อนุรักษนิยมไทย ต้องปรับตัว

นอกจากการสะท้อนภาพอำนาจทางการเมืองที่ผลัดเปลี่ยนมือจากยุคเผด็จการทหารเข้าสู่กลุ่มทุนเต็มรูปแบบแล้ว ปรีดา เตียสุวรรณ์ ยังฉายภาพวิวัฒนาการอีกโหมดของ 40 ปีที่ผ่านมาว่า แม้เวลาผ่านไปร่วม 4 ทศวรรษ แต่มีบางกลุ่มขั้วที่มักอิงแอบพระราชอำนาจเรียกร้องความเป็นอภิสิทธิ์ชนให้กับตัวเอง

“ตั้งแต่ยุคเผด็จการทหาร คุณจะรู้สึกว่าการทำอะไรต่างๆ มันจะมีคนที่มีอภิสิทธิ์เหนือคุณตลอดเวลา เรามีสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สถาบันพระมหากษัตริย์ที่อยู่เหนือการเมือง เป็นสัญลักษณ์ช่วยปกครองประเทศ เราถือว่าดีสำหรับประเทศ ธำรงไว้ ซึ่งความดี ความถูกต้องทางศีลธรรม ซึ่งในหลวงก็ทรงทำมาโดยตลอด แต่ที่แปลกคือจะมีกลุ่มคนที่อยู่เหนือเรา มีอำนาจที่ชี้เป็นชี้ตาย ทำโน่นทำนี่ ทั้งที่เป็นพลเมืองคนหนึ่งเหมือนกันกับเรา อยู่ในอำนาจการเมืองและอยู่ในระบอบการเมืองเหมือนกันกับเรา จะมีบรรยากาศแบบนี้ในช่วงนั้น”

ปรีดา ระบุว่า ยุคเผด็จการเต็มใบเป็นยุคที่ทหารอิงแอบอำนาจของสถาบันมาใช้ เขามองว่าสิ่งแวดล้อมที่จะผดุงสถาบันให้อยู่เหนือการเมือง เป็นสัญลักษณ์ที่ดี มีไม่เพียงพอ เพราะคนจ้องหาประโยชน์ มีเยอะมากจนเกินไป อย่างไรก็ตาม แม้เวลาล่วงเลยถึงบัดนี้ แต่ยังกลับพบซากรูปแบบเดิมหลงเหลือตกค้างในสังคมไทย

“จะมาบอกว่าสถาบันเป็นจุดเริ่มของระบบศักดินาในสังคมไทย มันขึ้นอยู่กับว่า ประการแรก นิยามคำว่าศักดินาคืออะไร และสอง ที่คุณเห็นว่าเป็นศักดินา เป็นการกระทำขึ้นของพระองค์ท่านจริงหรือไม่ เราต้องเข้าใจว่าพระองค์ท่านคือผู้ที่ธำรงไว้ซึ่งศักดิ์ของการเป็นประมุขของประเทศแต่เพียงผู้เดียว ในเรื่องประเพณีการกราบ หมอบอะไรก็แล้วแต่ มันมีศักดิ์และฐานะที่เราต้องปฏิบัติ เช่น เราถือว่าศาสนามีความสำคัญมากที่สุด เราเจอพระเราก็ต้องยกมือไหว้ พยายามน้อมตัวลงให้ต่ำกว่าพระ ซึ่งพระองค์ท่านก็ทำอย่างนั้น เวลาที่เจอพระ ท่านก็ลงไปกราบพระ เพราะเรามีความเชื่อว่าศาสนามีความสำคัญที่สุด เป็นสิ่งที่ต้องคารวะ ผมพยายามจะอธิบายว่าเป็นกฎและระเบียบที่เราต้องทำในเรื่องของศาสนาและพระมหากษัตริย์

...ทีนี้ระบบศักดินาอื่นๆ ในสังคมที่เกิดขึ้นมา มีบางคนบอกว่าเห็นการหมอบ คลาน เลยอ้างว่าเห็นเป็นตัวอย่าง แต่มันไม่ใช่ คนที่ทำตามตัวอย่าง ไม่ใช่เพราะว่าเห็นคนกราบไหว้สถาบัน แต่เพราะว่ามันมีพวกที่ Pretend ตัวเองที่จะเป็นพระองค์ท่านด้วย เขาต้องการอย่างนั้น ทั้งที่ตัวเองไม่มีอะไร เป็นประชาชนคนธรรมดา แต่ก็อยากจะถูกเคารพแบบที่เห็นในภาพข่าวทุกวันบ้าง เห็นคนหมอบ กราบ คลาน เพราะฉะนั้นก็คิดว่ากูก็ควรจะได้อย่างนี้บ้างเหมือนกัน เหล่านี้มันเป็น Expectation ที่คนพวกนี้สร้างขึ้นมา

