ตลาดแอฟริกา-มันสมองไหลกลับ

เมื่อสัปดาห์ที่แล้วผมได้พูดถึงทวีปแอฟริกาว่า เป็นทวีปที่กำลังได้รับความสนใจจากนักลงทุน

มากขณะนี้ภายหลังชาวแอฟริกันจำนวนมากซึ่งได้ทิ้งบ้านเกิดของตนไปศึกษา และทำงานอยู่ต่างประเทศ ต่างกำลังมุ่งหน้ากลับสู่ทวีปของตนเพื่อพัฒนาบ้านเกิดผ่านการลงทุนในภาคธุรกิจที่ยังมีโอกาสเปิดกว้างอยู่ในหลายภาคส่วนอุตสาหกรรม โดยกลุ่มผู้บริหารชาวแอฟริกันหรือกลุ่มสมองไหลกลับนี้เรียกกลุ่มของตนว่า กลุ่มชนยุคคืนสู่เหย้า (Repatriate Generation) สัปดาห์นี้เรามาดูกันครับว่า มีปัจจัยอะไรบ้างที่เป็นสาเหตุให้เกิดกลุ่มชนยุคคืนสู่เหย้านี้ และพวกเขามีวิธีหรือยุทธศาสตร์อะไรในการดำเนินธุรกิจในทวีปให้ประสบผลสำเร็จ

ปัจจัยสำคัญหลักๆ 2 ประการที่เป็นสาเหตุให้เกิดกลุ่มชนยุคคืนสู่เหย้า ได้แก่ 1) วิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจในสหรัฐหรือวิกฤตการณ์แฮมเบอร์เกอร์ในปี ค.ศ. 2008 ซึ่งลุกลามขยายไปสู่หลายประเทศในทวีปยุโรป เป็นสาเหตุให้มีการปลดคนงานออกจากตำแหน่งงานมากมายมหาศาลไม่เว้นแม้กระทั่งผู้บริหารระดับสูง ทำให้ผู้บริหารชาวแอฟริกันจำนวนมากได้รับผลกระทบและทำให้พวกเขาคิดถึงเรื่องการเดินทางกลับสู่มาตุภูมิเดิมเพื่อนำเอาความรู้ที่ทันสมัยและธุรกิจใหม่ๆ ในโลกตะวันตกกลับไปสร้างความเจริญก้าวหน้าให้แก่ประเทศของตนเอง

อีกหนึ่งประการได้แก่ การที่หลายประเทศในทวีปแอฟริกาปัจจุบันมีการปรับปรุง แก้ไขและผ่อนคลายกฎระเบียบด้านการลงทุนและการประกอบกิจกรรมทางเศรษฐกิจให้เป็นแบบเสรีมากขึ้นกว่าเก่าจนทำให้เกิดบรรยากาศที่เอื้อต่อการลงทุนทั้งจากนักลงทุนชนชาติเดียวกันและจากชาวต่างชาติ

นอกจากนั้น บรรยากาศทางการเมืองในบ้างประเทศที่เปราะบางอย่างประเทศรวันดาหรือในประเทศไลบีเรียก็มีการพัฒนาและมั่นคงมากขึ้นจนไม่เหมือนเมื่อ 10 ปีก่อนหน้านี้ จากรายงานของบริษัท แม็คเคนซี แอนด์ โค เปิดเผยว่า ปัจจุบันชนชั้นกลางของหลายประเทศในทวีปแอฟริกามีจำนวนเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ อัตราการเจริญเติบโตด้านเศรษฐกิจที่สูงถึง 4.9% ระหว่างปี ค.ศ. 2000-2008 ถือได้ว่าเป็นอัตราที่ค่อนข้างสูง นอกจากนั้นแล้วดัชนีการจ่ายของผู้บริโภคคาดว่าจะสูงถึง 1.4 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ในปี ค.ศ. 2020 และถ้าตัวเลขการเจริญเติบโตยังคงต่อเนื่องคาดว่าทวีปแอฟริกาจะเป็นอีกทวีปหนึ่งที่จะก้าวเข้ามามีบทบาททางด้านเศรษฐกิจของโลกในอีกไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า

ยุทธศาสตร์การดำเนินการด้านธุรกิจของเหล่าผู้บริหารชาวแอฟริกันมักจะใช้ยุทธศาสตร์หลัก 2 ประการได้แก่ 1) การร่วมลงทุนกับนักธุรกิจชาวตะวันตกที่เคยอาศัยและใช้ชีวิตร่วมกันในสมัยที่เรียนมหาวิทยาลัยในประเทศตะวันตกโดยการร่วมกันคิดและลงทุนในภาคธุรกิจที่มีโอกาสทำกำไรมากที่สุด ประการที่ 2) คือการรับสมัครคนงานที่มีความรู้และประสบการณ์การทำงานจากประเทศตะวันตกเข้าทำงานกับกลุ่ม โดยทั่วไปแล้วจะรับสมัครคนทำงานที่มีอายุประมาณ 20 ปี ต้นๆ

อย่างไรก็ตาม บรรดากลุ่มผู้บริหารชาวแอฟริกันยุคคืนสู่เหย้ายังคงต้องประสบกับข้อจำกัดหลายประการที่ยังทำให้ผู้บริหารฝีมือดีอีกจำนวนมากลังเลที่จะกลับถิ่นฐานบ้านเกิด โดยอุปสรรคหลักๆ ได้แก่ 1) การขาดเงินทุนและการเข้าไม่ถึงแหล่งทุนเพื่อการลงทุน 2) โครงสร้างพื้นฐานของหลายประเทศในทวีปแอฟริกาที่ยังไม่เอื้อต่อการลงทุนในหลายภาคธุรกิจ 3) การขาดสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ สำหรับคนชั้นกลาง และอีกปัจจัยหนึ่งที่มีความสำคัญในเชิงเศรษฐกิจมากก็คือ 4) การที่ประเทศในกลุ่มทวีปแอฟริกาเดียวกันยังมีปริมาณการค้าขายกันเองในกลุ่มที่น้อยมากโดยส่วนใหญ่เป็นการค้าขายกับสหรัฐ ยุโรป และจีน และสินค้ายอดฮิตยังคงเป็นเพียงสินค้าโภคภัณฑ์ (Commodities)