แฟชั่นราคาถูกที่แสนแพง!!!

ใครๆ ก็อยากใช้ของราคาถูกรวมถึงเสื้อผ้า หลายคนเชื่อว่า ถูกคือ ดี แต่ในอีกแง่มุมหนึ่งของถูกบางอย่างกำลังสร้างปัญหา เป็นปัญหาระดับโลกที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม รวมทั้งสิทธิมนุษยชน ไม่ใช่เพียงแต่กระทบกระเป๋าของใครคนใดคนหนึ่ง

ความจริงบางส่วนของเรื่องราคาสุดแพงที่เราต้องจ่ายให้กับแฟชั่นราคาถูกนั้นเปิดเผยในหนังสือเรื่อง Overdressed: The Shockingly High Cost of Cheap Fashion ของ อลิซาเบธ แอล. ไคลน์

เธอคนนี้เป็นนักข่าว นักเขียน และที่ปรึกษาด้านแฟชั่นที่ยั่งยืน อลิซาเบธ จบการศึกษาทางด้านปรัชญาการเมืองจากมหาวิทยาลัยซีราคิวส์ อดีตบรรณาธิการของนิตยสารนิวยอร์กและซี้ด เคยเขียนงานให้กับเดลี บีสต์, ป็อปปูลาร์ ไซเอนส์, เดอะ นิว รีพับลิค, วิลเลจ วอยซ์ ฯลฯ ปัจจุบันทำงานให้กับเดอะ เนชั่นและเป็นบรรณาธิการออนไลน์ให้กับเอเอ็มซีผู้ผลิตซีรีส์ดังหลายเรื่องรวมถึง Mad Men และ Breaking Bad

หนังสือ Overdressed ของ อลิซาเบธ ตีพิมพ์ในปี 2012 และถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง ด้วยเป็นงานเขียนที่นำเสนอข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับแฟชั่นเสื้อผ้าซึ่งเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยผู้ผลิตได้พยายามผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเรื่องค่านิยมเกี่ยวกับแฟชั่นและพฤติกรรมการซื้อจากเคยเลือกซื้อเพราะ สไตล์และคุณภาพ กลายเป็นซื้อเพราะความเก๋ไก๋ ใช้ง่าย เปลี่ยนง่าย ซื้อให้มาก และบ่อยขึ้น

อลิซาเบธ แอล. ไคลน์ เริ่มต้นเขียนหนังสือเล่มนี้ขึ้นจากประสบการณ์ส่วนตัวของการเป็นนักช็อปกระฉูดและผู้บริโภคเสื้อผ้าถูกระดับตัวยง หลังจากที่เผลอใจซื้อรองเท้าลดราคาคู่ละ 7 เหรียญ จำนวน 7 คู่ ก็ทำให้เธอตั้งคำถามกับตัวเอง ต่อมาระหว่างทำความสะอาดตู้เสื้อผ้า อลิซาเบธ ก็พบเสื้อผ้าราคาถูกที่ซื้อมาและเก็บไว้โดยไม่ได้ใช้จำนวนมาก นั่นทำให้เธอได้รู้ว่าเสื้อผ้าราคาถูกกระทบเธออย่างไร และที่สำคัญไปกว่านั้นเธอสงสัยว่า มันจะกระทบต่อสังคม สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจหรือไม่

ในเล่ม อลิซาเบธ แอล. ไคลน์ จะพาคนอ่านไปสำรวจโลกนับตั้งแต่แหล่งผลิต “ฟาสต์แฟชั่น”จากโรงงานที่จ่ายค่าแรงอย่างไม่เป็นธรรมในประเทศจีนและบังกลาเทศเรื่อยมาถึงผู้บริโภค “เสื้อผ้าที่ใช้แล้วทิ้ง” เธอเขียนลงลึกถึงรายละเอียดเกี่ยวกับการผลิตซึ่งละเลยเรื่องรายละเอียด รวมทั้งแรงงานฝีมือที่ถูกเพิกเฉย เพราะความเร่งรีบเพื่อให้สินค้าออกสู่ตลาด ทั้งยังตรวจสอบถึงปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากเสื้อผ้าราคาถูก อลิซาเบธ ยังเขียนถึงบางปัญหาที่เกิดในสหรัฐอเมริกา เมื่อการบริโภคเสื้อผ้าเมดอินยูเอสเอลดลง พร้อมกับที่เสื้อผ้าราคาถูกจากประเทศอื่นๆ ได้รับความนิยมมากขึ้น จึงทำให้สหรัฐสูญเสียรายได้จากการค้าการ์เมนต์ รวมทั้งก่อให้เกิดปัญหาเรื่องการว่างงานในประเทศ

