ไฟเขียวเลื่อนเลือกตั้ง

ประเด็นที่ 1 วันเลือกตั้ง สส.เป็นการทั่วไปตามที่กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกายุบสภา จะกำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นใหม่ได้หรือไม่อย่างไร

สรุปได้ว่า มาตรา 181 วรรคสอง ของรัฐธรรมนูญก็มิได้บังคับเป็นการเด็ดขาดว่าจะมีการกำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นมาใหม่ได้เลย เพราะหากเกิดเหตุสุดวิสัย หรือเหตุจำเป็นอย่างอื่นขัดขวางทำให้การจัดการเลือกตั้งทั่วไปตามกำหนดเดิมไม่อาจดำเนินการให้บรรลุผลตามความมุ่งหมายของรัฐธรรมนูญได้ หรืออาจเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายแก่ประเทศชาติ ความมั่นคงแห่งรัฐ หรือภัยพิบัติสาธารณะอันสำคัญ ก็สามารถกำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นใหม่จากที่กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกายุบสภาได้ตามสภาพการณ์แห่งความจำเป็น

ดังกรณีเคยเกิดขึ้นมาก่อนแล้วในประเทศไทยเมื่อครั้งที่ใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ซึ่งวันเลือกตั้งทั่วไปที่กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกายุบสภา พ.ศ. 2549 เป็นวันที่2 เม.ย. 2549 ต้องถูกกำหนดขึ้นมาใหม่ตามพระราชกฤษฎีกาแก้ไขเพิ่มเติมกำหนดวันเลือกตั้ง สส.เป็นการทั่วไป พ.ศ. 2549 ที่ได้กำหนดให้มีวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นใหม่เป็นวันที่ 15 ต.ค. 2549 หลังจากที่ศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยชี้ขาดให้มีการเลือกตั้งทั่วไปในวันที่ 2 เม.ย. 2549 ไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ เนื่องจากการดำเนินการไม่ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้

ประเด็นที่ 2 การกำหนดวันเลือกตั้ง สส.เป็นการทั่วไปขึ้นใหม่เป็นอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบขององค์กรใด

สรุปได้ว่าในกรณีที่จำเป็นต้องกำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นใหม่ ย่อมเป็นอำนาจหน้าที่ของนายกรัฐมนตรีจะต้องปรึกษาหารือร่วมกันกับ กกต. เนื่องจากรัฐธรรมนูญมาตรา 235 บัญญัติให้ กกต.เป็นผู้ควบคุมและดำเนินการจัดหรือจัดให้มีการเลือกตั้ง สส.ให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และวรรคสอง บัญญัติให้ประธาน กกต.เป็นผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้ง สส.และการได้มาซึ่ง สว.ซึ่งจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบในการบริหารจัดการให้การเลือกตั้งเป็นไปโดยชอบด้วยพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญดังกล่าว ทั้งพระราชกฤษฎีกายุบสภา พ.ศ. 2556 มาตรา 5 ก็บัญญัติให้ประธาน กกต.เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวร่วมกับนายกรัฐมนตรีด้วย เพื่อให้บุคคลทั้งสองเป็นผู้รับผิดชอบจัดการเลือกตั้งทั่วไปให้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรมตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

ดังนั้น จึงเห็นได้ว่า หากมีความจำเป็นที่จะต้องกำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นใหม่จากวันเลือกตั้งทั่วไปเดิมที่กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกายุบสภา ย่อมเป็นอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบร่วมกันของนายกรัฐมนตรีและประธาน กกต. ซึ่งเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายจะต้องร่วมกันดำเนินการเพื่อป้องกันภัยพิบัติสาธารณะและความเสียหายร้ายแรงมิให้เกิดแก่ประเทศชาติหรือประชาชนด้วยความสุจริต และถือประโยชน์ของประเทศชาติและสันติสุขของประชาชนเป็นสำคัญ

หากมีเหตุที่จะนำไปสู่ความเสียหายร้ายแรงแก่ประเทศชาติหรือประชาชน อันเนื่องมาจากการจัดการเลือกตั้งทั่วไปตามที่กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกายุบสภา กกต.ก็ชอบที่จะต้องแจ้งให้นายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีรับทราบ เพื่อให้พิจารณาดำเนินการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปขึ้นใหม่ตามอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบของนายกรัฐมนตรีและประธาน กกต. ในฐานะผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกายุบสภาที่จะต้องดำเนินการร่วมกัน เพื่อให้เกิดการเลือกตั้ง สส.เป็นการทั่วไปสำเร็จลุล่วงได้ด้วยดีตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

ศาลรัฐธรรมนูญจึงวินิจฉัยโดยมติเอกฉันท์ว่า วันเลือกตั้ง สส.เป็นการทั่วไปตามที่กำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกายุบสภาสามารถกำหนดขึ้นใหม่ได้ และวินิจฉัยโดยเสียงข้างมากว่าการกำหนดวันเลือกตั้ง สส.เป็นการทั่วไปขึ้นใหม่เป็นอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบร่วมกันของนายกรัฐมนตรีและประธาน กกต.