รักษ์แผ่นดิน ศิลปินเพื่อสิ่งแวดล้อม

โดย...ชายโย ภาพไม่มีเครดิต

เพราะศิลปะถือเป็นหนึ่งในมงคล 38 ที่สำคัญ ศิลปะทำให้จิตใจงดงาม ด้วยเหตุนี้เองกลุ่มศิลปินที่มีใจรักสิ่งแวดล้อมและอยากเห็นเยาวชนมีอนาคตที่ดีจึงรวมตัวตั้งกลุ่ม “รักษ์แผ่นดิน” ขึ้นมาเพื่อเคลื่อนไหวกระแสอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและปลุกจิตสำนึกที่ดีให้แก่เยาวชนผ่านงานศิลปะ

ธิราช รุ่งเรืองกนกกุล ผู้ก่อตั้งกลุ่ม “รักษ์แผ่นดิน” เล่าที่มาที่ไปของกลุ่มว่า เริ่มต้นจากการที่เราทำงานกับสิ่งแวดล้อม เรารักธรรมชาติ เราชอบไปเที่ยวทะเลชอบไปดำน้ำ แล้วเราก็เห็นความเสียหายของท้องทะเล เห็นขยะมากมายในทะเล ปะการังที่เสื่อมโทรม เราคิดว่าปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องของทุกคน

 

กระทั่งได้มีโอกาสไปบรรยายเรื่องสิ่งแวดล้อมในงานต่างๆ แล้วเราก็บอกกับพวกเขาว่าสิ่งแวดล้อมจะดีได้ก็เริ่มจากที่เราลงมือดูแล จึงมีหลายคนที่สนใจเข้าร่วม ต่างคนที่เข้ามาก็ใช้ความสามารถของตัวเองทำกิจกรรมเพื่อสังคม สมาชิกเราคนหนึ่งเป็นหมอเวลาออกค่ายก็ไปเปิดรับตรวจรักษาผู้ป่วยฟรี บางคนมีความสามารถในการบรรยายเราก็เชิญไปบรรยาย เพื่อสร้างจิตสำนึก

ดังนั้น กลุ่มเราจึงเป็นกลุ่มที่เริ่มมาจากกลุ่มดำน้ำมาก่อน จากนั้นก็กลายเป็นกลุ่มทำงานด้านสาธารณกุศล โดยเน้นไปที่การดูแลสิ่งแวดล้อม สังคม เด็ก และเยาวชน จนกลายเป็นกลุ่มทำงานอย่างจริงจังเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2545 มีสมาชิกอยู่ราวๆ 30 คน เป็นผู้เชี่ยวชาญจากหลายๆ สาขาอาชีพ แต่มีเป้าหมายเดียวกันคือมอบสิ่งดีๆ แก่สังคม โดยใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือ

กลุ่มนี้ได้เคยทำสินค้าเป็นที่คั่นหนังสือบอกเรื่องราวปัญหาสิ่งแวดล้อมไว้อย่างน่าสนใจ ด้วยการทำเป็นสัญลักษณ์ต่างๆ อย่างเช่น รูปหมีแพนด้า สื่อว่าสิ่งมีชีวิตหลายชนิดกำลังสูญพันธุ์ รูปหมีขั้วโลก สื่อว่าเราอยู่ในภาวะโลกร้อน ใช้รูปหิ่งห้อย เพื่อสื่อว่าสารพิษในน้ำทำลายหิ่งห้อย ใช้รูปผีเสื้อโมนาร์ช บอกว่ามีการตัดไม้ทำลายป่าในแคนาดา เพราะตัดแล้วหญ้าที่ผีเสื้อโมนาร์ชอาศัยอยู่นั้นถูกทำลายไปด้วย พวกเขาเลือกสัญลักษณ์เหล่านี้บอกกับสังคม แล้วนำเอาทุนที่ได้มาสร้างห้องสมุดให้ความรู้กับเด็กๆ ว่าเวลานี้เกิดอะไรขึ้นกับโลกใบนี้บ้าง

 

