หลากทรรศนะ : ร่างยุทธศาสตร์ BOI (ตอนจบ)

ตอนที่ 1 ผู้ร่วมเสวนามีความเห็นตรงกันว่า BOI จำเป็นจะต้องเปลี่ยนแปลงและร่างยุทธศาสตร์การส่งเสริมการลงทุนใหม่ 6 ด้านก็เดินมาถูกทางและดูเหมือนครบถ้วนแล้ว แต่มี 3 เรื่องที่ BOI ควรศึกษาและพิจารณาเพิ่มเติม เพื่อนำไปเสริมในรายละเอียดให้ร่างมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

สุวิทย์ เมษินทรีย์

ยุทธศาสตร์ใหม่ของ BOI มี 3 มิติน่าสนใจที่ต้องดูไปพร้อมกัน เรื่องที่ 1 คือ คลัสเตอร์อะไรที่ควรจะส่งเสริม เรื่องที่ 2 คือการพัฒนาขีดความสามารถ และสุดท้ายคือการส่งเสริมในระดับภูมิภาค (Regional) ทั้งสามเรื่องมันต้องดูไปแบบพร้อมๆ กัน (Simultaneously)

ทนง พิทยะ

รัฐต้องให้การอุดหนุน (Subsidy) เพื่อให้เขามาลงทุน และสามารถทำกำไรได้ เรื่องนี้สำคัญกว่าการที่จะไปบอกว่า เมื่อคุณมีกำไรแล้วไม่ต้องเสียภาษี เพราะหากทำแล้วไม่มีกำไร เขาก็ไม่มาลงทุนเหมือนเดิม เพราะว่าขาด Subsidy ที่จำเป็น ถ้า BOI บวกกับยุทธศาสตร์รัฐบาลเรื่อง Subsidy มันจะทำให้ทิศทางชัดเจนมากเลย

สมคิด จาตุศรีพิทักษ์

การทำงานของมหาวิทยาลัยทุกอย่างก็อยู่ภายใต้ สกว. (สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย) ทุกอย่างเป็น Centralized ไปหมด แต่ถ้าหากรัฐบาลบอกว่าทำทุกอย่างเป็น Regional Cluster ทั้งหมด แค่เริ่มจากเรื่องงบประมาณ ทุกอย่างเปลี่ยนไปเลยนะ

การผลักดันให้ Regional Cluster เป็นนโยบายของรัฐ เพื่อให้ทุกหน่วยงานของรัฐมีนโยบายไปในทิศทางเดียวกัน เกิดการเชื่อมโยงภาครัฐ มหาวิทยาลัยและภาคเอกชน และหน่วยงานที่มีหน้าที่ส่งเสริม ควรมีอำนาจในการบริหารเป็นอิสระจากส่วนกลาง

ทิศทางและเป้าหมายการพัฒนาต้องพิจารณาความได้เปรียบเชิงแข่งขันของพื้นที่นั้นๆ (Competitive Advantage) โดยคำนึงถึงความพร้อมของสิ่งอำนวยความสะดวกและทรัพยากรที่มีอยู่ในแต่ละพื้นที่ ต้องระบุให้ชัดเจนว่าแต่ละภาคจะเน้น Regional Cluster ในอุตสาหกรรมประเภทใด และจังหวัดไหนจะเป็นศูนย์กลางของ Cluster นั้นๆ

ทนง พิทยะ

ต้องอิงกับพื้นที่ (Location) อย่างอุดรธานีหรือขอนแก่น มี Facility อยู่แล้ว เราต้องดูว่าจะใช้ประโยชน์อะไร อย่างไร เพื่ออุตสาหกรรมอะไร โคราชก็มีมหาวิทยาลัยเทคโนโลยี มีนิคมอุตสาหกรรมอยู่แล้ว แล้วเราจะทำให้แข็งแกร่งได้อย่างไร

การเชื่อมโยงกับมหาวิทยาลัยเป็นหัวใจหลักของการสร้าง Regional Cluster หากดู Regional Cluster ที่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศจะพบว่ามหาวิทยาลัยมีส่วนสำคัญต่อการสร้าง Regional Cluster ทั้งสิ้น ตัวอย่างเช่น อุตสาหกรรมไวน์ในแคลิฟอร์เนียจะไม่เกิดขึ้น ถ้าไม่มีการวิจัยของ University of California, Berkeley หรือการพัฒนาเคียวเซร่า ในญี่ปุ่น ก็มีมหาวิทยาลัยเกียวโตเป็นศูนย์กลาง เป็นต้น มหาวิทยาลัยจะมีความพร้อมทั้งเรื่องเครื่องมือและบุคลากรที่จะรับบทบาทในการวิจัยพัฒนาให้กับคลัสเตอร์ ซึ่งในทางปฏิบัติ BOI ควรกำหนดให้ชัดเจนว่า มหาวิทยาลัยในแต่ละภูมิภาคจะดูแลอุตสาหกรรมไหนบ้าง

