5 หมื่นคนนัด 7 พ.ย. ทวงคืนอำนาจกำนันผู้ใหญ่บ้าน

โดย...สุภชาติ เล็บนาค

เสียงขู่ของ ยงยศ แก้วเขียว นายกสมาคมกำนันผู้ใหญ่บ้านแห่งประเทศไทย ที่จะระดมกำนันผู้ใหญ่บ้านทั่วประเทศกว่า 5 หมื่นคน เพื่อตบเท้าแสดงพลังคัดค้านร่าง พ.ร.บ.ลักษณะปกครองท้องที่ ฉบับใหม่ ในวันที่ 7 พ.ย.นี้ ที่ลานพระบรมรูปทรงม้า

แน่นอนว่าสร้างความกังวลให้กับรัฐบาลไม่น้อย เพราะกำนันผู้ใหญ่บ้านถือเป็นส่วนสนับสนุนสำคัญของรัฐบาลและกระทรวงมหาดไทยมาโดยตลอด แต่วันนี้กลายเป็นผู้ออกโรงคัดค้านรัฐบาลเสียเอง เพียงเพราะกฎหมายปกครองท้องที่ฉบับใหม่จะลดวาระการดำรงตำแหน่งของกำนันลง จากที่เคยอยู่ในตำแหน่งถึงอายุ 60 ปี เหลือเพียงวาระละ 5 ปี และมีการเลือกตั้งใหม่อีกครั้ง

ยงยศ เล่าที่มาการชุมนุมครั้งนี้ว่า รัฐบาลเคยให้คำสัญญาไว้ก่อนหน้านี้ว่าจะไม่แตะกำนันผู้ใหญ่บ้าน เพราะถือเป็นกลุ่มคนสำคัญที่ทำงานรับใช้รัฐบาลและนโยบายรัฐ แต่อยู่ดีๆ ก็ผิดคำสัญญา และปล่อยให้ สส.ทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านร่วมกันผลักดันร่าง พ.ร.บ.ดังกล่าวเพื่อลดความสำคัญของกำนันผู้ใหญ่บ้านลงเหลือเป็นเพียงนักเลือกตั้ง ไม่ต่างจากสมาชิกสภาเทศบาล หรือสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบลที่อยู่ใต้อาณัตินักการเมืองเท่านั้น

“นี่จึงเป็นเรื่องที่รับไม่ได้อย่างยิ่ง เพราะสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เริ่มให้มีกำนันผู้ใหญ่บ้านขึ้นเพื่อให้มีความใกล้ชิดกับประชาชน และเป็นมือไม้ให้กับรัฐบาลในการขับเคลื่อนนโยบายต่างๆ แต่กลับทำให้ไปเป็นเพียงคนเดินตามนักการเมือง”

เขายกตัวอย่างว่า ในวันที่ผู้มีอิทธิพลเต็มท้องถิ่น “กำนัน” คือเจ้าหน้าที่รัฐเพียงกลุ่มเดียวที่สามารถดำเนินคดีทางกฎหมายกับผู้มีอิทธิพลได้ เพราะนายก อบต.และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้งคือลูกน้องผู้มีอิทธิพลหมดแล้ว ฉะนั้นกำนันผู้ใหญ่บ้านคือคนกลุ่มเดียวที่สามารถคานอำนาจในวันที่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นกร่างคับตำบลดังที่เป็นอยู่ ขณะที่เงินเดือนกำนันผู้ใหญ่บ้านก็น้อยมากเมื่อเทียบกับภารกิจ เช่น การปราบยาเสพติด ปราบอิทธิพลหรือการทำหน้าที่เจ้าพนักงานปกครอง

ด้าน ตระกูล มีชัย อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความเห็นว่า ร่าง พ.ร.บ.ลักษณะปกครองท้องที่ฉบับใหม่ ไม่ควรกำหนดให้มีการเลือกตั้งกำนันผู้ใหญ่บ้านทุก 5 ปี เพราะจะทำให้งานของกำนันผู้ใหญ่บ้านที่จำเป็นต้องดูแลนโยบายรัฐใหญ่ๆ

เช่น การปราบปรามยาเสพติด หรือการทำหน้าที่เจ้าพนักงานปกครองนั้นไม่ต่อเนื่อง ขณะเดียวกันก็ทำให้การใช้เงินแผ่ขยายลงสู่ท้องถิ่นมากขึ้น แต่ก็ไม่เห็นด้วยเช่นกันที่จะให้ดำรงตำแหน่งจนหมดวาระเมื่ออายุ 60 ปีอย่างที่เป็นอยู่ เพราะกำนันผู้ใหญ่บ้านจะติดอยู่ในอำนาจมากเกินไป

อาจารย์จุฬาฯ เสนอว่า จะเป็นไปได้หรือไม่ หากให้ทั้ง สส.และกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน พบกันคนละครึ่งทาง ด้วยการให้กำนันผู้ใหญ่บ้านมีวาระการดำรงตำแหน่ง 10 ปี พร้อมกับปรับระบบการประเมินผลกำนันผู้ใหญ่บ้าน จากเดิมที่นายอำเภอประเมินแบบขอไปที และไม่ได้มอบหมายงานอย่างเป็นเรื่องเป็นราว ไปสู่การประเมินแบบจริงจังและเข้มข้น เพื่อลดการสร้างอำนาจ ตลอดจนอิทธิพลในตำบล ให้สามารถอยู่ภายใต้การควบคุมของเจ้าหน้าที่รัฐได้จริง

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการรายนี้เชื่อว่า ในวันที่ 7 พ.ย. การชุมนุมจะไม่รุนแรง เนื่องจากประชาชนไม่เข้าใจข้อเรียกร้องกำนันผู้ใหญ่บ้านเพียงพอ ในที่สุดน่าจะต่อรองหาทางออกร่วมกันระหว่าง สส.และกำนันผู้ใหญ่บ้านมากกว่า