อย่างโครงการล่าสุด ศิลป์ ศีล 5 พาสุข ก็เป็นโครงการที่เราใช้ศิลปะเข้ามาขัดเกลาเด็กๆ สอนให้พวกเขาใช้ชีวิตอย่างเป็นธรรมชาติผ่านศิลปะ บอกพวกเขาผ่านเรื่องศีล สมาธิ ปัญญา และศีล 5 ข้อที่สำคัญที่สุดก็คือสติ ข้อน้ำเมา และเมื่อพวกเขามีสติแล้วก็ต้องให้พวกเขามีสมาธิ ต้องนั่งสมาธิ และวาดภาพศิลปะ ซึ่งเป็นการฝึกสมาธิเหมือนกัน แล้วเราก็ทำงานร่วมกับเด็กตาบอดที่เขามองไม่เห็นมาสร้างงานศิลปะ ผ่านงานรูปปั้นให้เขาสัมผัส โดยให้พวกเขาปั้นเป็นรูปดอกบัว ดอกบัวแทนความบริสุทธิ์ และเปลวเพลิงแทนปัญญา และให้พวกเขาได้ปั้น แล้วเราก็พบว่าเด็กๆ ทำได้ค่อนข้างดีเสียด้วย

นอกจากโครงการศิลปะเพื่อเยาวชนแล้ว ผลงานชิ้นโบแดงที่สร้างชื่อเสียงให้กับกลุ่มรักษ์แผ่นดินมากที่สุด ก็คือ งานศิลป์เพื่อทะเลไทย ศิลป์เพื่อช้างไทย เป็นผลงานประติมากรรมใต้ทะเลไทยเฉลิมพระเกียรติหมู่เกาะช้าง จ.ตราด ด้วยการวางประติมากรรมช้างเอราวัณ ช้างมงคลที่ถอดแบบมาจากภาพจิตรกรรมของ อาจารย์อังคาร กัลป์ยาณพงศ์ ศิลปินแห่งชาติ ซึ่งประติมากรรมนี้มีขนาดเท่าช้างจริงๆ ทำจากวัสดุที่เป็นมิตรต่อท้องทะเลทนกรดด่าง มีอายุยาวนานกว่า 50 ปี นำไปวางทางทิศใต้ของเกาะหมาก

พื้นที่ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวต้องการรักษาดินแดน แผ่นดินนี้ให้เป็นของไทย ซึ่งนอกจากจะสร้างเป็นประติมากรรมใต้ทะเล ยังมีผลงานที่ก่อให้เกิดบ้านปลาแห่งใหม่ และเรียกความสนใจจากนักท่องเที่ยว และนักดำน้ำให้หันมาสนใจสิ่งแวดล้อมใต้ทะเลมากขึ้น เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ผสมผสานกับการนำเสนองานศิลปะและวัฒนธรรมในรูปแบบที่น่าสนใจ

 

นอกจากนี้ ยังจัดนิทรรศการถาวรบนฝั่งของเกาะหมาก ให้ความรู้เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตของช้างไทย รวมไปถึงพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมและน้ำ พร้อมจัดมุมสำหรับเด็กๆ ไว้ตกแต่ง ระบายสีช้างเซรามิก อีกด้วย

กลุ่มรักษ์แผ่นดิน จึงนับเป็นกลุ่มศิลปินที่มีแนวคิดและผลงานที่ค่อนข้างโดดเด่น ด้วยการใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือสื่อเรื่องสิ่งแวดล้อมได้อย่างเข้าถึงจิตใจของทุกคน โดยพวกเขามีข่าวสารโครงการใหม่ๆ และกิจกรรมดีๆ ที่ผ่านมาทางเฟซบุ๊กที่เพจ “ไทยรักษ์แผ่นดิน ศิลป์เพื่อทะเลไทย” หากใครสนใจสนับสนุนการทำงานของกลุ่มนี้เพื่อสิ่งแวดล้อมและเยาวชน ประธานกลุ่มบอกกับเราว่า ยินดีอย่างยิ่งที่พวกเราทุกคนจะเข้ามาช่วยสร้างสรรค์แผ่นดินไทยให้สูงค่าด้วยงานศิลปะ