อาจเพราะระบบมีมานานประเพณีนิยมที่ว่านั้นก็เลยตกทอดกันมาในความรู้สึกของผม จนกระทั่งบางคนต้องเรียกตัวเองเป็นท่าน เจอกันต้องก้มหัวลงไปถึงขั้นเอว อย่างนี้เราล้วนสร้างขึ้นมาทั้งนั้น? ...ผมจำได้ว่าสมัยก่อนพระองค์ท่านทรงขับรถเอง ออกไปพบชาวบ้าน สิ่งเหล่านี้มันไม่ได้บอกอะไรหรือว่าท่านคิดว่าต้องลงไปข้างล่างไปอยู่กับรากหญ้า แต่บางคนกลับไม่โฟกัสตรงนี้แล้วไปเน้นตรงการพินอบพิเทา อยากไปเลียนแบบตรงนั้น เเล้วเอามาแอพพลาย ทำไมเราไม่เลียนแบบในด้านที่ว่าเราต้องอยู่กับรากหญ้า ดังนั้นเป็นบางคนเองที่ไปสร้างมันขึ้นมา แล้วเป็นการง่ายที่จะไปเบลมสถาบันว่าเป็นผู้ที่สร้างศักดินานิยมขึ้นมา

ยังมีกลุ่มเคลื่อนไหวทางการเมืองที่ดึงสถาบันมาเป็นอาวุธทำลายฝ่ายตรงข้าม? ปรีดา ตอบทันทีว่า “ใช่ เห็นด้วย ต้องปรับตัว ผมว่าไปใช้สถาบันมากจนเกินไป อย่างคุณอานันท์ ปันยารชุน พูดเป็นกี่สิบครั้งแล้วว่า สถาบันไม่ได้พังเพราะทักษิณหรอก แต่พังเพราะคนรอบข้าง คนที่บอกว่ารักในหลวง หรือว่าแกล้งรักในหลวงหรือเปล่าไม่รู้ เพราะคนเหล่านี้บางครั้งไปอ้างมากเกินไป ไปชอบสถาบันกษัตริย์มากกว่าสถาบันกษัตริย์ชอบสถาบันตัวเองด้วยซ้ำ คุณอานันท์เชื่ออย่างนั้น”

“อย่างมาตรา 112 ก็ต้องแก้ไข วันนี้ใครจะฟ้องก็ได้ ซึ่งไม่ใช่ ในหลวงท่านก็บอกเองว่าสถาบันกษัตริย์วิจารณ์ได้ ตราบเท่าที่สิ่งที่คุณวิจารณ์นั้นต้องอยู่บนฐานของความปรารถนาดีที่จะรักษาไว้ซึ่งสถาบัน และควรจะมีหน่วยงานหนึ่งที่มีหน้าที่โดยเฉพาะมากลั่นกรอง ไม่ใช่ใครอยู่ดีๆ จะฟ้องก็ได้ ต้องแยกออกมาให้สถาบันเป็นสัญลักษณ์ของประเทศอยู่เหนือการเมือง เราต้องการสถาบันพระมหากษัตริย์อย่างนั้น โดยไม่ต้องดึงสถาบันลงมาเกี่ยวกับเรื่องการเมือง

...เราต้องการรักษาสถาบันพระมหากษัตริย์ สถาบันตุลาการ รัฐสภา รวมทั้งฝ่ายบริหาร เหล่านี้เป็นสถาบันทั้งนั้นที่เราต้องรักษาให้เข้มแข็ง เราไม่ต้องการทำลาย เราไม่สามารถที่จะไปบอกว่ารัฐสภานี้ไม่ต้องการจะระเบิดทิ้ง พูดอย่างนั้นไม่ได้ เราต้องเปลี่ยนคนในรัฐสภาไม่ใช่ทำลายสถาบันรัฐสภา เพราะรัฐสภาเป็นสิ่งที่ดีเป็นส่วนสำคัญของระบอบประชาธิปไตย ฝ่ายบริหารไม่ดี ระเบิดมันทิ้ง ไม่ใช่ เราต้องรักษาสถาบันไว้ แต่เปลี่ยนคน สถาบันอื่นก็เช่นกันฉันใดก็ฉันนั้น หากมีคนไม่ดีเข้ามา เราก็ต้องเปลี่ยนคน แต่ต้องรักษาสถาบันไว้”