แผนปฏิบัติงานทรัพย์สินทางปัญญาอาเซียน

แผนปฏิบัติงานของอาเซียนภายใต้เป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ 3

โดย..พวงรัตน์ อัสวพิศิษฐ์

ซึ่งเป็นเรื่องของการเพิ่มขีดความสามารถของประเทศสมาชิกอาเซียน หรือที่เรียกกันติดปากว่า “Capacity Building” และการรู้เรารู้เขา คือการรวบรวมข้อมูลด้านทรัพย์สินทางปัญญาของอาเซียน จัดทำห้องสมุดทรัพย์สินทางปัญญา รวมถึงการทำเรื่องการคุ้มครองภูมิปัญญาท้องถิ่นเสียเป็นส่วนใหญ่นั้น ที่จริงยังไม่หมดแค่นั้น แต่ยังมีแผนปฏิบัติงานที่กำหนดให้มีการรวบรวมจัดทำข้อมูลอีกประการหนึ่งที่สำคัญมาก คือ แผนปฏิบัติงานที่จะจัดทำเว็บไซต์ด้านทรัพย์สินทางปัญญาของอาเซียน ที่จะรวบรวมข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาของสมาชิกอาเซียนไว้ทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นข้อมูลการจดสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ความตกลงต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ฯลฯ รวมถึงเหตุการณ์และพัฒนาการต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง หรือที่เรามักรู้จักกันว่าเป็น “Portal” ซึ่งในที่นี้ก็คือ “ASEAN IP Portal” เพื่อให้ผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือ Stakeholders ในประเทศสมาชิกอาเซียน สามารถเข้าถึงข้อมูลด้านทรัพย์สินทางปัญญาของอาเซียนได้ ซึ่งประเด็นสำคัญก็จะต้องมีการปรับปรุงเว็บให้ทันสมัยเสมอ ซึ่งน่าจะเป็นเรื่องยากของอาเซียนที่จะสามารถหาผู้จัดการเว็บมาดำเนินการได้ รวมถึงต้องได้รับความร่วมมืออย่างจริงจังและต่อเนื่องจากสำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศสมาชิกด้วย จึงมีข้อสังเกตว่าอาเซียนไม่ได้กำหนดเวลาไว้ว่าจะทำเรื่องนี้สำเร็จเมื่อใด ต่างจากเรื่องอื่นๆ ที่ค่อนข้างมีการกำหนดเวลาไว้ อย่างไรก็ตาม อาเซียนได้กำหนดประเทศที่รับผิดชอบเป็นประเทศนำในเรื่องนี้ถึง 2 ประเทศ คือ ไทยและสิงคโปร์ ก็คงต้องติดตามกันต่อไปว่าจะทำได้แค่ไหน เพราะหากทำได้ก็จะเป็นประโยชน์กับผู้เกี่ยวข้องในวงการทรัพย์สินทางปัญญาของไทยและในภูมิภาคอาเซียนเป็นอย่างมาก

ในฉบับนี้ผู้เขียนไม่ได้เท้าความไปยังฉบับที่แล้ว หรือฉบับที่ผ่านๆ มา แล้วก็ไม่ได้มัวแต่รำเบิกโรง หรือขึ้นต้นอารัมภบทอยู่เพราะเห็นว่าได้พูดถึงเรื่องแผนปฏิบัติงานของอาเซียนภายใต้เป้าหมายเชิงกลยุทธ์มาหลายฉบับแล้ว ท่านผู้อ่านที่เป็นแฟนๆ ประจำคอลัมน์นี้ก็คงติดตามอยู่ ตั้งแต่เป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ 1 แต่ถ้ามีท่านผู้อ่านใหม่เผอิญมาหยิบอ่านและสนใจต้องการทราบเบื้องหน้าเบื้องหลัง ก็คงต้องรบกวนให้ลองหันไปหยิบฉบับเก่าๆ มาดู เพราะหากจะทบทวนทุกครั้งก็เกรงว่าจะมีความคืบหน้าน้อยมากในแต่ละฉบับ

คราวนี้ก็ขอเข้าเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ 4 เลย ซึ่งมีแผนปฏิบัติงานอยู่ 4 เรื่องใหญ่ๆ ด้วยกัน และมีข้อสังเกตไว้ก่อนเลยว่าผู้รับผิดชอบนั้นไม่ใช่ประเทศสมาชิก แต่เป็นฝ่ายเลขาธิการของอาเซียนทั้งหมด ที่เป็นอย่างนี้อาจเป็นเพราะว่าเป้าหมายเชิงกลยุทธ์นี้เป็นเรื่องความร่วมมือและการติดต่อสัมพันธ์กับโลกภายนอกทั้งนั้น โลกภายนอกที่ผู้เขียนหมายถึงก็คือ โลกภายนอกกลุ่มอาเซียนและภายนอกประเทศสมาชิกอาเซียนแต่ละประเทศ ได้แก่ องค์การระหว่างประเทศต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินทางปัญญา รวมถึงประเทศคู่เจรจาหรือประเทศคู่ค้าต่างๆ ของอาเซียน

เนื่องจากเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ 4 นี้ กำหนดให้อาเซียนเข้าร่วมและมีบทบาทอย่างแข็งขันในองค์กรระหว่างประเทศต่างๆ และให้มีความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดมากขึ้นกับคู่เจรจาหรือคู่ค้า รวมถึงสถาบันต่างๆ เพื่อพัฒนาความสามารถของอาเซียนเอง และแก้ปัญหาของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่างๆ

การที่อาเซียนต้องกำหนดเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ 4 เช่นนี้ ก็เพื่อให้กลุ่มอาเซียนเองที่จะกลายเป็น AEC (ASEAN Economic Community) ในปี ค.ศ. 2015 หรือปี พ.ศ. 2558 มีที่ยืนอยู่บนเวทีโลกในฐานะกลุ่มประเทศ ซึ่งสิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าการเข้าร่วมมีบทบาทอย่างแข็งขันในเวทีโลกก็คือ การที่อาเซียนต้องมีท่าทีเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน หรือมีท่าทีร่วมกันในเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา การที่อาเซียนต้องมีท่าทีร่วมกันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันนี้ นับวันจะทวีความสำคัญมากขึ้นทุกที หากจะให้ชาวโลกได้เห็นความสำเร็จของ AEC สำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาในแต่ละประเทศของอาเซียนจะต้องทำตัวเป็นศูนย์กลางให้กับผู้มีส่วนได้เสียและดำเนินงานอย่างเปิดเผย มีการหารือกับภาคเอกชนอย่างสม่ำเสมอ

ดังนั้น เราลองมาดูว่าอาเซียนมีการกำหนดแผนปฏิบัติงานและผลที่ต้องการให้เกิดขึ้นในเรื่องนี้อย่างไรบ้าง (ดูตารางประกอบ)

เรื่องการขยายความร่วมมือนี้ยังมีอีกหลายประเทศและองค์การระหว่างประเทศ ซึ่งคงไม่สามารถสรุปได้ในฉบับนี้ ผู้เขียนจึงขอไปคุยให้ฟังในฉบับหน้าต่อไป