บูรพาภิวัฒน์-ตะวันออกกลาง

ถ้าพูดถึงตะวันออกกลางก็เป็นส่วนหนึ่งของบูรพาภิวัฒน์และเป็นความรุ่งเรือง

โดย..ศ. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ 

เวลาเราคิดถึงตะวันออกกลางเรามักจะคิดถึงสงครามระหว่างยิวกับอาหรับ โดยเฉพาะในช่วงหลังที่เราคิดถึงการก่อความไม่สงบอันเกี่ยวเนื่องกับศาสนา แต่ความเป็นจริงตะวันออกกลางเป็นส่วนหนึ่งของกระแสบูรพาภิวัฒน์อย่างใกล้ชิด ซึ่งขณะนี้ตะวันออกกลางกำลังเจริญรุ่งเรืองมากขึ้นอย่างน่าตกใจ

ถ้ากล่าวว่า จีนเป็นเจ้าหนี้ที่ใหญ่ที่สุดในโลก และญี่ปุ่นเป็นชาติเจ้าหนี้ที่ใหญ่เป็นอันดับสองของโลกแล้ว ก็ต้องเติมว่า กลุ่มประเทศตะวันออกกลางคือชาติเจ้าหนี้ที่ใหญ่เป็นอันดับสามของโลก ส่วนอันดับสี่คือ บราซิล ขณะที่ชาติที่เป็นลูกหนี้ใหญ่ที่สุดของโลก คือสหรัฐและยุโรป ซึ่งถือว่าเป็นการจับขั้วทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ของโลก

ขอย้อนกลับมาพูดถึงตะวันออกกลาง ประเทศตะวันออกกลางที่สำคัญ คือ ประเทศที่อยู่รายล้อมรอบอ่าวเปอร์เซียซึ่งเป็นแหล่งผลิตน้ำมันใหญ่ที่สุดในโลก และมีก๊าซธรรมชาติมหาศาล ประเทศที่สำคัญ คือ ซาอุดีอาระเบีย อิหร่าน อิรัก คูเวต และกาตาร์ โดยเฉพาะในรอบไม่กี่ปีที่ผ่านมา ราคาน้ำมันโลกมีแนวโน้มสูงขึ้นเนื่องจากจีนได้เป็นผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่เพิ่มขึ้นอีกราย

การเข้ามาในตลาดน้ำมันของจีน ทำให้ราคาน้ำมันดิบตลาดโลกเพิ่มขึ้นอย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยงได้ ที่ได้รับประโยชน์จากผลพวงการปรากฏตัวของจีนก็คือ ประเทศรอบอ่าวเปอร์เซียทั้งหลาย ซึ่งในระยะหลังอินเดียปรากฏตัวขึ้นมาเป็นผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ของโลกอีกรายหนึ่ง ตามผลพวงของการพัฒนาเศรษฐกิจของอินเดียที่พุ่งทะยานไม่ยอมหยุด

ประเทศตะวันออกกลางดังที่กล่าวมาข้างต้น ได้เก็บเงินเหรียญสหรัฐเอาไว้หลายรูปแบบ แต่ที่น่าสนใจที่สุดคือ เก็บไว้ในรูปของกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ ที่ พิชัย นริพทะพันธุ์ รมว.พลังงาน คิดจะทำขึ้นในประเทศไทย กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาตินี้เป็นกองทุนของรัฐบาลบริหารโดยรัฐบาลและอย่างมืออาชีพ โดยเข้าไปซื้อทรัพย์สิน ซื้ออุตสาหกรรม ซื้อท่าเรือ ซื้อที่ดินเพื่อการเกษตรในประเทศต่างๆ มากมาย และบริษัทที่ขุดเจาะ จัดจำหน่ายน้ำมันในประเทศตะวันออกกลางนั้น เกือบทั้งหมดเป็นของภาครัฐทั้งสิ้น

ในสมัยก่อนที่ตะวันตกเป็นใหญ่นั้น ธุรกิจน้ำมันที่สำคัญของโลกอยู่ในมือของภาคเอกชนเช่น เชลล์ เอ็กซ์ตรอน แต่ในปัจจุบัน ธุรกิจน้ำมันของโลกกลับอยู่ในมือของบริษัทของภาครัฐหรือรัฐวิสาหกิจ โดยเฉพาะของประเทศในตะวันออกกลางซึ่งก็รวมถึงในจีนด้วย นี่ก็ดูจะเป็นการจับขั้วทางเศรษฐกิจอีกครั้งจากยุคที่เน้นแต่ภาคเอกชน กลายเป็นยุคที่ภาครัฐเข้ามามีบทบาทอย่างสูงในธุรกิจ

สำหรับอาหรับ ไม่ได้เป็นเพียงเศรษฐีน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเท่านั้น บริเวณนี้ยังมีคูเวตที่กำลังสร้างอาคารที่สูงที่สุดในโลก เกือบ 1 กิโลเมตร ยังมีบาห์เรนที่กำลังสร้างตนเองให้เป็นศูนย์กลางธนาคารของโลก และมีโอมานที่กำลังกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ที่น่าสนใจของโลก ส่วนกาตาร์กำลังสร้างมหาวิทยาลัยระดับโลก โดยให้มหาวิทยาลัยลือชื่อของสหรัฐ 3 แห่ง ได้แก่ จอร์จทาวน์ เทกซัส เอแอนด์เอ็ม และคอร์แนล มาตั้งวิทยาเขตที่นี่

ขณะที่อาบูดาบี ซึ่งอยู่ไม่ห่างกันนั้นก็มีมหาวิทยาลัยปารีส ซอร์บอร์นของฝรั่งเศส มาตั้งอยู่ก่อนแล้ว และอาบูดาบีกำลังมีพิพิธภัณฑ์ระดับโลกคือ พิพิธภัณฑ์ลูฟร์ มาเปิดสาขาที่นี่ด้วย ส่วนดูไบ ซึ่งคนไทยรู้จักว่าเป็นที่ที่คุณทักษิณ ชินวัตร ไปพำนักอยู่ ขณะนี้กำลังสร้างสนามบินที่ใหญ่ที่สุดในโลก 2 สนามบิน คือ สนามบินนานาชาติดูไบ และสนามบินนานาชาติอัลมัคทูม และสร้างอุทยานเล่นสกีที่ใหญ่ที่สุดในโลก สร้างเกาะรูปทรงต้นปาล์มเป็นที่อาศัยของบรรดามหาเศรษฐีโลก และกำลังสร้าง ดรากอนมาร์ต ขนาดมหึมาสำหรับขายสินค้าและผลผลิตวัฒนธรรมของจีนโดยเฉพาะ

บริษัท ดูไบ แอร์โรว์สเปซ ซึ่งทำธุรกิจด้านอุตสาหกรรมอาหารและอากาศยาน ก็ไปซื้อบริษัทผลิตเครื่องบินทหารและเครื่องบินพาณิชย์ รวมทั้งบริษัทซ่อมแซมอากาศยานที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก จากประเทศตะวันตกไปเรียบร้อย

ชาติตะวันออกกลางที่เป็นส่วนหนึ่งของกระแสบูรพาภิวัฒน์เหล่านี้ กำลังเคลื่อนตัวเข้าสู่ประเทศมุสลิมทั่วโลก ไม่ใช่เพราะเหตุผลทางศาสนาหรือเพราะเข้าไปสนับสนุนการก่อความไม่สงบ แต่เพื่อไปลงทุนในประเทศที่มีชาวมุสลิมอยู่จำนวนมาก ชาวอาหรับแห่งตะวันออกกลางกำลังย้อนรอยเส้นทางของบรรพบุรุษ ซึ่งอดีตเป็นพ่อค้านักเดินเรือรอบมหาสมุทรอินเดีย ปัจจุบันพวกเขาเข้าไปลงทุนในแอฟริกาเหนือ แอฟริกาตะวันออก และลงทุนในประเทศเพื่อนบ้านของตะวันออกกลางที่ไม่มีน้ำมันมากนัก ยังเข้าไปในเอเชียกลาง อินเดีย ปากีสถาน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บริษัทรอบมหาสมุทรอินเดียที่มีชาวมุสลิมอยู่อาศัยเป็นจำนวนมากในประเทศต่างๆ นั้น เรียกกันว่า ระเบียงอิสลาม ซึ่งระเบียงอิสลามในอดีตเคยมีการลงทุนการเดินเรือของชาวอาหรับและชาวตะวันออกกลางอย่างคึกคักแค่ไหน ปัจจุบันจะกลับมาสู่ความคึกคักแค่นั้น