ไอ้โก้ทำเจ็บ

เป็นข่าวใหญ่ตั้งแต่สัปดาห์ที่แล้ว และเชื่อว่าจะเป็นข่าวต่อเนื่องต่อไปอย่างน้อยจนถึงเทศกาลสงกรานต์ นั่นก็คือเรื่องหน่วยงานด้านการบินพลเรือนของญี่ปุ่นมีหนังสือแจ้งกรมการบินพลเรือนของไทย หรือ บพ. เมื่อวันที่ 24 มี.ค.ที่ผ่านมา ว่าจะไม่อนุมัติให้สายการบินสัญชาติไทยขยายหรือเปลี่ยนแปลงบริการขนส่งทางอากาศไปยังประเทศญี่ปุ่น ตั้งแต่วันที่ 1 เม.ย. 2558 เป็นต้นไป จนกว่าจะแก้ไขปัญหาแล้วเสร็จ

สายการบินที่ถูกกระทบเต็มๆ คือไทยแอร์เอเชียเอ็กซ์ นกสกู๊ต และเอเชีย แอตแลนติก เพราะได้เตรียมเครื่องบินเช่าเหมาลำสำหรับขนนักท่องเที่ยวไทยไปทัวร์ญี่ปุ่นในช่วงสงกรานต์นับหมื่นคน

ผลกระทบมีทั้งต่องบกำไรขาดทุนของสายการบินเอง และต่อนักท่องเที่ยวจำนวนมากที่แผนการเดินทางต้องเปลี่ยนแปลงกะทันหัน เพราะเที่ยวบินที่จองไว้แล้วถูกยกเลิก

ญี่ปุ่นเป็นรายแรก ตามมาติดๆ ด้วยเกาหลี หลังจากนั้นก็จีน นอกจากนี้ยังมีข่าวว่าสิงคโปร์ก็อาจจะเข้มงวดกับเรามากขึ้น ทำให้เกิดความกังวลว่าเรื่องอาจจะไม่จบเพียงเท่านี้ ถ้ามันลุกลามไปถึงยุโรปกับสหรัฐด้วย ธุรกิจการบินและธุรกิจท่องเที่ยวของเราอาจตกอยู่ในฐานะลำบาก

เมื่อได้ยินเรื่องนี้ครั้งแรก ผมเกิดความระแวงว่าอาจเป็นเรื่องที่มีเบื้องหน้าเบื้องหลัง การที่เราไม่ยอมเชื่อฟังชาติตะวันตกเกี่ยวกับการเลือกตั้ง อาจทำให้เขาเจตนาเล่นงานเราโดยการยืมมือองค์กรระหว่างประเทศ ซึ่งในที่นี้ก็คือองค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ มีชื่อย่อว่าไอซีเอโอ หรือเรียกให้สั้นลงว่าไอเคโอ แต่ตอนแรกผมเรียกเองด้วยความไม่พอใจว่าไอ้โก้

แต่เมื่อได้อ่าน ได้ฟัง และได้สอบถามผู้รู้ในวงการหลายคน ทำให้ทราบว่าระบบของเรามีข้อบกพร่องเป็นอันมาก เพียงแต่ที่ผ่านมาไม่เป็นข่าว เพราะเราสามารถแก้ตัวและเอาตัวรอดได้เรื่อยมา รวมทั้งโชคดีที่ยังไม่เคยมีอุบัติเหตุขนาดใหญ่ที่เป็นผลมาจากความบกพร่องเหล่านั้น

ไอเคโอส่งทีมเข้ามาตรวจสอบเราในช่วงต้นปีที่ผ่านมา และพบความบกพร่องสำคัญที่กระทบความปลอดภัย 2 เรื่อง คือ เรื่องการขนส่งสินค้าอันตรายประการหนึ่ง กับความบกพร่องใน บพ. อีกประการหนึ่ง โดยในกรณีของ บพ. ไม่มีการแยกบทบาทด้านนโยบาย ด้านกำกับดูแล และด้านปฏิบัติออกจากกัน กฎหมายที่เกี่ยวข้องไม่ทันสมัย สัดส่วนบุคลากรที่ผ่านการอบรมจากไอเคโอต่ำกว่าเกณฑ์ และการออกใบอนุญาตการบินไม่เป็นไปตามข้อกำหนดของไอเคโอ

ในช่วงต้นเดือน มี.ค. บพ.ทำหนังสือถึงไอเคโอ เสนอแผนปรับปรุงระบบความปลอดภัยโดยขอใช้เวลา 1 ปี พร้อมกับแจ้งว่าบางเรื่องได้เริ่มดำเนินการแล้ว เช่น การของบจ้างบุคลากรเพิ่ม และการของบจัดทำระบบฐานข้อมูลเพื่อยกระดับการให้บริการ

สัปดาห์ต่อมา ไอเคโอตอบกลับว่า ยังมีประเด็นที่น่าเป็นห่วงและขอข้อมูลเพิ่ม ซึ่ง บพ.ตีความว่าควรมีเวลาแก้ไขปรับปรุงแผน 90 วัน หรือจนถึงเดือน พ.ค.

