ข้อเสนอต่อการตั้งสมัชชาพลเมือง

โดย...วรรณธรรม กาญจนสุวรรณ

ดูเหมือนว่าการปฏิรูปทางการเมืองครั้งนี้ยังคงใช้แนวทางกระแสหลักของระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภา กล่าวคือจำเป็นต้องมีการเลือกตั้งเพื่อให้ได้มาซึ่งผู้แทนของปวงชนชาวไทยเข้าไปทำหน้าที่ใช้อำนาจรัฐในการจัดสรรแบ่งปันสิ่งที่มีคุณค่าหรือเข้าไปทำงานการเมืองนั่นเอง โดยมีหลักการการตรวจสอบและถ่วงดุล 3 ฝ่ายหลัก ได้แก่ ฝ่ายบริหาร ฝ่ายนิติบัญญัติ และฝ่ายตุลาการ ทั้งนี้อาจมีองค์กรอิสระอื่นเป็นตัวช่วยที่ทำให้เกิดกระบวนการตรวจสอบได้อย่างกว้างขวางขึ้น อาทิ กกต. ป.ป.ช. และอื่นๆ

ลักษณะการปกครองแบบนี้บางครั้งเราเรียกว่า “ประชาธิปไตยทางอ้อม” มีความจำเป็นอย่างยิ่งในฐานะตัวแสดงหลักทางการเมืองที่ต้องมาจากการเลือกตั้งของประชาชนโดยตรง หากกล่าวถึงประชาธิปไตยทางตรง ก็คือ การมีส่วนร่วมทางการเมืองโดยตรงของประชาชนที่จะต้องมาเป็นผู้ปกครองและใช้อำนาจรัฐ หรือเล่นการเมืองโดยตรงแบบไม่มีผู้แทน พบว่ารัฐชาติที่มีประชากรจำนวนมากไม่สามารถทำได้ที่ให้ทุกคนมาเป็นผู้ปกครองหรือใช้อำนาจได้โดยตรง อาจเป็นเพียงแต่เจ้าของอำนาจอธิปไตยเท่านั้น จึงจำเป็นต้องมี “ผู้แทน”   

ด้วยเหตุนี้ รัฐธรรมนูญทุกฉบับให้ความสำคัญกับการเมืองในระบบรัฐสภาหรือประชาธิปไตยทางอ้อมเป็นหลักที่การมีส่วนร่วมโดยตรงนั้นจะมีบทบาทหนุนเสริม หรือเกิดการรวมกลุ่มกันตามธรรมชาติภายใต้บริบทแนวคิดที่ว่า อำนาจอธิปไตย “เป็นของประชาชน” และเป็นอำนาจที่มอบให้ใคร (ผู้แทน) ใช้ชั่วนิรันดร์ไม่ได้ จึงน่าพินิจการเมือง ดังนี้

1.สมัชชาพลเมือง ก็คือ การมีส่วนร่วมของประชาชนในวงกว้างที่อาจเรียกกันได้หลายรูปแบบ อาทิ การเมืองภาคประชาสังคม การเมืองภาคประชาชน การเมืองภาคพลเมือง ทั้งหลายนี้อาศัยหลักการพื้นฐานที่เชื่อกันว่าอำนาจสูงสุดของการปกครองประเทศเป็นของประชาชนเท่านั้น ดังนั้น ประชาชน พลเมือง ย่อมมีสิทธิโดยสมบูรณ์ที่เป็นเจ้าของและสามารถแสดงความต้องการเพื่อให้ตอบสนองความต้องการนั้นกับตนเองและกลุ่มให้ได้มากที่สุด

2.ผู้เขียนได้เข้าร่วมประชุมกับ พล.ต.เถกิงศักดิ์ เครือหงส์ คณะทำงานพิจารณาศึกษา การตั้งสมัชชาพลเมือง สภาปฏิรูปแห่งชาติ มีความเห็นเกี่ยวกับเรื่องนี้ว่า หลักการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนต้องไม่ล้ำเส้นกับระบบการเมืองหลัก (ระบบรัฐสภา) ที่อาจนำมาซึ่งความไร้เสถียรภาพทางการเมืองของรัฐบาล ที่กล่าวว่า ไม่ล้ำเส้นหมายถึง ระบบรัฐสภาต้องทำหน้าที่อย่างสมบูรณ์ตอบสนองเจตนารมณ์และคำนึงถึงผลประโยชน์ของประเทศชาติเป็นสำคัญ

