ตามรอยขยะกับ “เจเรมี ไอออนส์”

โดย...เพ็ญแข สร้อยทอง

ปีที่แล้ว “เจเรมี ไอออนส์” ดาราตุ๊กตาทองรับหน้าที่เอกเซ็กคิวทีฟ โปรดิวเซอร์ให้กับหนังสารคดีเรื่อง Trashed ทั้งยังเป็นตัวละครหลักเพื่อทำหน้าที่สืบสวนและนำทางสู่วังวนขยะของโลก

Trashed กำกับโดย แคนดิดา เบรดี หนังเรื่องนี้เปิดเผยความจริงอันน่าตกใจเกี่ยวกับอันตรายจากขยะที่มีต่อโลก โดยพาคนดูออกเดินทางไปดูหลุมฝังกลบในอังกฤษ เตาเผาขยะพิษในไอซ์แลนด์ โรงพยาบาลสำหรับเด็กผู้บกพร่องแต่กำเนิดในเวียดนาม ฯลฯ

ในหนังบอกว่า ขยะเป็นสาเหตุของมลภาวะทางอากาศ ทั้งบนแผ่นดินและท้องทะเล มีผลกระทบต่อห่วงโซ่อาหารและสิ่งแวดล้อม พาคนดูไปฟังความคิดเห็นของนักวิทยาศาสตร์ นักการเมือง และคนทั่วไปที่ชีวิตพวกเขาได้รับผลกระทบจากสิ่งของเหลือใช้ ภาพและอารมณ์ของหนังเรื่องนี้ปลุกเร้าความสนใจของผู้คนด้วยความน่าสะพรึงและสวยงาม ก่อนจะจบลงด้วยความหวัง

สารคดีเรื่อง Trashed มีโอกาสฉายในเทศกาลหนังเมืองคานส์ปี 2012 รวมทั้งเทศกาลหนังและเทศกาลสิ่งแวดล้อมทั่วโลก ได้รับทั้งคำชื่นชมและรางวัล หนังในรูปของดีวีดีเพิ่งจะออกจำหน่ายเมื่อเดือน เม.ย.ที่ผ่านมา

เจเรมี ผู้ถ่อมตนกล่าวว่า “ผมไม่คิดว่าตัวเองเป็นนักรณรงค์ต่อสู้เพื่อสิ่งแวดล้อม ไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับวิถีชีวิตสีเขียว แต่หลังจากที่ได้ทำหนังเรื่องนี้ ผมก็ใช้ชีวิตแบบระมัดระวังมากขึ้น”

ความจริงแล้วงานชิ้นนี้ไม่ต่างกับเป็นการแสดงความรับผิดชอบต่อโลกอนาคต หากไม่ทำในวันนี้ หากไม่เปลี่ยนแปลง โลกนี้อาจจะไม่ต่างกับเป็นสุสานของขยะ “เรามาถึงจุดที่ต้องเริ่มต้น ... พยายาม และเปลี่ยนหนทางเพื่อที่จะใช้ชีวิตอย่างระมัดระวังมากขึ้น” นักแสดงเจ้าบทบาทวัย 64 กล่าว

ขยะเป็นเรื่องใกล้ตัว ในทุกวันเราทุกคนต่างก็เป็นตัวการผลิตขยะ แม้ว่าบางครั้งเราจะไม่รู้ไม่เห็น ขณะให้สัมภาษณ์ในย่านหรูหราของนิวยอร์ก ดาราเลือดอังกฤษผู้นี้ย้อนถามนักข่าวว่า

“จากมุมนี้ของนิวยอร์ก คุณมองเห็นขยะบ้างไหม ไม่ ทุกแห่งที่คุณมองไปสวยงามเรียบร้อย แต่ที่นี่ผลิตขยะบ้างหรือเปล่า คำตอบคือ ผลิตทุกวันตลอดเวลา สิ่งที่น่าคิดต่อไปคือว่า แล้วขยะเหล่านั้นไปอยู่ที่ไหน?”

