วัดพระธาตุหริภุญชัย สิ่งศักดิ์สิทธิ์แห่งล้านนา

โดย...สมาน สุดโต

ข้อมูลวัดพระธาตุหริภุญชัย วรมหาวิหาร พรรณนาในเว็บไซต์ว่า เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิด “วรมหาวิหาร” ตั้งอยู่ใจกลางเมืองลำพูน โดยมักจะมีคำกล่าวขานในหมู่ชาวพุทธว่า ท่านใดไปลำพูนหากไม่ได้ไปกราบไหว้สักการะพระธาตุหริภุญชัย แล้วก็เหมือนกับว่ายังไม่เคยไปลำพูนเลย วัดพระธาตุหริภุญชัยเป็นที่รู้จักกันดีในหมู่คนไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวล้านนาไทย เพราะว่าวัดนี้เป็นวัดที่มีความสำคัญมากที่สุดของ จ.ลำพูน สามารถสรุปได้ดังนี้

เป็นวัดประวัติศาสตร์ของล้านนาไทย

เป็นวัดศักดิ์สิทธิ์มากของ จ.ลำพูน

เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองของ จ.ลำพูน

เป็นวัดหลวงของ จ.ลำพูน

เป็นวัดพัฒนาตัวอย่างของ จ.ลำพูน

เป็นศูนย์การศึกษาของวัดใน จ.ลำพูน

เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของภาคเหนือ

เป็นสถานที่กำเนิดของครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา

 

ผู้เขียนเดินทางไป จ.ลำพูน กับสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ เพื่อร่วมงานมอบป้ายบ้านรักษาศีล 5 ให้หมู่บ้านต่างๆ ใน จ.ลำพูน โดยสมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ ผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช และเจ้าคณะใหญ่หนเหนือ เมื่อวันที่ 17 ส.ค. 2557 จึงมีโอกาสไปนมัสการและบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำ จ.ลำพูน คือวัดพระธาตุหริภุญชัย ซึ่งผู้เขียนมีความปรารถนามานาน

ข้อมูลที่เขียนได้จากเว็บไซต์และป้ายประกาศของวัด หากขาดตกบกพร่องเป็นเพราะผู้เขียนไม่รอบคอบ ขออภัยล่วงหน้า

เมื่อเข้าถึงบริเวณวัดในเวลา 10.00 น. จุดแรกที่ได้กราบก่อนคือพระประธานในพระวิหารหลวง ในส่วนของพระวิหารหลวงนั้นก็ใหญ่โต งดงามด้วยศิลปะล้านนา

ในวิหารเห็นประชาชนชายหญิงในวัยต่างๆ เข้าออกเพื่อกราบบูชาด้วยดอกไม้ธูปเทียน มีผู้แนะนำว่าให้บูชาพระด้วยดอกไม้ในวิหาร ส่วนเทียนให้ไปบูชาที่พระบรมธาตุที่อยู่หลังวิหาร

ภายในวิหารหลวงมีพระประธานขนาดใหญ่ 3 องค์ พระแก้วขาวหรือพระเสตังคมณีศรีเมืองหริภุญชัย ประทับนั่งอยู่เหนือบุษบกที่แกะสลักลงรักปิดทอง และพระพุทธรูปอื่นๆ รวมทั้งรูปจำลองพระรอดลำพูนแล้ว ก็มีรูปเหมือนครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา ที่สร้างจากขี้ผึ้งหรือเรซิ่น เพราะลำพูนคือสถานที่เกิดของท่าน

 

เดินมาทางด้านขวาของวิหารหลวงก็จะพบหอไตรหรือหอธรรม โดยสร้างขึ้นขึ้นในราว พ.ศ. 2043 ซึ่งอยู่ในช่วงรัชกาลพระเมืองแก้ว เพื่อประดิษฐานพระไตรปิฎก พร้อมทั้งพระพุทธรูปทองคำ