ในระหว่างนี้ไอเคโอได้เอาข้อมูลผลการตรวจสอบขึ้นเว็บไซต์ พอทางญี่ปุ่นทราบและพิจารณาแล้ว ก็ออกประกาศดังกล่าวข้างต้น

บพ.ร้องขอความเห็นใจว่า ญี่ปุ่นมีปฏิกิริยาเร็วเกินไป ควรรอให้พ้นเส้นตายในเดือน พ.ค. เสียก่อน พร้อมกับรีบส่งทีมไปทำความเข้าใจกับญี่ปุ่น และจะเดินสายต่อไปเกาหลี จีน และเยอรมนี

ส่วนตัวผมเชื่อว่า การที่ญี่ปุ่นเป็นประเทศแรกที่เปิดเกมเป็นความบังเอิญมากกว่าอย่างอื่น ถึงจะไม่ใช่ญี่ปุ่น ก็อาจเป็นประเทศอื่นอยู่ดี ซึ่งหากเป็นสหรัฐหรือยุโรปตะวันตกประเทศใดประเทศหนึ่ง ปฏิกิริยาจากทั่วโลกอาจเร็วกว่านี้และแรงกว่านี้ด้วยซ้ำไป

ผู้รู้อีกเช่นกันที่เล่าให้ฟังว่า ทีมที่ไปเจรจาไม่น่าจะมีข้อมูลใหม่ คงจะมีแต่ข้ออ้างและข้อแก้ตัวเดิมๆ ตามวิสัย ซึ่งจะไม่เกิดผล กล่าวคือประเทศที่ประกาศห้ามแล้วคงไม่ยอมแก้คำประกาศเพื่อให้เรากลับไปบินได้ตามเดิม

ผมมีข้อสังเกตบางประการเกี่ยวกับเรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้น ดังนี้

หนึ่ง ผมยังไม่เห็นใครที่ไม่ยอมรับว่าเรามีข้อบกพร่องจริง แต่มีคนบ่นว่าญี่ปุ่นไม่น่าจะใจเร็ว น่าจะรอจนพ้นเส้นตายในเดือน พ.ค. หรืออย่างน้อยก็ให้ผ่านเทศกาลสงกรานต์ เพื่อไม่ให้ธุรกิจท่องเที่ยวในบ้านเราเสียหาย

เราอาจลืมนึกไปว่า ธุรกิจทางฝั่งญี่ปุ่นของเขาก็เสียหายเช่นกัน เช่น โรงแรมและรถทัวร์ที่ถูกยกเลิกการจอง ที่สำคัญคือญี่ปุ่นเขาเสียหายทั้งด้านมหภาคและจุลภาค กล่าวคือ รายได้ที่พึงเข้าประเทศขาดหายไปด้วย ส่วนของเราเสียหายด้านจุลภาคเป็นหลัก คือเฉพาะรายบุคคลและรายธุรกิจที่เกี่ยวข้อง

ญี่ปุ่นในวันนี้ให้ความสำคัญกับการท่องเที่ยวมาก แต่ก็ยังให้ความสำคัญกับเรื่องความปลอดภัยมากกว่า ในทางกลับกัน หากเป็นบ้านเรา ผมไม่แน่ใจว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะกล้าตัดสินใจแบบญี่ปุ่นหรือไม่ เพราะอาจเกรงจะถูกกล่าวหาว่าไม่เห็นแก่ประโยชน์ของชาติ

สอง เรื่องความปลอดภัยในการเดินทางในบ้านเราเป็นเรื่องที่ดีแต่พูด แต่ไม่ใคร่มีผลในทางปฏิบัติ ใครที่ยังนึกภาพไม่ออกให้ลองนึกถึงเรื่องการเดินทางทางบก หรือเรื่องความปลอดภัยบนท้องถนน

บ่อยครั้งที่กฎหมายล้าสมัย บางครั้งกฎหมายสมบูรณ์ดีแล้ว แต่กลับมีจุดอ่อนด้านการบังคับใช้ หรือกลายเป็นช่องทางในการทำมาหากินของเจ้าหน้าที่ เราจะได้ยินได้ฟังเป็นประจำเรื่องการออกใบอนุญาตหรือใบรับรองความปลอดภัยโดยไม่มีการตรวจสอบอย่างจริงจัง

สาม เริ่มมีข่าวนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีคมนาคมสั่งการให้มีการแก้ไขปัญหาตามคำแนะนำของไอเคโอ ในขณะเดียวกันก็มีข่าวข้าราชการระดับสูงใน บพ. ออกมาแก้ตัวเพื่อให้พ้นผิด

ไม่ว่าจะมีการสอบสวนหาตัวผู้ที่สมควรต้องรับผิดชอบหรือไม่ สิ่งที่ผมอยากเห็นคือรัฐบาลเอาจริงในการแก้ไขข้อบกพร่องอย่างเร่งด่วน อย่าได้เห็นแก่หน้าใครหรืออย่าให้มีการลูบหน้าปะจมูก ต้องไม่ลืมว่าหากเรื่องนี้บานปลายออกไป ปัญหาของนักท่องเที่ยวไทยนับหมื่นที่ถูกยกเลิกเที่ยวบินช่วงสงกรานต์จะเป็นเพียงปัญหาเล็กๆ เมื่อเปรียบกับความหวั่นไหวของนักท่องเที่ยวต่างชาตินับสิบล้านคนที่บินมาเที่ยวบ้านเราในแต่ละปี