แรงงานสูงวัยในภาคเกษตร

ข้อมูลจากงานสำรวจวิจัยในอาเซียนช่วงปี 2547 หรือ 7 ปีมาแล้ว

โดย..วีระศักดิ์ โควสุรัตน์

ชี้ว่าสิงคโปร์เป็นชาติที่มีการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเร็วที่สุด คือมีผู้สูงอายุ (วัยเกิน60 ปี) จำนวน 10.6% ของประชากรสิงคโปร์ ตามมาด้วยไทยแลนด์ คือมีผู้สูงอายุจำนวน 8.1% ของประชากรไทยทั้งประเทศ อินโดนีเซียมี 7.6% เวียดนาม 7.5% ส่วนลาวและกัมพูชามีคนหนุ่มสาวเยอะกว่า (แปลว่ามีคนสูงอายุเพียง 3.9% ในลาว และ 4.4% ในกัมพูชา)

น่าเสียดายที่ผมไม่มีข้อมูลอาเซียนในเรื่องนี้ปีล่าสุด แต่ที่เป็นตัวเลขของไทยในปี 2553 นั้น ผู้สูงอายุของไทยมีสัดส่วนสูงเป็น 11.8% ของประชากรไทยแล้วล่ะครับ... แปลว่าเด็กหาย วัยรุ่นหด คนทำงานก็แก่ลงไปพอสมควร

อาทิตย์ที่แล้ว ผมเขียนถึงวิสัยทัศน์ GMS ของผู้นำ 6 ชาติ ในลุ่มแม่น้ำโขงว่าจะให้ความสำคัญและร่วมมือกันเรื่องความมั่นคงด้านอาหาร และความปลอดภัยด้านอาหาร ซึ่งเมื่อนำมาบวกเข้ากับข้อมูลที่ผมให้ในวันนี้ คงจะทำให้มีคำถามเล็กๆ อันหนึ่งเกิดขึ้นว่า...

แล้วใครจะเป็นคนปลูกข้าว ปลูกมัน ปลูกผักกรีดยางในอนาคตครับ?

ทุกวันนี้เรารู้กันอยู่ว่าคนกรีดยาง คนเลี้ยงไก่ในฟาร์ม คนดูแลสวนส้ม คนเก็บสับปะรด ฯลฯ ล้วนเป็นแรงงานต่างด้าวทั้งนั้น นี่ไม่นับแรงงานประมงทั้งลูกเรือจนถึงคนแกะกุ้ง แกะปลา ซึ่งทำงานอยู่บนฝั่งที่เกือบจะไม่มีคนไทย ไม่ว่าอายุเท่าไหร่เข้ามาในอาชีพนี้นานนับ 10 ปีแล้ว

จึงน่าคิดว่า ความมั่นคงด้านอาหารกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรไทย มีความสัมพันธ์กันแค่ไหนหรือไม่

งานวิจัยชิ้นหนึ่งของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตรและทรัพยากร โดย จารึก สิงหปรีชา ชี้ข้อมูลว่า 56.6% ของผู้สูงอายุไทยในปี 2552 ยังคงอยู่ในกำลังแรงงาน แต่หากเทียบย้อนกลับไป 10 ปี จะพบว่าตอนปี 2542 นั้น มีผู้สูงอายุเพียง 34% ของผู้สูงอายุทั้งประเทศที่ยังอยู่ในกำลังแรงงาน แปลว่าผู้สูงอายุของเราไม่ได้มีแค่จำนวนมากขึ้น แต่ยังต้องเลี้ยงดูตัวเองด้วยการคงอยู่ในกำลังแรงงานเป็นจำนวนมากขึ้น และที่สำคัญเกือบ 10% ของผู้สูงวัยที่ยังทำงานอยู่นั้น อยู่ในภาคเกษตรครับ

เรารู้อยู่แล้วว่าปัจจุบันแรงงานภาคเกษตรโดยรวมของเรามีน้อยลง แต่ไม่ค่อยตระหนักว่าแรงงานที่เหลืออยู่น้อยนี้ เป็นผู้สูงอายุมากขึ้นเรื่อยๆ อีกด้วย

แรงงานปลูกข้าวลดลง 17.7% ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา แรงงานปลูกข้าวโพด เลี้ยงสัตว์ลดลง26.8% และแรงงานปลูกมันสำปะหลังลดลง 15.2% และเชื่อว่าที่เหลืออยู่นี้ก็เป็นผู้สูงอายุอีกจำนวนมากเสียด้วย

เมื่อ AEC 2015 มาถึง อาเซียนจะมีการบริโภคอาหารมากขึ้น ส่งออกมากขึ้น แต่คนปลูกมีน้อยลง และแก่ลงอย่างรวดเร็ว น่าเชื่อว่าความมั่นคงด้านการผลิตอาหารถูกกระทบแน่ !

ดังนั้น นโยบายครัวโลกนอกจากจะควรตั้งคำถามว่า น้ำจะท่วมครัวอีกไหม? (เพราะดูเหมือนจะรักษาเมืองและอุตสาหกรรมไว้ก่อน) ยังอาจต้องถามว่าวัตถุดิบที่เข้าครัวจากแปลงเกษตรนั้น จะปลูกและเก็บเกี่ยวส่งมาที่ครัวโดยใคร?

เครื่องจักรและเทคโนโลยีการเกษตรมีความสำคัญขึ้นอย่างไม่ต้องสงสัย แต่ผู้จะควบคุมและเลือกใช้มันกำลังมีสัดส่วนที่เป็นผู้สูงอายุมากขึ้น และอาจมีความคุ้นชินกับระบบและวิธีแบบเก่าๆ มากกว่า คล้ายๆ ให้อาม่าจูน TV เพื่อรับคลื่นใหม่ๆ นั่นแหละ ปรากฏว่ารีโมตคอนโทรลกี่ยี่ห้อก็ตาม ถ้าไม่ปุ่มเยอะจนลายตาก็มีเงื่อนไขต้องกดซ้ำปุ่มเดิม ก่อนเลือกทำรายการหลายครั้ง จนในที่สุดอาม่าต้องยอมแพ้ ทำได้เพียงเพิ่มเสียงลดเสียง แล้วกลับไปดูช่องเก่าของตัวเหมือนเดิม

ดังนั้น การเพิ่มทุนวิจัยพัฒนาและสร้างนักคิดนักประดิษฐ์เครื่องมือรุ่นใหม่ที่ใช้ง่าย เป็นมิตรกับผู้ใช้สูงวัยของเรา ในภาคเกษตรจึงควรได้รับการเพิ่มน้ำหนักความสำคัญอย่างยิ่ง