ตามข้อความที่จารึกว่า หอไตร เป็นอาคาร 2 ชั้น ชั้นล่างก่ออิฐถือปูน ชั้นบนเป็นอาคารเครื่องไม้ ตัวอาคารหอไตร ตั้งอยู่บนฐานขนาดใหญ่ ซึ่งมีบันไดขึ้นทางด้านหน้า สองข้างบันไดมีสิงโตหินประดับที่หัวเสา ตัวอาคารหอไตรชั้นล่างที่ก่อด้วยอิฐถือปูนมีประตูทางเข้าทางเดียว ส่วนชั้นบนเป็นเครื่องไม้ทำเป็นบันไดนาคเล็กๆ ตั้งอยู่ด้านหน้าบนประตูทางเข้าชั้นล่าง ตัวอาคารมีการประดับด้วยไม้แกะสลักปิดทองประดับกระจกอย่างสวยงาม มีมุขทั้งด้านหน้าและด้านหลัง หลังคาลดชั้นประดับด้วยช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ หลังคามุงด้วยแผ่นดีบุก

ถัดจากหอไตร ก็คือ สิ่งก่อสร้างขนาดเล็ก แต่มีข้อความที่ตั้งไว้ศึกษาบอกว่า นี้คือเขาพระสุเมรุ

เป็นเขาพระสุเมรุจำลอง ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ขององค์พระธาตุหริภุญชัย รูปแบบสถาปัตยกรรมเป็นฐานเขียงทรงกลมซ้อนกัน 3 ชั้น ลักษณะคล้ายกับเจดีย์ขนาดเล็กทรงกลมก่อด้วยอิฐถือปูน

ข้อมูลที่บันทึกไว้บอกว่า ส่วนยอดทำลดหลั่นกันขึ้นไป 7 ชั้น มีการประดับสำริดซึ่งหล่อเป็นชั้นๆ แล้วนำมาประกอบเป็นทรงกลมภายหลังส่วนฐานที่รองรับ ยอดปราสาทที่อยู่ด้านบนสุด คือ สัตตบริภัณฑ์หรือภูเขาที่ล้อมรอบพระสุเมรุทั้ง 7 ชั้น มหานทีสีทันดร สัตตบริภัณฑ์นี้ช่างได้ทำเป็นรูปป่าไม้ มีสัตว์ป่า มีต้นไม้ และเหล่าอสูร ที่อาศัยอยู่ที่เชิงเขาพระสุเมรุ ด้านบนสุดทำเป็นไพชยนต์ปราสาทอันเป็นสถานที่สถิตของพระอินทร์เทวดาในศาสนาพุทธ ที่มีหน้าที่คอยดูแลความเป็นไปบนโลกและคอยช่วยเหลือคนดีที่ตกทุกข์ได้ยาก

เขาพระสุเมรุสร้างขึ้นตามความเชื่อว่า เป็นแกนกลางของโลกและจักรวาล โดยมีต้นกำเนิดในยุคพระเวทของอินเดีย ต่อมาแพร่หลายเข้ามาในประเทศแถบเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ที่นับถือพระพุทธศาสนา และเข้ามายังล้านนาในช่วงพุทธศาสนาลังกาวงศ์ ในราวพุทธศตวรรษที่ 2021

ด้านหน้าของผู้เขียนตอนนี้ คือ พระธาตุหริภุญชัย สีทองอร่ามตา ประชาชนชาวพุทธหลายท่านเวียนเทียนรอบพระบรมธาตุด้วยศรัทธายิ่ง

ตามข้อมูลที่ค้นได้ พบว่า เป็นพระธาตุคู่บ้านคู่เมืองลำพูนมานานนับพันปี เก่าแก่ที่สุดของภาคเหนือ เพราะสร้างขึ้นมาตั้งแต่สมัยพระเจ้าอาทิตยราช หรือประมาณพุทธศตวรรษที่ 17 ช่วงนั้นนครหริภุญชัยมีความรุ่งเรืองทางศาสนาและศิลปวัฒนธรรมเป็นอย่างมาก

