สังเวียนโมเดล

การจุดไฟเผาตัวเองของป้าสังเวียน ชาวบ้านจาก อ.โคกสำโรง จ.ลพบุรี เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว เป็นข่าวใหญ่ที่สังคมให้ความสนใจ ส่วนใหญ่พุ่งเป้าไปที่การหาทางเยียวยาลูกหนี้นอกระบบ

นี่ไม่ใช่ครั้งแรก มีการเผาตัวเองเกิดขึ้นในหลายประเทศ รวมถึงเคยเกิดในประเทศไทยเราด้วย

พระทิก กว๋าง ดึ๊ก พระชาวเวียดนาม เผาตัวเองเมื่อ 11 มิ.ย. 2506 เป็นการเผาตัวเองอย่างเด็ดเดี่ยว ด้วยการนั่งนิ่งอยู่กับที่จนมรณภาพต่อหน้าผู้คนจำนวนมาก มีการถ่ายคลิปไว้อย่างชัดเจน เป็นการเผาตัวเองเพื่อประท้วงรัฐบาลโง ดินห์ เดียม ที่มีนโยบายเข้มงวดกับผู้ที่ไม่ได้นับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก เป็นข่าวดังไปทั่วโลก

ธนาวุฒิ คลิ้งเชื้อ นักศึกษารามคำแหง ได้ใช้น้ำมันเบนซินราดและจุดไฟเผาตัวเองจนเสียชีวิต เมื่อ 14 ต.ค. 2533 ระหว่างการชุมนุมในวาระครบรอบ 17 ปี เหตุการณ์ 14 ตุลา เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง ซึ่งนำโดย พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ ลาออก

เมื่อเดือน มี.ค. 2551 แมน ตรวจมรรคา ก็จุดไฟเผาตัวเองจนเสียชีวิต เพื่อเรียกร้องให้ยงยุทธ ติยะไพรัช ประธานรัฐสภาในช่วงเวลาดังกล่าว ลาออกจากตำแหน่ง

นอกจากนี้ มีการเผาตัวเองทั้งที่อินเดียและจีน ส่วนใหญ่เป็นการประท้วงทางการเมือง หรือการประท้วงเพื่อประโยชน์สาธารณะหรือประโยชน์ของคนหมู่มาก เพิ่งจะมีกรณีของป้าสังเวียนครั้งนี้ที่ดูเหมือนจะเป็นเรื่องส่วนตัว เป็นเรื่องหนี้สินของตัวเอง

การประท้วงด้วยการเผาตัวเอง ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นความรุนแรง เพียงแต่เป็นความรุนแรงที่ทำกับตัวเอง เมื่อเป็นความรุนแรง มักจะได้ผลในการเรียกร้องความสนใจจากสื่อและสังคม

กรณีของป้าสังเวียน ก่อนการเผาตัวเองเคยไปร้องเรียนต่อหน่วยงานราชการแล้ว แต่ปัญหายังคงมีอยู่ ไม่ว่าจะเกิดจากเหตุใดก็ตาม แต่ภายหลังจากเผาตัวเอง หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้เข้ามาแก้ไขจนมีข่าวว่า เจ้าหนี้ยอมยกหนี้ให้ และยังยอมให้เช่าทำนาต่อไปอีก

แปลว่าการแก้ปัญหาด้วยการเผาตัวเอง เป็นการใช้ความรุนแรงที่ได้ผล

การปล่อยกู้นอกระบบที่กำลังถูกสังคมประณามอยู่ในขณะนี้ ความเป็นจริงแล้วมิได้เป็นเรื่องที่ผิดกฎหมาย บุคคลมีเสรีภาพที่จะปล่อยกู้ได้ ตราบใดที่อยู่ในกรอบของกฎหมาย กล่าวคือ ไม่เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด คือ ร้อยละ 15 ต่อปี ไม่ประกอบกิจการเยี่ยงธนาคาร รับฝากเงินจากบุคคลหนึ่งเอาไปปล่อยต่อให้อีกบุคคลหนึ่ง

การปล่อยกู้เป็นหนี้อย่างหนึ่งที่ไม่ผิดกฎหมาย มีนายทุนปล่อยกู้มานานเนกาเลแล้ว และมีในทุกประเทศ การกู้เงินนอกระบบเป็นความสะดวกของลูกหนี้ ไม่ต้องหาหลักประกัน เจ้าหนี้ไม่ได้ตรวจประวัติเครดิตบูโร ใช้เวลาขอกู้ไม่นาน ขอปุ๊บได้ปั๊บ ไม่ต้องทำเอกสารให้ยุ่งยาก นักธุรกิจที่ร่ำรวย มีกิจการใหญ่โตในวันนี้เกือบทั้งหมด เคยผ่านการกู้นอกระบบมาแล้วทั้งนั้น หรือไม่ก็เคยปล่อยกู้นอกระบบเสียเอง การกู้นอกระบบจึงไม่ใช่เรื่องเลวร้าย ไม่ได้มีแต่ด้านเลวร้าย แต่เคยช่วยให้หลายคนสามารถดำเนินธุรกิจไปได้ โดยเฉพาะในยามที่สถาบันการเงินในระบบเข้มงวดกับการปล่อยกู้

การปล่อยกู้นอกระบบมักจะคิดดอกเบี้ยสูงกว่าสถาบันการเงิน นั่นเป็นเพราะมีความเสี่ยงสูงกว่า แต่ปัจจุบันเมื่ออัตราดอกเบี้ยของสถาบันการเงินต่ำลง ดอกเบี้ยจากการปล่อยกู้นอกระบบบางรายแม้เกินกว่าอัตราดอกเบี้ยในระบบ แต่ก็ไม่เกินไปกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด แต่เท่าที่ทราบ ในบางรายก็ยังคงเรียกในอัตราที่สูงกว่ากฎหมายกำหนดมาก โดยเฉพาะการเก็บดอกเบี้ยรายวัน