หลังจากหนังสือเล่มนี้ออกวางจำหน่าย ในเดือน พ.ย. ปี 2012 เกิดเหตุไฟไหม้โรงงานตัดเย็บเสื้อผ้าในบังกลาเทศ มีคนเสียชีวิตกว่าร้อยคน ทำให้งานของ อลิซาเบธ แอล. ไคลน์ ได้รับความสนใจขึ้นมา(หลังจากครั้งนั้นก็เกิดเหตุคล้ายกันอีกหลายครั้งโดยเฉพาะเมื่อเดือน เม.ย. ปีนี้ที่มีคนเสียชีวิตเป็นพันคน) โศกนาฏกรรมครั้งนั้นทำให้มีการพูดถึงอุตสาหกรรมสิ่งทอของบังกลาเทศซึ่งไร้มาตรฐานความปลอดภัยกันอย่างกว้างขวาง

ระหว่างเขียนหนังสือเล่มนี้ อลิซาเบธ ได้เดินทางไปหาข้อมูลในหลายประเทศ ในบังกลาเทศนั้นมีโรงงานเย็บเสื้อผ้ากว่า 4,000 แห่ง ส่วนจีนมี 4 หมื่นแห่ง ขณะที่ราคาค่าจ้างในจีนสูงขึ้น เป้าหมายของผู้ว่าจ้างจึงมุ่งไปที่บังกลาเทศแทน แต่ว่าบังกลาเทศไม่สามารถทำได้อย่างจีน เพราะว่าไม่มีพื้นที่มากพอสำหรับโรงงานขนาดใหญ่ รวมทั้งขาดแคลนเครื่องจักรที่ก้าวหน้า นั่นทำให้เกิดปัญหาต่างๆ ตามมา

อลิซาเบธ เชื่อว่า โศกนาฏกรรมเช่นที่เกิดในบังกลาเทศจะเป็นจุดเปลี่ยน ทำให้แฟชั่นหลายแบรนด์ดังต้องออกมารับผิดชอบ รวมทั้งทำให้ผู้บริโภคต้องใคร่ครวญกับการเลือกซื้อของตัวเอง เพราะการใช้เสื้อผ้าราคาถูกส่วนหนึ่งคือ การส่งเสริมให้มีการละเมิดสิทธิมนุษยชน เพราะโรงงานผู้ผลิตมักจ้างคนงานด้วยค่าจ้างที่ไม่เป็นธรรม ทั้งยังมีการใช้แรงงานเด็ก ในประเด็นของสิ่งแวดล้อมนั้น ฟาสต์แฟชั่นทำให้เกิดการสูญเสียพลังงานในการผลิตรวมทั้งการกำจัดขยะที่เกิดจากการใช้แล้วทิ้ง และประเด็นอื่นๆ เช่นใช้สีย้อมเสื้อผ้าซึ่งเป็นพิษต่อดินและน้ำ เป็นต้น

หนังสือเล่มนี้สร้างแรงบันดาลใจให้คนอ่านเปลี่ยนแปลงการใช้เงินและหาเส้นทางกลับไปสู่การแต่งตัวดีและรู้สึกดีเกี่ยวกับสิ่งที่เรากำลังสวมใส่อยู่ผู้บริโภคสามารถทำลายวงจร “ซื้อแล้วทิ้ง” ได้โดยการสนับสนุนนักออกแบบรวมทั้งผู้ผลิตที่มีจริยธรรม ส่วนคนทั่วไปควรใช้เสื้อผ้าที่มีอายุยืนยาวสามารถนำกลับมาใช้ได้เรื่อยๆ หรือหันไปใช้บริการตัดเย็บเสื้อผ้าตามสั่ง รวมทั้งการดัดแปลงเสื้อผ้าใช้เอง เป็นต้น

เช่นเดียวกับอาหารขยะที่ถูกเรียกว่า “ฟาสต์ฟู้ด” เสื้อผ้าราคาถูกหรือ “ฟาสต์แฟชั่น” ก็เป็นสิ่งที่ควรระวัง เพราะของถูกเงินเหล่านี้อาจจะซ่อนไว้ซึ่งราคาแสนแพงของสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม