สวัสดิการมาตรฐานที่แรงงานนอกระบบพึงได้รับ

โดย...วรรณธรรม กาญจนสุวรรณ

ผู้เขียนได้มีโอกาสทำงานร่วมกับสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และสำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน เมื่อหลายปีที่ผ่านมา ได้ทำการศึกษาโครงการศึกษาวิจัย เรื่อง สวัสดิการมาตรฐานที่แรงงานนอกระบบพึงได้รับ : นโยบายและแนวทางการส่งเสริมสวัสดิการให้แรงงานนอกระบบมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา

1.ข้อมูลรูปแบบของสวัสดิการที่แรงงานนอกระบบได้รับในปัจจุบัน และควรที่จะได้รับเพิ่มเติม 2.ความสามารถของแรงงานนอกระบบในการจัดสวัสดิการให้กับตนเองและกลุ่ม 3.เสนอแนะนโยบาย แนวทาง และรูปแบบการจัดสวัสดิการ ต่อหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง เพื่อพิจารณาดำเนินการต่อไป

งานวิจัยใช้วิธีการวิจัย 2 รูปแบบ ทั้ง 1.การวิจัยเชิงปริมาณ โดยรวบรวมแบบสอบถามจำนวน 1.1 หมื่นตัวอย่าง จาก 6 ภูมิภาค 26 จังหวัดทั่วประเทศ 2.การวิจัยเชิงคุณภาพ โดยกระบวนการ Focus Group โดยใช้กลุ่มตัวอย่างแรงงานนอกระบบ 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มการผลิต กลุ่มการค้า กลุ่มการเกษตร และกลุ่มบริการ

ผลการศึกษาวิจัยพบว่า ความต้องการสวัสดิการของแรงงานนอกระบบที่มีความจำเป็นเร่งด่วน ได้แก่ สวัสดิการรักษาพยาบาล สวัสดิการเพื่อผู้ด้อยโอกาสและผู้สูงอายุ สวัสดิการกรณีทุพพลภาพ เจ็บป่วย คลอดบุตร ตาย สวัสดิการกรณีว่างงานจึงน่าจะเป็นหนทางที่สำคัญที่รัฐบาลรีบเร่งรัดให้เกิดความเป็นรูปธรรม

กอปรกับพบว่าปัญหาและอุปสรรคในการจัดสวัสดิการให้แก่แรงงานนอกระบบ ได้แก่ ความไม่ต่อเนื่องในการทำงานของแรงงานนอกระบบ แรงงานนอกระบบมีรายได้ต่ำและไม่แน่นอน ความไม่มีวินัยทางการเงินของแรงงานนอกระบบและการขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ พ.ร.บ.ประกันสังคม ปี 2533 ทำให้ไม่ได้รับการคุ้มครอง

และมีข้อสังเกตจากการศึกษาวิจัยว่า กระทรวงแรงงานควรลงทะเบียนและจัดเก็บข้อมูลแรงงานนอกระบบอย่างเป็นระบบ ควรส่งเสริมการรวมกลุ่มและสร้างความเข้มแข็งให้แรงงานนอกระบบ ตลอดจนส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐกับแรงงานนอกระบบให้มากขึ้น

ดังนั้น ในห้วงเวลาขณะนี้จำเป็นต้องทำฐานข้อมูลของแรงงานนอกระบบให้ทันสมัย เพราะอีกไม่ช้านี้ประเทศไทยจะเข้าสู่อาเซียน ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวการใช้แรงงานข้ามชาติ และปัญหาแรงงานต่างด้าวที่เข้ามาทำงานโดยเสรีในประเทศไทยอาจจะทำให้เกิดความซ้ำซ้อนในระบบฐานข้อมูลที่อาจสร้างปัญหาต่อพื้นที่การทำงานของแรงงานนอกระบบของไทยโดยตรง

นอกจากนี้ จำเป็นต้องมีการคาดการณ์ถึงสภาวะของความไม่แน่นอนของแรงงานนอกระบบที่จะมีผลกระทบต่อการเคลื่อนไหวของแรงงานไปสู่ต่างประเทศในอาเซียน ก็ยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ชัดเจนว่าแรงงานนอกระบบของไทยน่าจะไปทำงานที่ใดอย่างมั่นคงมากที่สุด

ในขณะเดียวกันประเทศคู่แข่งที่สำคัญ คือ อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ พม่า และเวียดนาม ทั้งสี่ประเทศนี้ล้วนแล้วแต่แรงงานของเขามีทักษะการใช้ภาษาอังกฤษสื่อสารได้ดีกว่าแรงงานนอกระบบของไทย กอปรกับมีทักษะและความอดทนไม่ได้ด้อยกว่าแรงงานของไทย

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายจากการศึกษาวิจัย ได้แก่ ควรส่งเสริมคุณภาพชีวิตของแรงงานนอกระบบ โดยเฉพาะด้านการรักษาพยาบาลและการยกระดับรายได้ ควรส่งเสริมการรวมกลุ่มเพื่อจัดสวัสดิการให้กับแรงงานนอกระบบอย่างทั่วถึง โดยการสร้างเครือข่ายชุมชนเข้มแข็งเพื่อการพึ่งพาตนเองของแรงงานนอกระบบ

นอกจากนี้ ควรมีการตั้งคณะกรรมการแรงงานอิสระแห่งชาติเป็นองค์กรหลักในการกำหนดนโยบายและยุทธศาสตร์เรื่องแรงงานนอกระบบ และภาครัฐควรผลักดันแรงงานนอกระบบให้ได้รับการคุ้มครองตาม พ.ร.บ.ประกันสังคม ปี 2553 ให้มากขึ้น

ข้อเสนอในการพัฒนามาตรฐานสวัสดิการ ได้แก่ ภาครัฐควรพัฒนาการจัดสวัสดิการมาตรฐานให้ครอบคลุมทุกมิติ ทั้งมิติด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม สาธารณสุข การศึกษา และมิติทางการเมือง/การเปลี่ยนแปลงของโลก