ในหนัง ชาร์ลส์ มัวร์ กัปตันเรือและนักวิจัยสมุทรศาสตร์ พา เจเรมี ไอออนส์ ไปรู้จักกับ แพขยะใหญ่แปซิฟิก (Great Pacific Garbage Patch) หรือวงวนขยะแปซิฟิก (Pacific Trash Vortex) ซึ่งอยู่กลางมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือ เป็นแพขยะที่ขนาดใหญ่เป็น 2 เท่าของประเทศไทย ด้วยกระแสน้ำทำให้ที่นี่เป็นจุดรวมตัวของขยะพลาสติกและอื่นๆ จำนวนมหาศาลและแน่นหนา ก่อเป็นมลภาวะทางทะเล ส่งผลต่อสิ่งแวดล้อมและสิ่งมีชีวิต ปัจจุบันยังไม่มีวิธีใดที่จะกำจัดขยะได้ ทั้งยังเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็ว กลายเป็นปัญหาอันดับต้นๆ ของสหรัฐและโลก

บางประเทศที่ เจเรมี ได้ไปพบเห็นมา เช่นในอินโดนีเซีย ขยะจำนวนมหาศาลถูกรวบรวมไปกองไว้ริมแม่น้ำ ก่อนที่จะค่อยๆ ไหลลงทะเล และกลายเป็นปัญหาที่ไม่ใช่ของประเทศใดประเทศหนึ่งเท่านั้น ทุกๆ ปีจะมีข่าววาฬหรือเต่าเสียชีวิตมาเกยตื้นบนฝั่ง และสาเหตุก็คือ พวกมันกลืนกินพลาสติกเข้าไปจนติดลำคอ สัตว์หายากบางชนิดก็กำลังจะสูญพันธุ์เพราะขวดน้ำพลาสติกในมือเรา!!!

ช่วงสุดท้ายของหนังนำเสนอประกายแห่งความหวังในการแก้ไขปัญหาขยะของมนุษยชาติด้วยการไปเยือนเมืองซานฟรานซิสโก ซึ่งตั้งเป้าหมายว่าจะมีขยะเป็นศูนย์ในปี 2020 และตอนนี้แผนการที่วางไว้ก็ดำเนินไปไกลแล้ว ด้วยการทำงานร่วมกันอย่างมุ่งมั่นและเปี่ยมความคิดสร้างสรรค์ โดยดันให้เกิดกฎหมายห้ามใช้ถุงพลาสติก (ซึ่งจุดประกายให้หลายเมืองทั่วโลกแบนถุงพลาสติกด้วยเช่นกัน) ทั้งยังมีข้อบังคับเรื่องการรีไซเคิล การทำปุ๋ยหมัก การเกิดบริษัทเก็บขยะเพื่อการรีไซเคิล เป็นต้น

ความสำเร็จของซานฟรานซิสโกมาจากเจตจำนงทางการเมืองที่ดี รวมทั้งองค์กรที่ดี เทคโนโลยีอันชาญฉลาด การทำงานร่วมกัน และการให้การศึกษาในเรื่องนี้อย่างจริงจัง ด้วยองค์ประกอบคล้ายกัน การแก้ไขปัญหาเรื่องขยะจึงสามารถทำได้ทุกที่ โดยไม่ต้องอาศัยปาฏิหาริย์

ในหนังเรื่อง Trashed กัปตันมัวร์พูดหนึ่งประโยคที่ทำให้คนดูต้องสะอึก

“มีเพียงแค่มนุษย์เท่านั้นที่สร้างขยะซึ่งธรรมชาติไม่อาจจะย่อยสลายได้...”

และมนุษย์ก็จะได้รับผลกระทบนั้น หากไม่เริ่มต้น ... พยายาม และเปลี่ยนหนทางเพื่อที่จะใช้ชีวิตอย่างระมัดระวังมากขึ้น