่ายๆ ว่าเรามีแต่กระดาษ แต่ไม่ได้ทำจริง จึงไม่มีความรู้ที่จะตอบว่าจะต้องทำอย่างไร

สิ่งที่ ICAO เตือนมานั้น มีทั้งเรื่องสนามบินที่ไม่ได้มาตรฐาน เพราะการสร้างระบบต่างๆ ทั้งนายใหญ่นายหญิง ทั้งเจ๊ ด. ต่างมีผลประโยชน์ มีบริษัทในสังกัดที่จะรับงาน ไม่ได้สนใจเรื่องมาตรฐาน จะให้บริษัทของตนเองได้งาน ตัวเองจะได้ส่วนแบ่ง

การบินไทย สายการบินแห่งชาติ ก็มีปัญหาเรื่องมาตรฐานความปลอดภัย อย่าให้ต้องเอามาเปิดเผยกันเลย

ตามมาตรฐานการบินระหว่างประเทศ จะมีการอบรมเจ้าหน้าที่เป็นประจำ ศูนย์กลางของการบินอยู่ที่ประเทศฝรั่งเศส บพ.เองก็ส่งเจ้าหน้าที่ไปอบรม แต่เจ้าหน้าที่ที่ไปเข้าใจหรือเปล่าว่าไปอบรมมาตรฐานความปลอดภัยทางการบิน เจ้าหน้าที่ฝรั่งผู้ฝึกอบรมเคยบ่นว่า เจ้าหน้าที่ของไทยไม่ให้ความสนใจ ขาดการอบรม คงจะคิดว่าที่ราชการเสียเงินส่งไปนั้น เขาออกค่าตั๋วเครื่องบินเพื่อให้ไปซื้อน้ำหอม เข้าคิวซื้อกระเป๋า

ปัญหาที่เกิดขึ้น ปฏิเสธไม่ได้ว่ามาจากระบบราชการที่ผู้บริหารไม่ได้มีความรู้ความสามารถ ไม่มีสำนึกความรับผิดชอบ และไม่ใช่แต่ บพ.เท่านั้น หน่วยงานอื่นก็เหมือนกัน

ขอบ่นเรื่องของการทางพิเศษสักเรื่อง ที่เป็นตัวอย่างของปัญหาของการบริหารงานในระบบราชการ ที่ผมประสบมาด้วยตัวเอง เป็นเรื่อง Easy pass ครับ

ผมใช้ Easy pass (ใช้ด้วยความจำใจจริงๆ ไม่ได้มีความศรัทธาในการบริหารเลย) เกิดปัญหาเหมือนหลายๆ ครั้ง คือ ใช้ไม่ได้ เครื่องไม่ยอมอ่าน จนผมไม่กล้าใช้ เพราะกลัวคนอื่นจะเดือดร้อน ผมได้นำไปขอเปลี่ยนที่ด่านหัวลำโพง เจ้าหน้าที่ดูแล้วบอกว่า ต้องไปเปลี่ยนที่ทางด่วนขั้นแรก (ดินแดง-บางนา) เพราะซื้อจากที่นั่น

เมื่อผมไปขอเปลี่ยนที่ด่านพระราม 4 บ่อนไก่ เจ้าหน้าที่ดูแล้วบอกว่า ยังเปลี่ยนให้ไม่ได้ เพราะไม่ใช่รุ่นแรกที่มีระเบียบให้เปลี่ยนได้เลย รุ่นของผมต้องยื่นคำร้องทำเรื่องไว้ว่า Easy pass มีปัญหา และให้นำกลับไปใช้ก่อน เมื่อมีปัญหาอีกครั้งจึงจะเปลี่ยนให้

คิดได้อย่างไร เขาคงเห็นว่าผู้ใช้ทางมีเวลาว่างมาก โดยไม่คิดถึงความเดือดร้อนของคนอื่นเมื่อเครื่องไม่อ่าน ผมไม่เข้าใจว่า เขากลัวอะไร หรือคิดว่าคนใช้รถชอบเปลี่ยนเครื่องใหม่ ถ้าเครื่องมันใช้ได้ คนใช้เขาจะเปลี่ยนใหม่ทำไม

แม้ขึ้นต้นเป็นกรมการบินพาณิชย์ แต่ลงท้ายเป็นการทางพิเศษ ก็คงไม่ผิดกติกาอะไรนะครับ เพราะสังกัดกระทรวงคมนาคมทั้งคู่

ประเด็นที่อยากจะฝากท่านรัฐมนตรีไปดูคือ อย่างปล่อยให้คนผิด (ใน บพ.) ลอยนวล คนที่ละเลยไม่ยอมแก้ปัญหา ทั้งๆ ที่รู้มานานแล้ว ทำให้เกิดความเสียหายแก่ประเทศชาติอย่างมากมาย

หากไม่เอาจริงในรัฐบาลนี้แล้ว ประเทศไทยก็ไม่มีโอกาสอีกแล้ว