ประเด็นสำคัญที่เป็นเรื่องราวให้บ้านเมืองต้องเข้ามาดูแลการกู้นอกระบบ คือ การทวงหนี้โหด ผิดกฎหมาย ซึ่งมีอยู่จริงในการกู้นอกระบบ แต่ไม่ใช่นายทุนทุกคนจะเหี้ยมโหดหรือหน้าเลือด การจัดการกับนายทุนจึงต้องให้ถูกฝาถูกตัว และต้องอยู่ในกรอบของกฎหมาย ไม่ล่วงละเมิดสิทธิพื้นฐานในการประกอบอาชีพ

ต้องยอมรับว่ารัฐไม่สามารถให้ประชาชนทุกคนเข้าถึงการกู้เงินในระบบได้ทั้งหมด และในความเป็นจริงก็ไม่มีสถาบันการเงินใดในโลกจะปล่อยกู้โดยไม่คัดเลือกลูกหนี้ ไม่กลั่นกรองลูกหนี้ สถาบันการเงินประกอบธุรกิจย่อมไม่อาจยอมรับความเสี่ยงในระดับที่สูงได้

การกู้นอกระบบจึงเป็นความจำเป็น เพียงแต่รัฐต้องคอยดูแลมิให้มีการทำผิดกฎหมาย และแน่นอน รัฐต้องไม่ปกป้องลูกหนี้ที่ขี้โกง ลูกหนี้ที่ไม่รับผิดชอบ ลูกหนี้ที่เอาเงินที่กู้เขามาไปใช้อย่างสุรุ่ยสุร่าย กินเหล้าเมายา ไม่อดทนทำมาหากิน

ต้องยอมรับว่าในความเป็นจริงแล้ว ทุกประเทศในโลกนี้ไม่มีความเสมอภาคเท่าเทียมกันจริง แม้แต่ประเทศคอมมิวนิสต์ที่มีปรัชญาโฆษณาชวนเชื่อว่า คนทุกคนมีความเสมอภาคเท่าเทียมกัน คนในประเทศคอมมิวนิสต์เอง มีความแตกต่างเหลื่อมล้ำกันอย่างมาก

เมื่อคนไม่เท่าเทียมกัน คนที่โง่จึงยอมเป็นเหยื่อของคนฉลาดที่ไม่มีศีลธรรม กฎหมายสามารถเข้ามาดูแลความไม่เท่าเทียมกันในส่วนนี้ได้ โดยคุ้มครองคนที่อ่อนแอกว่า เช่น กฎหมายคุ้มครองแรงงาน กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค โดยบัญญัติให้สิทธิพิเศษกับแรงงานหรือผู้บริโภค

กรณีป้าสังเวียน มีการตอบโต้จากฟากฝั่งผู้ให้กู้ ซึ่งเป็นหนังคนละม้วน เป็นคนละเรื่องกันเลย ข้อเท็จจริงจะเป็นอย่างไร เป็นเรื่องที่ทั้งสองฝ่ายต่างรู้อยู่แก่ใจ

เมื่อการแก้ปัญหาด้วยการเผาตัวเอง เป็นการกระทำที่ให้ผลสัมฤทธิ์อย่างรวดเร็ว สิ่งที่น่าเป็นห่วง คือ จะเกิดลัทธิเอาอย่าง ผู้คนจะใช้ความรุนแรงแก้ปัญหาแทนกระบวนการยุติธรรมในระบบ ต่อไปนี้หากใครเผาตัวเองประท้วง รัฐจะต้องเข้าไปดูแลช่วยเหลือเป็นพิเศษ จะเข้าไปพูดคุยกับคู่กรณีให้ยินยอมตามที่ลูกหนี้ต้องการ แล้วเราจะมีศาลเอาไว้ทำอะไร

ต้นเหตุแห่งปัญหาคือการสร้างหนี้ เหตุที่ต้องสร้างหนี้เพราะไม่รู้จักความพอเพียง ชาวนาแต่เดิมมีที่นาเป็นของตนเอง แต่ด้วยความเจริญทางวัตถุ ทุนนิยมตะวันตก นำสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ มากมายมาล่อกิเลสของชาวบ้าน ทำให้ขายที่ไปซื้อรถ ซื้อมือถือ ผลสุดท้ายก็ต้องเช่าทำนาจากที่นาของตัวเองที่ขายไป แล้วเรียกร้องขอความเห็นใจว่าถูกนายทุนเอาเปรียบ

มีชาวนาจำนวนมากที่ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวง รักษาที่นาของตนเองไว้ได้ ไม่ต้องเอาไปขายให้นายทุน มีชีวิตความเป็นอยู่ที่สุขสบาย ไม่เป็นทาสของความสะดวกสบายหรูหรา

มีฝรั่งที่เข้ามาใช้ชีวิตเป็นเกษตรกร เป็นชาวไร่ชาวนา ดำรงชีวิตด้วยปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง อยู่ในเมืองไทยอย่างมีความสุข เทิดทูนในหลวงด้วยใจ

แต่คนที่เกิดในเมืองไทยแท้ๆ บางคนกลับตามืดบอด ไปหลงใหลได้ปลื้มกับวัตถุนิยมตามฝรั่งจนลืมกำพืดตัวเอง