รับมือสังคมผู้สูงอายุ

ในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมา ประเด็นสังคมผู้สูงอายุได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้นมาเป็นระยะ จนรัฐบาลได้กำหนดให้สังคมผู้สูงอายุเป็นยุทธศาสตร์หนึ่งในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

นอกจากนี้ ยังได้จัดทำแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2(พ.ศ. 2545-2564) ไว้แล้ว เนื่องจากเกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรของประเทศอย่างมีนัยสำคัญ จนปฏิเสธไม่ได้ว่าประเทศไทยกำลังเผชิญหน้ากับการเพิ่มขึ้นของประชากรผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว

จากข้อมูลขององค์การสหประชาชาติ พบว่า เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศที่พัฒนาแล้วหลายประเทศ สัดส่วนประชากรสูงอายุไทยจะเพิ่มจากประมาณ 8% ในปี 2543 เป็นประมาณ 16% ในปี 2563 หรือใช้เวลาเพียงประมาณ 20 ปี ในขณะที่ประเทศพัฒนาแล้ว ส่วนใหญ่จะใช้เวลาประมาณ 70 ปี ถึงกว่า 100 ปี

ขณะเดียวกัน พบข้อมูลด้วยว่าประชากรวัยเด็กมีแนวโน้มแคบลง ซึ่งหมายถึงกลุ่มประชากรสูงอายุขยายกว้างขึ้นและรวดเร็วขึ้น และเมื่อถึงปี 2563 จะเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของประเทศไทยที่จะมีประชากรสูงอายุมากกว่าประชากรวัยเด็ก

ทั้งนี้ เป็นผลจากการลดลงอย่างต่อเนื่องของอัตราเจริญพันธุ์ และอัตราตายของประชากรในอดีต กล่าวคือประชากรมีอายุยืนยาวมากขึ้นกว่าเดิม เดิมทีผู้ชายจะมีอายุเฉลี่ย 55 ปี เพิ่มเป็น 70 ปี ขณะที่อายุเฉลี่ยของผู้หญิงเพิ่มจาก 62 ปี เป็น 75 ปี

ดังนั้น จากความเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างประชากรข้างต้นไม่อาจเมินเฉยต่อการเตรียมการดูแลผู้สูงอายุที่จะเพิ่มขึ้นให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี ไม่เป็นส่วนเกินของสังคมจนไม่ได้รับการเหลียวแล

เนื่องจากจะมีผลกระทบต่อภาวะทางเศรษฐกิจ สังคม ตลอดจนการจัดสรรทรัพยากรในอนาคต เพราะเมื่อโครงสร้างประชากรเริ่มขยับไปสู่การมีประชากรสูงอายุมากขึ้นเรื่อยๆ และเต็มตัว สัดส่วนของประชากรวัยทำงานที่จะทำหน้าที่คอยดูแลผู้สูงอายุก็จะลดน้อยลงตามไปด้วย

ขณะเดียวกัน ยังมีนัยสำคัญที่ส่งผลต่อการลดลงของรายได้เฉลี่ยประชากร การออม การลงทุน รวมถึงรายจ่ายภาครัฐที่จะเพิ่มขึ้น ไม่ว่าด้านประกันสังคม สุขภาพ และสวัสดิการ รวมทั้งยังมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของครอบครัวที่จะไม่มีสมาชิกในครอบครัวสามารถดูแลผู้สูงอายุได้ หรือมีน้อยลง

ดังนั้น การสร้างความรู้ความเข้าใจในการดูแลผู้สูงอายุจะไม่เป็นไปตามนัยของสังคมไทยเช่นเดิมอีก หรือจะไม่มีความหมายแค่เรื่องความกตัญญูรู้คุณที่ได้รับการปลูกฝังมาอย่างยาวนานเท่านั้น แต่จะต้องตั้งรับเพื่อให้วัฒนธรรมอันดีงามเหล่านี้อยู่คู่กันได้อย่างลงตัว และไม่ก่อปัญหาขึ้นในอนาคต

จากการสำรวจผู้สูงอายุในประเทศไทยเพิ่มขึ้นปีละ 5 แสนคน และภายในปี 2568 เราจะก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ หรือมีจำนวนผู้สูงอายุถึง 14.4 ล้านคน กล่าวคือจะมีผู้สูงอายุ 1 คน ในประชากรทุกๆ 5 คน

นั่นย่อมหมายถึงแนวโน้มที่ผู้สูงอายุจะถูกทอดทิ้งให้อยู่ลำพังไร้ลูกหลานดูแลเพิ่มขึ้น หากขาดยุทธศาสตร์การรับมือที่ดี

ถึงเวลาที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จะต้องผลักดันนโยบายและแผนปฏิบัติการรับมือสังคมผู้สูงอายุให้มีรูปธรรมที่ชัดเจนโดยเร็ว ไม่เช่นนั้นจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศในระยะยาว

การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุจึงเป็นความท้าทายสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งเป็นหน้าที่ของรัฐบาลชุดใหม่ที่จะเข้ามารับหน้าที่หลังจากนี้