ขณะที่การเมืองภาคพลเมืองต้องคอยหนุนเสริมหรือเรียกร้อง ตรวจสอบการทำงานของรัฐได้ตามสมควรบนพื้นฐานของกฎหมายรัฐธรรมนูญและต้องพยายามลดช่องว่างที่ระบบรัฐสภาไม่สามารถดำเนินการได้ หรือไม่สามารถตอบสนองได้ทันเวลา เน้นเรียกร้องเชิงนโยบายสาธารณะ แต่การเมืองภาคพลเมืองนี้ไม่ใช่แสดงบทบาทเป็นผู้ปกครองหลักที่จะทำอะไรก็ได้ ต้องยอมรับว่าผู้ปกครองหลักนั้นต้องมาจากการเลือกตั้งในระบบรัฐสภา หากการเมืองภาคพลเมืองมาเล่นการเมืองเองทั้งหมดจะทำให้ระบบรัฐสภาถดถอย และนำไปสู่ “อนาธิปไตย” คือ ไม่มีใครฟังใครเป็นใหญ่กันทั้งนั้น

3.บทบาทที่แท้จริงของการเมืองภาคพลเมือง คือ การสร้างความเข้มแข็งทางการเมืองให้กับประชาชนด้วยกัน ได้แก่ ให้การศึกษาทางการเมืองเน้นการปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมทางการเมืองแบบประชาธิปไตย การที่จะทำให้กลุ่มองค์กรต่างๆ ปฏิบัติตามกฎหมายรัฐธรรมนูญอย่างเคร่งครัดที่สำคัญ คือ “การเป็นกระจกสะท้อนข้อเท็จจริงของประชาชน” อย่างตรงไปตรงมาทั้งในระดับชาติและท้องถิ่น ทำอย่างไรที่จะทำให้ประชาชนมีภูมิคุ้มกันทางการเมืองสามารถกลั่นกรอง “คนดี” เข้าสู่การเมืองหลัก (ระบบรัฐสภา) ทำหน้าที่ปกครองประเทศ และทำอย่างไรที่จะให้มีการติดตามตรวจสอบผลการดำเนินงานของรัฐบาลอย่างเป็นระบบ เสียงของประชาชนนอกรัฐสภาย่อมมีความหมายเสมอ ทำอย่างไรถึงจะมีพลังและผู้ปกครองมิอาจปฏิเสธได้ว่าพลังพลเมืองคือรากฐานแห่งการปกครอง

4.แนวคิดการจัดตั้งสมัชชาพลเมือง ควรมีวัตถุประสงค์ที่แตกต่างไปจากการมีสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจสังคมแห่งชาติ สภาพัฒนาการเมือง สภาองค์กรชุมชนท้องถิ่น และอื่นๆ ควรเป็นองค์กรใหม่ที่บังคับทิศทางการปฏิรูปทางการเมืองเชิงประเด็น 11 ด้าน ให้แล้วเสร็จ มีโรดแมป (Roadmap) อย่างเหมาะสม เน้นภารกิจมากกว่าการได้บุคคลเข้ามาเป็นสมาชิก เพราะที่ผ่านมาสมาชิกองค์กรแบบนี้ไม่เข้าใจสถานะของตัวเอง กล่าวคือเขาไม่ใช่ สส.หรือ สว. ไม่ใช่สมาชิกในระบบรัฐสภาแต่ก็พยายามทำให้เหมือน แบ่งงานให้เหมือน สร้างงานให้เหมือน มีความซ้ำซ้อนกันอย่างยิ่ง ไม่เกิดประโยชน์สิ้นเปลืองงบประมาณ

ดังนั้น องค์กรใหม่นี้ควรมีสมาชิกที่ไม่มากเกินไป อาจมาจากตัวแทนเชิงประเด็นทั้ง 11 ด้าน ของการปฏิรูปและมาจากเชิงพื้นที่ที่กระจายไปทั่วทุกจังหวัด หากคิดเร็วๆ ในเมื่อ คสช.ได้สร้าง “สมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ” จำนวน 250 คน เมื่อทำหน้าที่เสร็จ อาจเขียนไว้ในบทเฉพาะกาลของรัฐธรรมนูญให้ทำหน้าที่เป็นสมาชิกสมัชชาพลเมืองหรือสภาพลเมืองไปพลางก่อนอย่างน้อย 3 ปี เพื่อความต่อเนื่องไม่ให้เสียของการปฏิรูป อย่างไรก็ตามหน้าที่หลักเพื่อสร้างบรรทัดฐานใหม่ที่สำคัญคือการเป็นเจ้าภาพหลักในการติดตามตรวจสอบการเมือง การปฏิรูปตามรัฐธรรมนูญฉบับใหม่อย่างต่อเนื่องเพื่อให้การปฏิรูปกินได้เป็นจริง และควรเป็นองค์กรหลักในการจัดทำประชาพิจารณ์ในการดำเนินงานโครงการสำคัญของรัฐบาลต่อไป ที่สำคัญคือต้องเป็นยักษ์ที่มีกระบองหรือประชาชนที่มีอำนาจจัดการนักการเมืองได้

จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณา...