ธนาคารไทยกับการรวมตัวของอาเซียน

บทบาทที่สำคัญของภาคธนาคารไทย ในฐานะตัวกลางที่ช่วยอำนวยความสะดวกธุรกรรมการค้าการลงทุนระหว่างประเทศของภาคธุรกิจในยุคการรวมตัวเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ซึ่งหากภาคธนาคารไม่สามารถออกไปรองรับการทำธุรกรรมเหล่านี้ได้ อาจส่งผลกระทบต่อการขยายตัวของภาคธุรกิจไม่มากก็น้อย หรืออาจสูญเสียลูกค้ากลุ่มนี้ให้กับธนาคารต่างชาติที่ตอบโจทย์ธุรกิจนี้ได้ดีกว่า โดยธนาคารที่มีเครือข่ายในภูมิภาคกว้างขวางกว่าย่อมได้เปรียบ เพราะนักธุรกิจและนักลงทุนจะได้รับข้อมูลและบริการทางการเงินที่ตรงความต้องการและครบวงจรมากกว่า

เพื่อประโยชน์สูงสุดแก่ระบบการเงินไทยจากการรวมตัวของอาเซียน จำเป็นต้องมีการเตรียมความพร้อมของสถาบันการเงินไทย ทั้งด้านตั้งรับการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นและด้านการรุกไปตลาดต่างประเทศ โดยการออกไปให้บริการของภาคธนาคารในต่างประเทศต้องอาศัยความพร้อมและศักยภาพในการแข่งขัน กับธนาคารต่างชาติ ซึ่งได้มีการเตรียมความพร้อมแก่ภาคธนาคารไทยสำหรับการแข่งขัน มาเป็นลำดับ ที่เห็นได้ชัดคือ การดำเนินการตามแผนพัฒนาระบบสถาบันการเงินระยะที่ 1 และ 2 นับตั้งแต่ปี 2547 ซึ่งเน้นการเสริมสร้างความแข็งแกร่งของธนาคารภายหลัง ผลกระทบจากวิกฤตการเงินและการพัฒนาประสิทธิภาพและความสามารถในการแข่งขันของธนาคารผ่านมาตรการต่างๆ เช่น การส่งเสริมให้มีการควบรวมกิจการโดยมีสิทธิประโยชน์ทางภาษีให้กับสถาบันการเงินที่ควบรวมกิจการระหว่างกัน หรือการเปิดให้ธนาคารต่างชาติในไทยมีจำนวนสาขาเพื่อใช้เป็นช่องทางการให้บริการได้มากขึ้น เป็นต้น

ผลจากแผนพัฒนาระบบสถาบันการเงิน ทำให้มีการแข่งขันที่เพิ่มขึ้น ทั้งจากการเปิดให้มีผู้ให้บริการรายใหม่และการเข้าซื้อหุ้นธนาคารไทยของสถาบันการเงินต่างชาติ ประกอบกับกรณีล่าสุดที่อนุญาตให้ Bank of TokyoMitsubishi UFJ เข้าซื้อหุ้นของธนาคารกรุงศรี อยุธยา ถือเป็นการกระตุ้นให้ธนาคารไทย ต้องปรับตัวเพื่อให้มีความแข็งแกร่ง สามารถรองรับการแข่งขันในระดับสูงขึ้นได้ โดยเฉพาะการแข่งขันกับผู้เล่นต่างประเทศ โดยมีการขยายเครือข่ายและพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้สามารถตอบโจทย์ผู้ใช้บริการได้ครบวงจรมากขึ้น ดังนั้นในอีกทางหนึ่ง การแข่งขันที่เพิ่มขึ้นนี้จึงนำมาซึ่งประโยชน์ต่อผู้ใช้บริการในประเทศและเกิดบริการทางการเงิน รวมถึงช่องทางให้บริการอิเล็กทรอนิกส์ที่ตรงกับความต้องการของผู้บริโภคและธุรกิจใหม่ ๆ เช่น อีคอมเมิร์ซ ด้วยเช่นกัน

สำหรับการแข่งขันของธนาคารไทยในระดับภูมิภาคนั้น ธนาคารไทยได้ออกไปทำธุรกิจในภูมิภาคพอสมควร แต่ขนาดและความลึกของการทำธุรกิจยังเล็กและแคบกว่าธนาคารอาเซียนอื่นโดยเปรียบเทียบ เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบธนาคารไทยกับสิงคโปร์และมาเลเซียในมิติพื้นที่การให้บริการ ขนาด และจำนวนสาขา พบว่า ธนาคารไทยมีการจัดตั้ง (Presence) ใน ต่างประเทศที่ค่อนข้างครอบคลุม แต่ยังเป็น รองในด้านขนาดสินทรัพย์ อีกทั้งอาจเข้าถึงกลุ่มลูกค้าในต่างประเทศได้น้อยกว่า เนื่องจาก มีจำนวนสาขาในต่างประเทศน้อย (ไทย 56 แห่ง สิงคโปร์ 1,117 แห่ง และมาเลเซีย 2,803 แห่ง)

การที่ธนาคารไทยมีการประกอบธุรกิจในต่างประเทศน้อยกว่าสิงคโปร์หรือมาเลเซีย อาจเนื่องมาจากแรงจูงใจในการออกไปให้บริการแก่บริษัทไทยในต่างประเทศมีน้อยกว่า ดังที่กล่าวถึงในฉบับที่แล้ว โดยไทยมียอดการลงทุนทางตรงในต่างประเทศในช่วงปี 25542556 เฉลี่ยเพียง 8,700 ล้านเหรียญสหรัฐ เมื่อเทียบกับสิงคโปร์และมาเลเซียที่ 6.4 และ 4.8 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ ตามลำดับ ประกอบกับตลาดสินเชื่อรายย่อยของไทยมีขนาดใหญ่กว่าสิงคโปร์และมาเลเซียอยู่มาก ด้วยประชากรกว่า 67 ล้านคนในไทย เมื่อเทียบกับ 5.4 ล้านคน และ 29.7 ล้านคน ในสิงคโปร์และมาเลเซีย ตามลำดับ ทำให้ธนาคารไทยยังคงให้ความสำคัญกับการให้บริการกลุ่มลูกค้าในประเทศมากกว่า

สำหรับความสำเร็จของธุรกิจธนาคารไทยในต่างประเทศในมิติอื่น ๆ เช่น ความสามารถในการทำกำไร หรือการบริหารความเสี่ยงของสาขาต่างประเทศ อาจขึ้นกับกลยุทธ์การทำธุรกิจซึ่งเป็นความท้าทายข้อหนึ่งของธนาคารไทย ประกอบกับปัจจัยอื่นๆ เช่น การสนับสนุนจากภาครัฐ สภาพการแข่งขันในตลาดต่างประเทศ เป็นต้น โดยในส่วนของการส่งเสริมจากภาครัฐนั้น ปัจจุบันอาเซียนอยู่ระหว่างเจรจาการรวมตัวภาคธนาคาร หรือ Qualified ASEAN Banks (QABs) ซึ่งจะมีส่วนช่วยลดข้อจำกัดการทำธุรกิจของธนาคารไทยในประเทศอาเซียน และเป็นใบเบิกทางขั้นแรกของธนาคารไทยสู่ตลาดอาเซียน จึงถือเป็นโอกาสของธนาคารไทยในการขยายตลาด ขณะเดียวกันก็เป็นผลดีต่อภาคธุรกิจที่จะได้ใช้บริการธนาคารไทยที่สามารถสื่อสารกันได้ง่าย และมีความเข้าใจในลักษณะธุรกิจและความต้องการของภาคธุรกิจไทยมากที่สุดด้วย