องค์พระธาตุมีลักษณะศิลปะแบบล้านนา ปิดด้วยทองจังโกสีเหลืองอร่ามทั้งองค์ ภายในประดิษฐานพระเกศบรมธาตุซึ่งบรรจุอยู่ในโกศทองคำอีกชั้นหนึ่ง บริเวณโดยรอบองค์พระธาตุจะมีซุ้มกุมภัณฑ์และฉัตรประจำทั้งสี่มุม

สมหมาย สุภาษิต จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) ที่คุ้นเคยกับวัดนี้ บอกว่าที่คณะสะดือเมือง ที่อยู่ของเจ้าอาวาส และเจ้าคณะจังหวัดลำพูนนั้น มีวิหารประดิษฐานสะดือเมืองอยู่ด้วย

สะดือเมืองคืออะไร เมื่อได้ไปดูใกล้ๆ ก็พบว่าเป็นเสาไม้ศักดิ์สิทธิ์ น่าจะเป็นสิ่งเดียวกันกับหลักเมือง

ข้อมูลที่โหรนักฟันธงระบุว่า หลักเมืองอินทขิล เสาสะดือเมือง ณ วัดพระธาตุหริภุญชัย จ.ลำพูน แปลว่า ไม่ว่าชื่อสะดือเมือง หรือเสาอินทขิล ก็คือเสาหลักเมือง

นอกจากพระธาตุเจดีย์หริภุญชัยแล้ว ภายในบริเวณวัดยังมีสิ่งที่น่าสนใจอีกหลายอย่าง เช่น บริเวณด้านหน้าวัดซึ่งเป็น “ซุ้มประตูโขงท่าสิงห์” ประตูทางเข้าสู่เขตพุทธาวาสซึ่งมีรูปแบบสถาปัตยกรรมอันสวยงาม ยอดหลังคาสร้างเป็นทรงปราสาทซ้อนกันหลายชั้น และมีปูนปั้นรูปสิงห์อยู่ด้านหน้า ซุ้มประตูนี้จึงได้ชื่อว่า ซุ้มประตูโขงท่าสิงห์นั่นเอง

ปัจจุบัน พระราชปัญญาโมลี เป็นเจ้าอาวาส และเป็นเจ้าคณะจังหวัดลำพูนอีกตำแหน่งหนึ่ง

วัดพระธาตุหริภุญชัย วรมหาวิหาร ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 52 ตอนที่ 75 ลงวันที่ 8 มี.ค. 2478 และเล่มที่ 96 ตอนที่ 185 ลงวันที่ 30 ต.ค. 2522

ผู้เขียนไปเมืองเหนือไม่บ่อย ไปแต่ละครั้งได้บุญกลับมาเสมอ เพราะเมืองเหนือมากไปด้วยพุทธสถาน อบอวลไปด้วยความศักดิ์สิทธิ์อันมีในแต่ละที่แต่ละแห่ง นอกเหนือจากสถาปัตยกรรมศิลปะล้านนาที่งามแบบหาที่ใดเทียบมิได้ จึงอยากเห็นหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมศิลปากร การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย จับมือกับสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ โปรโมทท่องเที่ยว แสวงบุญในถิ่นล้านนา และภาคเหนือ น่าจะคุ้มกว่าเดินทางไปไหว้และบวงสรวงในประเทศเพื่อนบ้าน อย่างน้อยเงินทองก็ตกในบ้านเราเมืองเรา สร้างงานให้คนท้องถิ่น ได้พระที่สิ่งศักดิ์สิทธิ์กลับมาเต็ม เพราะพระที่ศักดิ์สิทธิ์กับเราคนไทยนั้นพูดภาษาเดียวกัน จริงไหม