สมพล เกียรติไพบูลย์

จริงๆ แล้วมหาวิทยาลัยควรจะเข้ามามีบทบาทให้มาก เพราะมีองค์ความรู้ และคนที่จบมหาวิทยาลัยนั้นจะได้ทำงานในนั้นต่อไปได้เลย

ข้อเสนอแนะต่อยุทธศาสตร์ส่งเสริมในอนาคต

1. เป้าหมายในการก้าวข้าม Middle Income Trap

ทนง พิทยะ

เราต้องย้อนกลับไปถามว่า ยุทธศาสตร์ของประเทศไทยคืออะไรกันแน่ จุดที่เป็นคอขวดของเราคืออะไร ประเทศไทยกำลังจะไปเป็นประเทศอุตสาหกรรมหรือไม่ เราต้องการลดหรือย้ายถิ่นฐานแรงงานในภาคการเกษตรให้ได้ภายใน 10 ปีข้างหน้า แต่เรายังไม่เห็นภาพว่าจะทำได้อย่างไร การพัฒนาความเป็นเมืองใหม่ๆ ก็อาจจะช่วยในเรื่องนี้ได้ บทบาทของ BOI จะต้องรองรับยุทธศาสตร์ของประเทศในเรื่องเหล่านี้...ทุกประเทศอุตสาหกรรมมีการเปลี่ยนแปลงของสัดส่วนประชากรในภาคเกษตรและอุตสาหกรรม เช่น ญี่ปุ่นและอเมริกา สัดส่วนประชากรภาคการเกษตรเปลี่ยนจาก 50% เป็น 10% ภายในระยะเวลาแค่เพียง 3040 ปี

ร่างยุทธศาสตร์ใหม่ของ BOI กล่าวถึงเรื่องเป้าหมายที่จะก้าวข้าม Middle Income Trap ซึ่งเป็นเรื่องที่ดีและเหมาะสมมากในยุคปัจจุบัน แต่วิธีการที่จะก้าวข้ามกับดักนี้อย่างไร ยังไม่ค่อยได้มีการกล่าวถึงมากนัก หากต้องการนำพาประเทศให้ก้าวข้ามกับดักดังกล่าวให้ได้ BOI ต้องคำนึงถึงเรื่องที่สำคัญ 3 เรื่องดังต่อไปนี้

การสร้างอุตสาหกรรมในระดับภาค และการเพิ่มผลิตผล (Productivity) ของประเทศให้แก่แรงงานไทย ปัจจุบันการกระจายตัวของความเป็นเมืองใหญ่ (Urbanization) ยังคงกระจุกอยู่ในกรุงเทพฯ และหัวเมืองรอบๆ การสร้างอุตสาหกรรมในแต่ละภูมิภาคจะช่วยย้ายประชากรจากภาคเกษตรไปยังภาคอุตสาหกรรมมากขึ้น

การเชื่อมโยงเศรษฐกิจชุมชน (Local Economy) กับเศรษฐกิจกระแสหลัก (Mainstream Economy) ในขณะที่นโยบายกลางจะเน้นกระตุ้นการเติบโตของประเทศด้วยเศรษฐกิจกระแสหลัก (Mainstream Economy) ในระดับภูมิภาค ก็ควรจะสนับสนุนให้มีการลงทุนภายในพื้นที่เพื่อให้เกิดเศรษฐกิจชุมชน (Local Economy) ที่จะไปเชื่อมโยงกับ Mainstream Economy ซึ่ง Regional Cluster เป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น

สิ่งที่จำเป็นคือการสร้างกิจกรรมชุมชนในทุกจังหวัด ทุกตำบล เพื่อให้อัตราการเติบโตของเศรษฐกิจเป็นไปอย่างยั่งยืนผ่านการกระจายรายได้

สมคิด จาตุศรีพิทักษ์

ที่ประเทศไทยทำกันมา เราเรียกว่าเป็น Mainstream Economy คือจัดตั้ง BOI เพื่อดึงดูดการลงทุน แล้วก็มีการตั้งบริษัท มีการซื้อวัตถุดิบ มีการจ้างคนจำนวนหนึ่ง พอได้กำไร บริษัทขนาดใหญ่ก็ได้กำไรไปแต่เพียงผู้เดียว แล้วก็จดทะเบียนเข้าตลาดหลักทรัพย์ ในขณะที่คนทั่วไปได้ส่วนที่เหลือจากการจ้างงาน สิ่งที่เกิดขึ้นแบบนี้ไม่ได้ผิด แต่มันเป็นการกระตุ้นการเติบโตของเศรษฐกิจให้แรงเท่านั้น

