สู่ยุคสิทธิ แบบก้าวหน้า

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก นักวิชาการอิสระ

ทุกวันนี้คนพูดกันถึงแต่เรื่องสิทธิและเสรีภาพเป็นส่วนใหญ่ คงจะปฏิเสธไม่ได้ว่าสองสิ่งนี้เป็นเรื่องสำคัญ แต่เมื่อพูดถึงสิทธิและเสรีภาพมากมายและมุ่งมองกันแต่ว่าจะได้อะไรจากคำสองคำนี้ ทำให้บ่อยครั้งไม่ตระหนักถึงสิ่งที่สำคัญขนานกันมากับสิทธิและเสรีภาพหรืออาจจะสำคัญกว่าเสียด้วยซ้ำ คือ “หน้าที่” หากคนมุ่งมองไปที่การทำหน้าที่ที่ดี ไม่ว่าในสถานะใดเป็นหลัก สิทธิและเสรีภาพย่อมต้องมาปรากฏต่อหน้า แต่ในสังคมที่หลากหลายผู้คนก็อยากที่จะมีหลักประกันให้แก่ตน จึงจะต้องพิจารณาเรื่องสิทธิและเสรีภาพ จากนั้นอาจจะค่อยเรียกร้องให้คนตระหนักถึง “หน้าที่” ของตน หรือหากแม้นเราจะยกอ้างหน้าที่นำหน้า ก็คงจะต้องมาพร้อมกันกับการให้เห็นภาพของสิทธิและเสรีภาพ ซึ่งก็เป็นแนวโน้มที่แต่ละประเทศในปัจจุบันมุ่งไปโดยเฉพาะอย่างยิ่งในการตรารัฐธรรมนูญ

เมื่อพูดถึงสิทธิและเสรีภาพช่วงพัฒนาการที่ผ่านมาจะแยกเป็นยุค คือ ยุคแรก เป็นเรื่องเกี่ยวกับเสรีภาพและสิทธิทางการเมือง ยุคที่สอง เป็นเรื่องของสิทธิในทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม โดยตราสารระหว่างประเทศที่รับรองสิทธิในแต่ละยุคไว้ชัดๆ เช่น ในส่วนของสิทธิในยุคแรกนั้น คือ ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน  ยุคที่สอง คือ กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง

ในระดับนานาชาติภายหลังจากที่มีปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนปี 1948 เกิดการโต้เถียงในแง่ของคตินิยมเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศในโลกตะวันตกกับประเทศกลุ่มสังคมนิยม ทำให้เรื่องของสิทธิมนุษยชนกลายเป็นศูนย์กลางหนึ่งของสมรภูมิสงครามเย็น แต่สิ้นสุดสงครามเย็น การถกเถียงกันในแง่คตินิยมต่อการมีความจำเป็นในการรับรองและธำรงไว้ซึ่งสิทธิมนุษยชนในด้านต่างๆ ลดลง แต่เปลี่ยนเป็นเรื่องการนำคตินิยมหรือทฤษฎีด้านสิทธิมนุษยชนไปสู่ทางปฏิบัติ

เมื่อทางปฏิบัติกลายเป็นเรื่องสำคัญ บทบาทของรัฐที่ได้รับการคาดหมายโดยเฉพาะอย่างยิ่งในการจัดการให้การใช้สิทธิในเชิงบวกหรือสิทธิเชิงปฏิฐานเป็นจริงขึ้นมา จึงเป็นประเด็นที่จะต้องพิจารณา ทั้งนี้หากมีสิทธิในเชิงบวกจำนวนมากที่รัฐจะต้องจัดการให้ประชาชนสามารถที่จะใช้สิทธิได้เต็มที่ ปัญหาที่จะตามมาคือ รัฐๆ หนึ่งมีทรัพยากรต่างๆ เพียงพอกับที่จะจัดสรรได้อย่างแท้จริงหรือไม่ ซึ่งจะได้มาว่ากันในวาระต่อไป