ปัญหาการขาดแคลนแรงงาน (2)

โดย...ทายาท ศรีปลั่ง กรรมการผู้จัดการ บริษัท เดอะไนล์

หลายๆ ประเทศกำลังเผชิญกับบทเรียนดังกล่าว และกำลังแสวงหาแนวทางการแก้ปัญหา ซึ่งโดยทั่วไปมักมีมาตรการ ดังนี้

1.การเพิ่มปริมาณแรงงาน เช่น การเพิ่มแรงงานหญิงหรือแรงงานผู้สูงอายุเข้าสู่ตลาดแรงงาน โดยจะเห็นได้ว่า ครั้งหนึ่งประเทศในยุโรปหรือสหรัฐ ผู้หญิงจะไม่ทำงาน แต่ในปัจจุบันนี้ผู้หญิงจะต้องออกมาทำงาน แม้ว่าจะมีบุตรก็ตาม และผู้หญิงบางคนที่อยากจะมีบุตรหลายคน พอรู้ว่าต้องมาทำงานก็เลยควบคุมให้มีบุตรน้อย หรือบางคนไม่มีบุตรเลย เพราะอาจจะเป็นภาระหรืออาจจะเครียดจากงาน ขณะเดียวกันหลายประเทศได้ขยายเพดานการเกษียณอายุงาน สำหรับบุคคลที่เกษียณอายุไปแล้ว เช่น ประเทศสหราชอาณาจักร ซึ่งได้ขยายอายุการเกษียณจากเดิมที่ 60 ปี เป็น 65 ปี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1949 (พ.ศ. 2492) ส่วนประเทศฝรั่งเศส เริ่มในปี ค.ศ. 1982 (พ.ศ. 2525) ญี่ปุ่นเริ่มในปี ค.ศ. 2013 (พ.ศ. 2556) ขณะที่ประเทศเกาหลีใต้เพิ่งขยายอายุเกษียณของภาคเอกชนจากเดิม 55 ปี เพิ่มเป็น 60 ปี ในปี ค.ศ. 2013 (พ.ศ. 2556) และจะมีผลบังคับใช้ในปี 2016-2017 (พ.ศ. 2559-2560) โดยลักษณะงานสำหรับผู้สูงอายุจะมีทั้งที่เป็นแบบชั่วคราว เช่น การจ้างเป็นที่ปรึกษา หรืองานอาสาสมัครที่ไม่จำเป็นต้องทำงานเต็มเวลา และการต่ออายุงานจากเดิม ซึ่งประเทศเหล่านี้ได้ประโยชน์ 2 ต่อ คือ เป็นการเพิ่มปริมาณแรงงาน และแก้ไขปัญหาการจ่ายเงินของกองทุนบำเหน็จบำนาญ เนื่องจากจะมีเม็ดเงินไม่เพียงพอที่จะจ่ายให้กลุ่มคนเหล่านี้ในอนาคต

2.การเพิ่มประสิทธิภาพแรงงาน คือ การพัฒนาศักยภาพหรือความสามารถของประชากรในประเทศ ให้มีความรู้ความสามารถที่หลากหลาย โดยภาครัฐเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณและโครงการต่างๆ อีกทั้งให้การสนับสนุนด้วยระบบภาษี เพื่อให้ประชากรในประเทศพัฒนาทักษะความสามารถที่สูงขึ้น ได้ค่าแรงที่เพิ่มขึ้น สามารถเลี้ยงตัวเองได้ ดังเช่นที่เกิดขึ้นแล้วในประเทศสิงคโปร์ โดยจะพบว่า คนสิงคโปร์ได้เข้าไปดำรงตำแหน่งสำคัญในบริษัทต่างๆ ของประเทศในแถบอาเซียน

3.การโยกย้ายแรงงานจากต่างถิ่น โดยการดึงเอาแรงงานต่างถิ่นเข้ามา ซึ่งอาจจะเป็นแรงงานจากต่างประเทศที่สามารถพูดภาษาสากลหรือภาษาของประเทศตนได้ นี่ก็จะเป็นแหล่งแรงงานสำคัญในอนาคตสำหรับประเทศที่พัฒนาแล้ว

4.การทดแทนแรงงานด้วยเครื่องจักร หุ่นยนต์ และพัฒนาระบบเทคโนโลยีสารสนเทศที่อัจฉริยะมากขึ้น เช่น การพัฒนาระบบสมองกลฝังตัว (Embedded System) เพื่อเพิ่มความฉลาด และความสามารถให้กับอุปกรณ์และเครื่องมือที่ใช้ในการผลิต

สำหรับประเทศไทย จากข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) พบว่าประชากรของประเทศไทยในปี ค.ศ. 2015 (พ.ศ. 2558) จะมีประชากรในวัยทำงานสูงที่สุด และหลังจากนั้นประชากรวัยทำงานจะมีอัตราลดลงอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี ค.ศ. 2020 ถึงปี ค.ศ. 2025 (พ.ศ. 2563-2568) หรืออีกประมาณ 20 ปีข้างหน้า ประเทศไทยจะเผชิญกับสภาพที่ประชากรในวัยทำงานลดลง เพราะฉะนั้น ประเทศไทยจึงต้องเตรียมการแก้ไขปัญหาด้วยวิธีต่างๆ ดังที่กล่าวมาข้างต้น ดังจะเห็นได้ว่า หน่วยงานภาครัฐโดยสำนักงาน ก.พ. ได้ริเริ่มทำการศึกษาเพื่อขยายเพดานการเกษียณอายุของข้าราชการจากเดิม 60 ปี เป็น 65 ปีแล้ว ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2551 การกำหนดแนวทางการพัฒนาทักษะและเพิ่มประสิทธิภาพแรงงาน ด้วยมาตรการลดหย่อนภาษี รวมถึงการออกมาตรการที่ช่วยผ่อนคลายการจ้างงานคนต่างด้าวที่ผิดกฎหมาย เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนแรงงานรุนแรงในบางสาขา

ปัญหาการขาดแคลนแรงงานเนื่องจากอัตราการเกิดที่ลดลง ไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบที่สำคัญต่อระบบเศรษฐกิจในระดับมหภาคเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อระบบการจ้างงานในภาคเอกชน ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องวางแผนรับมือตั้งแต่เนิ่นๆ หลายบริษัทเริ่มมีนโยบายการขยายอายุเกษียณจาก 60 ปี เป็น 65 ปี และอัดฉีดเงินเพิ่มเติมในระบบสวัสดิการเกี่ยวกับการสงเคราะห์บุตรและการศึกษา ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยลดปัญหาการขาดแคลนแรงงานเท่านั้น แต่ยังส่งเสริมหลักการช่วยเหลือเกื้อกูลในสังคม (ความรับผิดชอบในสังคม) ในฐานะที่บริษัทก็เป็นหนึ่งในสถาบันทางสังคมเช่นกัน