ร่วมทุน ร่วมวัฒนธรรม

ในเวลาใกล้เคียงกัน พื้นฐานธุรกิจทางไฟฟ้าจากไออีซีนำไปสู่การร่วมทุนกับบริษัทญี่ปุ่นที่ทำการผลิตหลอดแก้ว (อาซาฮี กล๊าส) หลอดภาพโทรทัศน์และมอนิเตอร์สำหรับคอมพิวเตอร์ (มิตซูบิชิ อีเล็คทริค) และเครื่องรับโทรทัศน์ (เอ็นอีซี) เป็นการลงทุนที่ครบวงจรในการทำเครื่องรับโทรทัศน์ เพื่อจำหน่ายในประเทศและส่งออก เป็นการประกาศความพร้อมของประเทศไทยที่จะเป็นผู้ผลิตอุปกรณ์และผลิตภัณฑ์เหล่านี้สู่ตลาดโลก

บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย ได้จัดรวมธุรกิจเครื่องจักรกลและไฟฟ้าเข้าไว้เป็นกลุ่มเดียวกัน เรียกว่า กลุ่มจักรกลและไฟฟ้า และมอบหมายให้ผมเป็นผู้บริหารกลุ่มต่อไป

ยุคนี้เป็นยุคที่บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย ขยายการลงทุนสู่ธุรกิจนอกแกนหลัก คือ ซีเมนต์และวัสดุก่อสร้างไปอย่างกว้างขวางด้วยการร่วมทุนเป็นเกณฑ์ สาเหตุสำคัญเพราะปูนซิเมนต์ไทยมีภาพลักษณ์ของผู้บริหารอาชีพเที่ยงตรง เสมอต้นเสมอปลาย และยุติธรรมในการทำธุรกิจ ผู้ลงทุนต่างประเทศที่ต้องการผู้ร่วมทุนในประเทศไทยจะมุ่งมาหาบริษัท ปูนซิเมนต์ไทย เป็นอันดับแรกๆ ถ้าธุรกิจที่ถูกนำมาเสนอสอดคล้องกับหลักการลงทุนของบริษัท เราก็พิจารณาตามเกณฑ์

คุณชุมพล ณ ลำเลียง กล่าวกับพรรคพวกเสมอว่า อย่านึกว่าพวกเราเก่งในการหาธุรกิจใหม่ๆ ส่วนใหญ่เป็นเพราะมีคนวิ่งมาหาเรา เหมือนคำพูดที่ว่า “หมูวิ่งมาชนปังตอ” ไม่ต้องออกแรงเท่าไร

ในขณะนั้นปูนซิเมนต์ไทยมีธุรกิจร่วมทุนกับต่างชาติเล็กบ้างใหญ่บ้าง นับเป็นเรือนร้อย จำไม่ได้หมด

ขอกล่าวถึงบริษัทหนึ่งที่ผมมีความสัมพันธ์ตั้งแต่แรกเริ่มมาจนปัจจุบันในฐานะประธานคณะกรรมการบริษัท บริษัท สยามคอมเพรสเซอร์อุตสาหกรรม เป็นบริษัทร่วมทุนในสัดส่วนที่เท่ากัน ระหว่างบริษัท ปูนซิเมนต์ไทย และบริษัท มิตซูบิชิ อีเล็คทริค เพื่อผลิตคอมเพรสเซอร์สำหรับเครื่องปรับอากาศที่ใช้ในบ้านและอาคารต่างๆ

บริษัทมีระบบการบริหารจัดการที่ผสมกันระหว่างไทยและญี่ปุ่น สลับกันเป็นกรรมการผู้จัดการในระยะเวลาที่กำหนด ผู้บริหารและบุคลากรเกือบทั้งหมดเป็นคนไทย มีผู้บริหารญี่ปุ่นเพียง 23 คนเท่านั้น ฝ่ายญี่ปุ่นเน้นการผลิตที่ตนมีความชำนาญ และฝ่ายไทยดูเรื่องอื่นๆ ทั้งหมด 20 ปีเศษที่ผ่านมา การบริหารงานราบรื่นดี บริษัทมีผลการดำเนินงานเป็นที่น่าพอใจ ไม่เคยมีปัญหาแรงงานและคนงาน ไม่มีสหภาพ เพราะได้รับการดูแลเอาใจใส่อย่างเป็นธรรม เป็นแหล่งผลิตคอมเพรสเซอร์ใหญ่แห่งหนึ่งของมิตซูบิชินอกประเทศญี่ปุ่น ควบคู่กับประเทศจีน

นี่เป็นตัวอย่างของการร่วมทุนที่เป็น winwin สำหรับทั้งสองฝ่าย เป็นกรณีศึกษาที่บริษัทอื่นๆ ในเครือมิตซูบิชินำไปใช้ประโยชน์ ผมมีโอกาสให้คำแนะนำบ่อยครั้งถึงความสำเร็จของบริษัทนี้

ความจริงการบริหารกิจการร่วมทุนไม่ใช่เรื่องง่าย ความสำเร็จต้องเริ่มต้นจากความจริงใจ โปร่งใส และผลประโยชน์ทุกอย่างต้องวางบนโต๊ะชัดเจน ผู้ร่วมทุนต้องมีความยืดหยุ่น เพื่อสร้างจุดร่วมที่เป็นประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย ผู้ร่วมทุนต้องมีส่วนร่วมในการเสริมสร้างให้บริษัทร่วมทุนมีความแข็งแรง เช่น ฝ่ายหนึ่งมีความชำนาญทางเทคโนโลยีหรือความสามารถในการผลิต อีกฝ่ายอาจเสริมด้วยความสามารถในการบริหารจัดการองค์กรหรือมีความสามารถทางการเงินสูง เมื่อสนธิพลังแล้วทำให้องค์กรเข้มแข็งกว่าเดี่ยวๆ

การทำงานร่วมกับบริษัทต่างชาติที่มีวัฒนธรรม ประเพณีปฏิบัติ และภาษาที่แตกต่างกัน เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดความเข้าใจกันผิด หรือทำให้เกิดความขัดแย้งโดยไม่ได้ตั้งใจได้ เป็นเรื่องที่ต้องคอยระวังและต้องสอบถามให้ชัดเจน ถ้าไม่แน่ใจ เสียเวลาดีกว่าเสียความรู้สึก

มีตัวอย่างจริงที่เกิดความขัดแย้งขึ้นเพราะประเพณีปฏิบัติและความแตกต่างทางวัฒนธรรมที่ต้องเรียนรู้อยู่หลายเรื่อง อาทิ

ในโรงงานที่ญี่ปุ่นนั้น ถ้ามีคนงานทำงานผิดร้ายแรง หัวหน้างานจะเรียกมาสั่งสอนและกำชับให้ระมัดระวัง แล้วหัวหน้างานมักจะตบศีรษะพนักงานเป็นการทำโทษ พอมีหัวหน้างานชาวญี่ปุ่นคนหนึ่งเอาวิธีนี้มาใช้กับคนงานไทยในบริษัทร่วมทุนที่พวกเราร่วมบริหาร วันนั้นหัวหน้างานชาวญี่ปุ่นเกือบโดนรุมประชาทัณฑ์โดยคนงานไทย

ต้องเรียกมาชี้แจงจึงเป็นที่เข้าใจด้วยกันทั้งสองฝ่าย

การทำงานกับบริษัทร่วมทุนที่ไม่ได้มีภาษาอังกฤษเป็นภาษาแม่ มักเกิดความเข้าใจผิดในการสื่อสารบ้าง ไม่มากก็น้อย ถ้าเรื่องไม่รุนแรงก็ไม่มีปัญหา ที่ต้องระวังคืออย่าให้มีการสื่อสารผิดๆ แล้วบาดหมางใจกันไป

มีตัวอย่างของความเข้าใจผิดระดับชาติเพราะเรื่องของภาษาเกิดขึ้นแล้วเล่าต่อกันมาดังนี้

เมื่อปี ค.ศ. 1970 ประธานาธิบดี ริชาร์ด นิกสัน แห่งสหรัฐอเมริกา ไปเยือนประเทศจีนและสนทนาการบ้านการเมืองกับคุณโจว เอิน ไหล นายกรัฐมนตรีของจีน ช่วงนั้นที่ฝรั่งเศสเพิ่งมีการจลาจลก่อโดยนักศึกษา ในปี ค.ศ. 1968 หรือเพิ่งเกิดขึ้นประมาณปีเศษๆ

จึงนับว่าเป็นเรื่องสดๆ ร้อนๆ ในขณะผู้นำสำคัญสองประเทศนี้ได้พบปะกัน

ระหว่างสองผู้นำสนทนากันก็ได้พูดถึงระบบการเมือง การเปลี่ยนแปลงการปกครองโดยการปฏิวัติของประเทศต่างๆ รวมทั้งการต่อสู้ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนจนได้รับชัยชนะและเป็นผู้บริหารประเทศจีนต่อมา

ตอนหนึ่งของการสนทนาประธานาธิบดีได้อ้างถึงการปฏิวัติในฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1789 ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงจากระบอบกษัตริย์มาเป็นสาธารณรัฐ และถามคุณโจว เอิน ไหล ว่าการปฏิวัติครั้งนั้นมีผลต่อความคิดและการต่อสู้ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนอย่างไรหรือไม่ อาจเป็นเพราะการแปลที่หละหลวมหรือเป็นเพราะคุณโจว เอิน ไหล ยังคิดถึงเรื่องจลาจลนักศึกษาที่เพิ่งจบไปหมาดๆ

ท่านก็เลยตอบว่า “ยังเร็วเกินไปที่จะประเมินสถานการณ์”

ข่าวว่าคุณริชาร์ด นิกสัน ถึงกับชะงักไปเลย และรีบเปลี่ยนเรื่องคุยใหม่