จริงๆ แล้วการเติบโตของเศรษฐกิจโลกในอนาคตต้องมาจากเศรษฐกิจชุมชน (Local Economy) ต่างหาก ดังนั้นสิ่งที่มีส่วนสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงประเทศ ก็คือการสนับสนุนให้เกิดการลงทุนหรือกิจกรรมภายในพื้นที่เพื่อสร้าง Local Economy ที่สามารถเชื่อมโยงกับ Mainstream Economy ให้ได้ ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจน คือเส้นทางจากกรุงเทพฯ ไปเขาค้อ ซึ่งต้องผ่าน จ.สระบุรี และลพบุรี ปรากฏว่าไม่มีอะไรที่น่าสนใจหรือเป็นข้อมูลกิจกรรมชุมชนเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวระหว่างทางเลย ถ้าเปรียบเทียบกับญี่ปุ่นที่มีกิจกรรมชุมชนข้างมากมาย เช่น มีการให้ข้อมูลข่าวสาร แหล่งท่องเที่ยวตามข้างทาง ถ้าเราต้องการทำให้ Regional Eluster เกิดขึ้น จุดเริ่มต้นที่จำเป็นคือต้องลงทุนภายในพื้นที่ชุมชน

l การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ถือเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศ ทุกโครงการลงทุนที่ BOI สนับสนุนควรจะมีมิติของการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ และเครื่องมือที่ใช้ในการสนับสนุนควรจะคำนึงและก่อให้เกิดการถ่ายโอนเทคโนโลยีและความรู้ (Technology and Knowledge Transfer) ให้แก่กิจการ

บทบาท อำนาจและโครงสร้าง BOI ในอนาคต

สมคิด จาตุศรีพิทักษ์

ปัญหาหลักของ BOI คือโครงสร้างในขณะนี้ไม่รองรับกับเป้าหมายที่จะทำเพื่อประเทศในอนาคตแล้ว BOI ต้องคิดว่าบทบาทขององค์กรควรจะเป็นอย่างไรในอนาคต สิ่งที่ประเทศต้องการมากๆ คือบทบาทที่ว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจ (Economic Transformation) ซึ่งยังไม่มีองค์กรใดทำได้ แต่ BOI มีโอกาสสูงมากที่จะทำบทบาทนี้ได้

ตามที่ระบุในร่างยุทธศาสตร์ใหม่ สิ่งที่ BOI ต้องคำนึงในอนาคตเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ นอกจาก 6 ยุทธศาสตร์กับการเปลี่ยนแปลง 6 ด้านแล้ว BOI จำเป็นต้องพิจารณา 3 เรื่องต่อไปนี้

BOI ต้องสร้างบทบาทใหม่ให้ดูแลภาพที่กว้างขึ้น

นำกฎหมายของ BOI ที่มีอยู่มาดูว่ามีเครื่องมือใดอยู่บ้าง และนำมาประยุกต์ใช้ให้เกิดประสิทธิภาพมากที่สุด

ยกระดับฐานะของ BOI ให้เป็นองค์กรระดับประเทศ ไม่ใช่เป็นเพียงเสมือนหนึ่งกรมในกระทรวงเท่า ตัวอย่างดีๆ ในเรื่องนี้ คือประเทศสิงคโปร์ที่นำสภาพัฒนาเศรษฐกิจฯ กับหน่วยงานส่งเสริมการลงทุนมาอยู่ร่วมกันเพื่อให้การดำเนินนโยบายสอดคล้องไปในทิศทางเดียวกัน

สมพล เกียรติไพบูลย์

ตอนนี้ BOI สถานะเหมือนกรม กรมหนึ่งในกระทรวงอุตสาหกรรม...จริงๆ แล้ว บทบาท BOI ต้องมีฐานะเทียบเท่ากับสภาพัฒนาเศรษฐกิจฯ วันนี้ถ้าเอากฎหมายมาดูจะเห็นว่า BOI มีอำนาจจริงๆ แล้ว BOI ได้ใช้กฎหมายในมือเต็มที่แล้วหรือยัง บทบาทของ BOI ต้องปรับขึ้นมาให้เป็นระดับชาติ ไม่ใช่ทำงานกันแบบ Routine