"ประสานสิบทิศ"แก้ที่ทำกินงานท้าทาย ผอ.พอช.คนใหม่

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

ข้อมูลจากคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปี 2554 ระบุว่า ประเทศไทยมีเกษตรกรไร้ที่ดินทำกิน 8.9 แสนราย มีที่ดินทำกินแต่ไม่เพียงพอ 5.1 แสนราย มีที่ดินแต่ไม่มีเอกสารสิทธิ 8.1 แสนราย และผู้ที่ต้องทำกินในที่ดินของรัฐอีก 1.15 ล้านราย

นั่นเป็นตัวเลขที่ พล.อ.สุรินทร์ พิกุลทอง ประธานคณะกรรมการบริหารสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ชี้ว่า เป็นปัญหาเรื้อรังคู่กับประเทศไทยมานาน ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับปัญหานี้ต้องทบทวนบทบาทของตัวเอง เพราะไทยเป็นประเทศเกษตรกรรมอาศัยที่ดินทำกินเป็นปัจจัยหลัก แต่กลับสะสมปัญหาไว้มากมายจนไม่มีหน่วยงานใดจัดการได้หมด

“ยุทธศาสตร์แก้ปัญหาที่ดินของ พอช.คือใช้ร่วมมือระหว่างเครือข่าย ตัวอย่างที่ดีมาก คือ การจัดการปัญหาที่ดินหลังเกิดเหตุการณ์คลื่นยักษ์สึนามิเข้าถล่มพื้นที่ 6 จังหวัดชายฝั่งอันดามันในปี 2547 บทบาท พอช.ช่วงนั้นคือเข้าไปประสานหน่วยงานราชการแก้ปัญหาการจัดการที่ดินที่ไม่เป็นธรรมให้ชาวเล เช่นเดียวกับพื้นที่อื่นๆ หากประสานการจัดการไม่ได้ ปัญหาก็จะยิ่งลุกลาม” ประธาน พอช.กล่าว

งานประสานกับหน่วยงานราชการที่ว่า เปรียบได้กับการประสาน 10 ทิศเพื่อแก้ปัญหา เพราะหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการที่ดินมีอยู่จำนวนมาก ในระดับกระทรวงมีถึง 8 กระทรวง และระดับกรมอีก 19 กรม โดยยังไม่นับไปถึงรัฐวิสาหกิจ 3 แห่ง แต่ละแห่งอาจจะถือกฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องกับที่ดินที่มีอยู่ถึง 16 ฉบับ และยังมีคณะกรรมการที่แต่งตั้งตามกฎหมายเพื่อบริหารจัดการที่ดินจำนวน 10 คณะ ส่งผลให้ไม่มีเอกภาพในการบริหารจัดการ

เร็วๆ นี้ พอช.กำลังจะแต่งตั้งผู้อำนวยการใหม่ แทนคนเก่าที่หมดวาระและเกษียณอายุ พล.อ.สุรินทร์ กล่าวว่า งานที่ต้องฝากให้ผู้บริหารคนใหม่เข้ามาสานต่อคือ ตอกย้ำเรื่องการประสานให้หน่วยงานรัฐเข้าถึงชุมชนมากขึ้น โดยชุมชนจะต้องมีแผนจัดการปัญหาตัวเอง เพราะหากหวังว่าจะปฏิรูปประเทศแต่ชาวบ้านไม่ลุกขึ้นมาแก้ปัญหาเรื่องนี้ก็สำเร็จยาก มีแต่ชาวบ้านเท่านั้นที่รู้ปัญหาตัวเอง รู้ว่าที่ตรงไหนใครอยู่มาตั้งแต่ตอนไหน อาจจะรู้กระทั่งว่าข้าราชการคนไหนอยู่หลังนายทุน

“เราต้องมอนิเตอร์ปัญหาในชุมชนทั่วประเทศ แล้วทำให้ชุมชนเข้มแข็ง วันนี้หลายแห่งเรียนรู้แล้วว่าหากรอราชการ แทนที่ปัญหาจะลดก็กลับเพิ่ม เพราะโครงสร้างกระบวนการบริหารของส่วนราชการไม่เอื้อในการแก้ปัญหา” พล.อ.สุรินทร์ ระบุ

พล.อ.สุรินทร์ ขยายความอีกว่า โจทย์ใหญ่ของปัญหาที่ทำกินที่ ผู้อำนวยการพอช.คนใหม่ต้องเข้าไปดู คือเรื่องที่ดินไร้กรรมสิทธิ์ กลุ่มคนที่ไร้ที่ดินทำกินจนต้องไปใช้ประโยชน์จากที่ดินของรัฐ พื้นที่ป่าไม้ ป่าสงวน อุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ที่ราชพัสดุ และที่ดินในโครงการจัดที่ดินของรัฐ

ข้อมูลจากการขึ้นทะเบียนคนจนในปี 2547 มีผู้มาลงทะเบียนเป็นผู้ที่ไม่มีที่ดินทำกินกว่า 1.3 ล้านราย และมีผู้ที่มีที่ดินทำกินแต่ไม่พอเพียงกว่า 1.6 ล้านราย

ขณะเดียวกันวันที่ 28 พ.ค.ที่ผ่านมา คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบ โครงการนำร่องธนาคารที่ดิน 5 ชุมชนภาคเหนือ งบประมาณ 167 ล้านบาทให้ พอช.ดำเนินการจัดซื้อที่ดิน 800 ไร่ แทนสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน โดยระบุว่าเป็นการมอบหมายงานให้ในระหว่างที่สถาบันฯ ยังไม่มีการแต่งตั้งคณะกรรมการฯ

ทั้งนี้ หากมีการแต่งตั้งคณะกรรมการฯ แล้วเสร็จ พอช.ต้องโอนภารกิจคืนและให้สถาบันธนาคารที่ดินฯ ชำระเงินคืนแก่ พอช.เพื่อยุติปัญหาการดำเนินคดีจับกุมชาวบ้านในพื้นที่ที่อยู่ระหว่างรอให้ธนาคารที่ดินเข้าซื้อเพื่อจัดสรรที่ทำกิน

แน่นอนว่า ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของงานท้าทายที่รอให้ผู้อำนวยการคนใหม่มารับไม้ต่อ