การคุ้มครองสิทธิประชาชน

โดย...สมผล ตระกูลรุ่ง

คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานตามรัฐธรรมนูญที่นำเสนอไปแล้ว 3 กรณี ยังเหลืออีก 1 กรณี คือ การคุ้มครองไม่ให้มีการเลือกปฏิบัติกับผู้พิการตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 30

แต่ปรากฏว่าเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ได้มีคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญออกมาอีกหนึ่งคดีที่มีผลกระทบกับประชาชนจำนวนมาก คือ คำวินิจฉัยให้ประมวลรัษฎากรที่ให้บังคับสามีภรรยารวมกันยื่นเสียภาษี ขัดรัฐธรรมนูญ

สำหรับคดีให้คุ้มครองผู้พิการถือเป็นคดีที่ก้าวไกลทัดเทียมอารยประเทศ โดยผู้พิการสามารถประกอบอาชีพเลี้ยงตัวเองได้โดยไม่ต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากรัฐ เพียงแต่อย่าปิดกั้นโอกาสของผู้พิการ ความเป็นมาของคดีเกิดขึ้น เมื่อนักกฎหมายที่เป็นโปลิโอไปสมัครเพื่อสอบคัดเลือกเป็นผู้พิพากษา แต่ปรากฏว่าไม่ผ่านการตรวจร่างกายตามมาตรา 26 (10) พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม ซึ่งบัญญัติไว้ว่า “...มีกายหรือจิตใจไม่เหมาะสมที่จะเป็นข้าราชการตุลาการ หรือเป็นโรคที่ระบุไว้ในระเบียบของ ก.ต.”

ครั้งนี้มิใช่ครั้งแรกที่มีการร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย เพราะเมื่อปี 2545 ได้เคยวินิจฉัยไว้ว่า มาตรา 26 (10) ของพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการฯ ดังกล่าว ไม่เป็นการเลือกปฏิบัติตามมาตรา 30 ซึ่งเป็นการวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ 2540

แต่เมื่อรัฐธรรมนูญ 2550 ในมาตราเดียวกันได้เพิ่มคำว่า “ความพิการ” ทำให้ศาลรัฐธรรมนูญต้องวินิจฉัยประเด็นเดียวกันใหม่ ซึ่งไม่ถือเป็นการวินิจฉัยซ้ำ

กระทั่ง ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม มาตรา 26 (10) “เป็นการกำหนดลักษณะทางกายและจิตใจที่ไม่เหมาะสมที่จะเป็นข้าราชการตุลาการไว้อย่างกว้างขวาง ไม่มีขอบเขตที่ชัดเจน...

“...กฎหมายที่จำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลนั้น ต้องมีขอบเขตชัดเจนแน่นอน เช่น อาจกำหนดว่ามีลักษณะทางกายและจิตใจที่ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่เป็นข้าราชการตุลาการได้เพียงใด เป็นต้น เพื่อให้ประชาชนทราบว่า กฎหมายดังกล่าวต้องการจำกัดสิทธิและเสรีภาพในเรื่องใดบ้าง และต้องสอดคล้องกับหลักแห่งความได้สัดส่วนพอเหมาะพอควรแก่กรณี คำนึงถึงประโยชน์สาธารณะ หรือประโยชน์ของสังคมโดยรวม มากกว่าประโยชน์ขององค์กร”

หากพิจารณาด้วยความเป็นธรรม จะเห็นได้ว่าสาระสำคัญของผู้ที่จะเป็นตุลาการมิได้ขึ้นอยู่กับสภาพทางกาย แต่อยู่ที่จิตใจที่มั่นคงและเป็นธรรมมากกว่า สภาพทางกายนั้น หากยังสามารถเดินทางไปตรวจสุขภาพได้ ก็น่าจะเดินทางไปไหนมาไหนได้ ยิ่งในปัจจุบันมีความเจริญทางเทคโนโลยีสูงจึงไม่น่าจะเป็นอุปสรรคกับการเดินทาง

นอกจากนี้ แม้ผู้พิการทางสายตาทั้งสองข้างก็สามารถเรียนจบปริญญาโทจากต่างประเทศ เป็นอาจารย์สอนกฎหมายในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้

ในต่างประเทศ ปรากฏว่ามีผู้พิพากษาที่บอดสองข้างดำรงตำแหน่งในศาลสูงๆ สามารถบรรยายกฎหมายได้ดีกว่าคนตาดีด้วย โดยถ้าจะพิจารณาในทางพุทธศาสนา ท่านได้ให้หลักพิจารณาของผู้จะเป็นตุลาการไว้ว่า ต้องมีจิตใจที่มั่นคง ปราศจากอคติ 4 ได้

(1) ฉันทาคติ คือ การลำเอียงเพราะรัก

(2) โทสาคติ คือ การลำเอียงเพราะเกลียด

(3) โมหาคติ คือ การลำเอียงเพราะเขลา หรือเพราะความโง่หลงงมงาย ไม่พิจารณาให้ถ่องแท้ว่าอย่างไรถูก อย่างไรผิด อย่างไรควร อย่างไรไม่ควร

(4) ภยาคติ คือ การลำเอียงเพราะกลัว หรือเพราะเกรงใจ

การคุ้มครองสิทธิของประชาชนในเรื่องการบังคับสามีภรรยารวมกันยื่นเสียภาษีเป็นการขัดรัฐธรรมนูญนั้น มีที่มาจากประธานผู้ตรวจการแผ่นดินเป็นผู้ยื่นให้ศาลวินิจฉัยว่าประมวลรัษฎากรมาตรา 57 ตรี และ 57 เบญจ ที่บังคับให้ต้องนำรายได้ของภรรยารวมเป็นรายได้ของสามี ในการยื่นเสียภาษี (ยกเว้นรายได้จากเงินเดือน) เป็นบทบัญญัติที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญมาตรา 30 หรือไม่

การนำรายได้ของภรรยามารวมกับของสามี ทำให้สามีภรรยาต้องเสียภาษีมากขึ้น เพราะเมื่อมีรายได้มากขึ้นก็จะต้องเสียภาษีในอัตราที่สูงขึ้น ทำให้สามีภรรยาหลายคู่ต้องจดทะเบียนหย่ากัน (หลอกๆ) เพื่อจะได้ไม่เข้าหลักเกณฑ์ที่จะต้องนำรายได้มารวมกันเพื่อเสียภาษี

หลังศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัย กรมสรรพากร ได้แถลงว่า กำลังดำเนินการในเรื่องนี้อยู่ ได้เสนอร่างกฎหมายให้คณะรัฐมนตรีแล้ว แต่น่าจะไม่ทันการเสียภาษีสำหรับปีภาษี 2555 ที่จะต้องยื่นภายในเดือน มี.ค. 2556

คงต้องเรียนว่า ไม่ว่ากรมสรรพากรจะแก้กฎหมายทันหรือไม่ก็ตาม แต่คำวินิจฉัยของศาลมีผลผูกพันแล้ว กฎหมายที่ขัดรัฐธรรมนูญย่อมไม่อาจบังคับใช้ได้อีกต่อไป ไม่ต้องรอให้ท่านแก้กฎหมายให้แล้วเสร็จก่อน

แปลว่า สามีภรรยาทั้งหลายแยกยื่นเสียภาษีได้ ตั้งแต่ศาลวินิจฉัยแล้วครับ