ส่องจุดโหว่อุดรูรั่วสรรหาสปช.

โดย...เจษฎา จี้สละ

กระบวนการสรรหาสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) กำลังตกเป็นที่จับตามองอย่างยิ่ง เพราะมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ทำนองล็อกสเปกบ้าง โดยเฉพาะการสรรหาระดับจังหวัดถูกโจมตีว่าปิดโอกาสคนทั่วไปเข้ารับการสรรหา

น่าสนใจกว่านั้นหลังจากปิดรับสมัครแล้วเข้าสู่กระบวนการคัดเลือกของคณะกรรมการสรรหาจะพบช่องโหว่ตรงไหนบ้างอย่างไร

โพสต์ทูเดย์ จึงขอชำแหละให้เห็นกระบวนการนับจากนี้ โดยขอเริ่มจากการรับสมัครผู้สรรหา สปช.ทั้ง 11 ด้าน จะปิดรับสมัครวันที่ 2 ก.ย. จากนั้นจะมีการประชุมกรรมการสรรหาแต่ละด้านเป็นนัดแรก จากข่าววงในคาดว่าจะจัดประชุมรวม 4 ครั้ง

ครั้งแรกเป็นการรับหลักการและคัดเลือกประธานในแต่ละด้าน ส่วนครั้งถัดมาจะเป็นการลงมติสรรหาบุคคลให้ได้ด้านละ 50 คน โดยผลการประชุมทุกวาระจะต้องเป็นความลับ จนกว่าจะได้ข้อสรุปจึงจะมีการแถลงอย่างเป็นทางการ จากนั้นจะส่งรายชื่อต่อคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ก่อนวันที่ 22 ก.ย. เพื่อให้ คสช.ทุบโต๊ะตั้ง สปช.ทันวันที่ 2 ต.ค.

สำหรับการรับสมัครผู้สรรหาเป็น สปช.ระดับจังหวัดนั้น ปิดรับสมัครเร็วกว่าคือในวันที่ 22 ส.ค.

อย่างไรก็ตาม กระบวนการสรรหาระดับจังหวัดกลับถูกตั้งข้อครหาจากสังคมอย่างหนักถึงการ “ล็อกสเปก” เนื่องจากการสรรหาส่วนของจังหวัดมอบหมายให้คณะกรรมการสรรหาส่วนจังหวัด ประกอบด้วย ผู้ว่าราชการจังหวัด ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลจังหวัด นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด ผู้ซึ่งได้รับเลือกเป็นตัวแทนสภาองค์กรชุมชนตำบลในระดับจังหวัด และประธาน กกต.จังหวัด เสาะแสวงหาบุคคลไม่เกิน 5 คน เสนอต่อ คสช.ภายในวันที่ 22 ก.ย เพื่อคัดเลือกในด่านท้ายสุด

ภุชงค์ นุตราวงศ์ เลขาธิการ กกต. ชี้แจงว่า ตามพระราชกฤษฎีกา (พ.ร.ฎ.) ว่าด้วยการสรรหา สปช. ระบุกรอบการสรรหาส่วนจังหวัดไว้เพียงว่า ให้มีการเสาะแสวงหาบุคคลที่มีความเหมาะสมจังหวัดละ 5 คน เพื่อเสนอต่อ คสช.คัดเลือกให้เหลือจังหวัดละ 1 คน แต่ไม่ได้กำหนดขั้นตอนในการสรรหาชัดเจน ต่างจากการสรรหาตามความเชี่ยวชาญ 11 ด้าน ที่ระบุขั้นตอนการสรรหา ให้มีการเสนอชื่อโดยนิติบุคคลไม่แสวงหาผลกำไร ด้วยเหตุนี้จึงส่งผลให้เกิดความเข้าใจผิด คิดว่าเป็นการล็อกชื่อโดยคณะกรรมการสรรหาส่วนจังหวัด

“ความเข้าใจผิดเกิดจากคณะกรรมการสรรหาส่วนจังหวัดยึดถือระเบียบกฎหมายอย่างเคร่งครัด ไม่ให้มีการสมัคร ดังนั้นการเสาะแสวงหาเลยต้องทาบทาม จนเกิดความเข้าใจผิดว่าเป็นการล็อกโหวต พอมีปัญหาตรงนี้ จึงแจ้งไปยัง คสช.ว่าควรผ่อนปรนขั้นตอนในการเสาะหาบุคคลในแต่ละจังหวัด โดยใช้วิธีเชิญบุคคลที่ประสงค์จะเข้าร่วมการคัดเลือก ให้กรอกเอกสารที่สำนักงาน กกต.จังหวัด เพื่อแจ้งความประสงค์” ภุชงค์ กล่าว

จากกรณีดังกล่าวส่งผลให้คณะกรรมการสรรหาส่วนจังหวัดในหลายจังหวัดปรับเปลี่ยนขั้นตอนสรรหา ยกตัวอย่างเช่น จ.อุตรดิตถ์ เปิดโอกาสให้ผู้ที่ประสงค์จะเข้ารับคัดเลือกกรอกข้อมูลและเอกสารที่เกี่ยวข้อง ณ สำนักงาน กกต.จังหวัด จากนั้นให้ผู้ประสงค์เข้ารับคัดเลือกแสดงวิสัยทัศน์ ซึ่งมีอีกหลายจังหวัดที่ปรับใช้การสรรหาในลักษณะนี้

เลขาธิการ กกต. อธิบายว่า ไม่จำเป็นจะต้องเสนอ คสช.ให้ออกระเบียบกำหนดให้ขั้นตอนการสรรหาในแต่ละจังหวัดเป็นไปในลักษณะเดียวกัน แม้กระบวนการดังกล่าวควรดำเนินไปอย่างเป็นอิสระ แต่มีรัฐธรรมนูญกำหนดคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้สมัครอยู่แล้ว กอปรกับมี พ.ร.ฎ.ว่าด้วยการสรรหา สปช.เป็นกรอบในการดำเนินการ การเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมมากขึ้น น่าจะเป็นผลดีต่อการสรรหา สปช. เพราะจะทำให้ได้บุคคลที่มีความหลากหลายยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ ยังมีการตั้งข้อสังเกตว่า การเสนอชื่อคณะกรรมการสรรหาส่วนของจังหวัด เข้าร่วมกระบวนการสรรหา สปช.ในจังหวัดอื่น หรือเสนอชื่อเข้ารับสรรหา สปช.ตามความเชี่ยวชาญ 11 ด้าน เป็นช่องว่างที่ทำให้เกิดความไม่โปร่งใสหรือไม่

เลขาธิการ กกต. ยืนยันว่า ตาม พ.ร.ฎ.ว่าด้วยการสรรหา สปช. ระบุชัดว่า คณะกรรมการสรรหาส่วนจังหวัดไม่สามารถเสนอชื่อตนเองในคณะที่ตนเป็นคณะกรรมการได้ แต่หากคณะกรรมการท่านนั้นมีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดอื่น แล้วคณะกรรมการสรรหาในจังหวัดนั้นคัดเลือกท่านเป็น 1 ใน 5 รายชื่อ ถือว่าไม่ขัด พ.ร.ฎ.ว่าด้วยการสรรหา สปช.

นอกจากนั้น ถ้านิติบุคคลไม่แสวงหาผลกำไรต้องการเสนอชื่อท่านเข้าร่วมกระบวนการสรรหาตามความเชี่ยวชาญ 11 ด้าน ย่อมทำได้ โดยท่านต้องให้ความยินยอม แต่ขณะนี้ยังไม่พบกรณีดังกล่าว