แก้หนี้อย่างเป็นธรรม

ความพยายามช่วยเหลือตัวเองของกลุ่มลูกหนี้บุคลากรโรงพยาบาลกรุงเทพ ด้วยการรวมกลุ่มลูกหนี้ที่เป็นหนี้เสียส่วนบุคคลเพื่อไปเจรจาปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้ที่เป็นสถาบันการเงิน เป็นปรากฏการณ์ใหม่ที่แสดงให้เห็นถึงความพยายามแก้ไขปัญหาหนี้สินภาคประชาชนด้วยตัวเอง เพื่อให้กลับมามีเครดิตเป็นปกติอีกครั้ง

ข้อดีของการรวมกลุ่มกันเพื่อเจรจา จะทำให้ลูกหนี้มีอำนาจต่อรองกับเจ้าหนี้มากขึ้น ดีกว่าไปเจรจาเป็นรายๆ และมักจะไม่ได้รับความสนใจจากเจ้าหนี้มากนัก ทั้งที่ลูกค้ารายย่อยก็เป็นฐานลูกค้าสำคัญที่ธนาคารไม่ควรละเลย เพราะสินเชื่ออุปโภคและบริโภคคิดเป็นสินเชื่อกลุ่มใหญ่ที่สุด คิดเป็นสัดส่วน 26% ของสินเชื่อรวม

ที่ผ่านมา ลูกหนี้รายย่อยหากค้างชำระหนี้เกิน 6 เดือนก็จะถูกขึ้นบัญชีดำเป็นหนี้เสีย และถูกระงับเครดิตทั้งหมด ดังนั้นโอกาสที่จะกลับมาเป็นหนี้ดีก็ไม่ง่ายหากไม่ได้รับโอกาส เพราะลูกหนี้บางรายมีหนี้ไม่กี่แสนบาท แต่เมื่อรวมดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมเข้าไปด้วย กลายเป็นหนี้มากขึ้นจนเกินความสามารถที่จะชำระคืนหนี้ได้

การเจรจาประนอมหนี้ก็ทำได้ยาก เพราะธนาคารมักจะขายลูกหนี้รายย่อยเหล่านี้ไปให้บริษัทติดตามหนี้เอกชนทวงหนี้ให้ ยิ่งทวงหนี้ได้มาก ผู้ติดตามก็จะมีรายได้จากส่วนแบ่งมากขึ้น แตกต่างจากลูกหนี้รายใหญ่ของธนาคาร หากมีปัญหาขอลดหนี้ ลดดอกเบี้ย หรือเสนอเงื่อนไขปรับโครงสร้างหนี้มักจะได้รับความสนใจจากเจ้าหนี้มากกว่า บางรายกิจการมีปัญหา เจ้าหนี้จำใจลดหนี้ให้เป็นพันล้านบาท เพื่อให้โครงการไปรอดและไม่เป็นหนี้เสียของธนาคาร

ที่เป็นเช่นนั้นเพราะลูกหนี้รายใหญ่รายเดียวอาจจะมีวงเงินกู้รวมกันแล้วมากกว่าลูกหนี้รายย่อยเป็นพันราย ทำให้เจ้าหนี้ต้องให้น้ำหนักกับลูกหนี้รายใหญ่มากกว่า ทั้งในด้านการบริการและสิทธิประโยชน์อื่นๆ

ความเหลื่อมล้ำของลูกหนี้รายใหญ่และลูกหนี้รายย่อยเป็นสิ่งที่แก้ไขได้ยากในระบบธนาคาร เพราะการให้บริการลูกค้ารายเดียวย่อมมีต้นทุนต่ำกว่าลูกค้าย่อยจำนวนมาก

ดังนั้น เมื่อลูกหนี้รวมตัวกันเพื่อไปขอแก้ไขหนี้ เริ่มต้นทำในโครงการของโรงพยาบาลกรุงเทพ มีลูกหนี้เข้าโครงการ 618 ราย มูลหนี้ 29.48 ล้านบาท เจรจาประนอมหนี้ได้ถึง 575 ราย ยอดหนี้ 25.23 ล้านบาท ลดลงเหลือ 18.9 ล้านบาท ลดภาระหนี้ให้บุคลากรได้ 6.2 ล้านบาท นับได้ว่าประสบความสำเร็จพอสมควร

การประสบความสำเร็จของการรวมกลุ่มลูกหนี้จึงเป็นตัวอย่างที่จะทำให้ลูกหนี้รายย่อยมีอำนาจต่อรองมากขึ้น ไม่ต้องเผชิญปัญหาอย่างไม่มีทางออก ดังนั้นจึงเป็นเรื่องที่ควรส่งเสริมให้ลูกหนี้เหล่านี้ได้มีโอกาสเกิดใหม่ทางเครดิต ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) น่าจะให้ความสนใจเข้ามาเป็นคนกลางสังเกตการณ์การปรับโครงสร้างหนี้ เพราะถือเป็นเรื่องที่สร้างความเป็นธรรมให้กับระบบการเงิน และทำให้หนี้ครัวเรือนและภาพรวมเศรษฐกิจดีขึ้นในระยะยาว