ยุคสมัยแห่งความเปลี่ยนแปลง เอ็กซ์เพรสชันนิสม์อาทิตย์อุทัย

โดย...อฐิณป ลภณวุษ

ผลงานจิตรกรรมเอ็กซ์เพรสชันนิสม์ของญี่ปุ่น ระหว่างทศวรรษที่ 1950-1960 จัดแสดงที่หอศิลป์โบซาร์ (BOZAR) กรุงบรัสเซลล์ ประเทศเบลเยียม ที่ฉายภาพของความปั่นป่วนวุ่นวาย ในสังคมญี่ปุ่นยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ได้เป็นอย่างดี

พร้อมๆ กันนั้น ได้มีการปฏิวัติทางด้านศิลปะในหมู่ศิลปินญี่ปุ่น หลังจากที่ได้มีการเชิญ มิเชล ตาปีเย นักวิจารณ์ศิลปะชาวฝรั่งเศสมาที่ญี่ปุ่นในปี 1957 ซึ่งเขาได้นำเอาศิลปะของศิลปินก้าวหน้าชาวฝรั่งเศสในยุคนั้นมาจัดแสดง ไม่ว่าจะเป็น อีฟ ไคลน์ ลูซิโอ ฟอนตานา คาเรล อัปเปล และจอร์จ ดูบุฟเฟต์ ซึ่งนับว่ามีอิทธิพลอย่างสูงต่อแวดวงศิลปะญี่ปุ่นในการเปลี่ยนแปลงสู่ศิลปะสมัยใหม่

 

สีสันอันจัดจ้าน รวมถึงฝีแปรงทรงพลังสไตล์ศิลปินตะวันตก ประทับจิตประทับใจบรรดาจิตรกรชาวอาทิตย์อุทัยเป็นอย่างยิ่ง พวกเขาเริ่มทำการทดลองสิ่งใหม่ๆ นอกกรอบความคิดในอดีตที่เคยมีมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของฟอร์ม พื้นผิว สื่อผสมต่างๆ ที่นำมาใช้ในงานศิลปะ ล้วนห่างไกลจากภาพเขียนสไตล์ญี่ปุ่นที่มีมาแต่ดั้งเดิมไปอย่างพลิกฝ่ามือ

นอกจากนี้ บรรยากาศในแวดวงศิลปะญี่ปุ่นก็เปลี่ยนไปด้วย แทบทุกคนละทิ้งวิถีการสร้างสรรค์ศิลปะตามแนวทางเดิมๆ ขณะที่จำนวนมากออกเดินทางไปหาประสบการณ์ในต่างประเทศ ทั้งยุโรปและสหรัฐ และต่างไปสร้างชื่อเสียงโด่งดัง ประกาศตัวเป็นศิลปินญี่ปุ่นสมัยใหม่อย่างเอกอุ ซึ่งผลงานของแต่ละท่านแม้จะได้รับอิทธิพลอย่างสูงจากการสร้างสรรค์ศิลปะแบบตะวันตก หากไม่ทิ้งกลิ่นอายสไตล์ญี่ปุ่นที่เป็นรากทางวัฒนธรรมของพวกเขา ทว่าผสมผสานเข้ากันอย่างมีเอกลักษณ์

A Feverish Era in Japanese Art นิทรรศการฉลองความสัมพันธ์ 150 ปี ระหว่างญี่ปุ่นและเบลเยียม จัดแสดงผลงานจิตรกรรมเอ็กซ์เพรสชันนิสม์ของญี่ปุ่น ระหว่างทศวรรษที่ 1950-1960 ณ หอศิลป์โบซาร์ กรุงบรัสเซลล์ โดยคัดสรรผลงานของจิตรกร อาวองต์-การ์ดชาวญี่ปุ่น ผู้ซึ่งในยุคสมัยของพวกเขาได้ทลายกำแพงแห่งอนุรักษนิยมให้พังทลายลงอย่างไม่น่าเชื่อว่าจะเป็นไปได้

นิทรรศการ A Feverish Era in Japanese Art นำเสนอผลงานกว่า 50 ชิ้น ที่ยังไม่เคยจัดแสดงนอกประเทศญี่ปุ่นมาก่อน โดยได้รับความร่วมมือจากหอศิลป์ใหญ่ๆ ทั่วประเทศญี่ปุ่น ตั้งแต่พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยแห่งชาติ (National Museum of Modern Art) 2 แห่งในกรุงโตเกียว และอีกแห่งจากเมืองโอซากา เป็นผลงานของศิลปินอย่าง คาซึโอะ ชิรางะ จิโร โยชิฮาระ ฮิซาโอะ โดโมโตะ โทโร่ โอคาโมโตะ และอีกหลายท่าน โดยในวันเปิดนิทรรศการเมื่อวันที่ 14-15 ต.ค.ที่ผ่านมา ทางโบซาร์ได้เชื้อเชิญ ซาดาฮารุ โฮริโอะ หนึ่งในศิลปินยุคนั้นมาแสดงการตวัดพู่กันสดๆ ให้ชมกันด้วย

สำหรับผลงานศิลปะเอ็กซ์เพรสชันนิสม์กว่า 50 ชิ้น ในนิทรรศการ แสดงให้เห็นถึงพลังของจิตรกรวัยหนุ่ม (ยุคนั้น) โดยนักวิจารณ์ศิลปะและนักประวัติศาสตร์ศิลปะหลังสงคราม (หมายถึงสงครามโลกครั้งที่ 2) ได้ตั้งข้อสังเกตความแตกต่างที่เห็นได้ชัดจากชิ้นงานศิลปะดั้งเดิมตามแบบญี่ปุ่นก่อนหน้านี้เอาไว้ 4 ประการ ซึ่งภัณฑารักษ์ผู้จัดงานได้นำมาใช้ในการออกแบบนิทรรศการครั้งนี้ด้วย

 

ไม่ว่าจะเป็น 1) ศิลปะกลุ่มที่มีการทำซ้ำ ทำเป็นภาพชุด หรือทำลงบนภาพถ่าย 2) กลุ่มที่มีการเล่นกับพื้นผิว และสื่อผสมต่างๆ 3) กลุ่มที่เล่นกับรูปทรง มีการทำงานแบบแอ็กชั่น และเน้นเส้นสายที่ไหลลื่น รวมทั้ง 4) ภาพที่มีกลิ่นอายแบบศิลปะแบบดั้งเดิม ยุคเริ่มกำเนิดโลก และแนวสิ่งแวดล้อม ซึ่งในยุคสมัยของพวกเขานั้น การออกมาฉีกกฎเกณฑ์แบบเดิมๆ นั้นไม่ใช่เรื่องง่ายดายเลย

ผลงานเหล่านี้มีอายุยาวนานกว่า 50-60 ปีมาแล้ว ทว่าพลังของแต่ละภาพยังคงเปล่งออกมาไม่แพ้วันวานที่พวกเขาได้ต่อสู้เพื่อแสดงอัตลักษณ์ทางด้านศิลปะ อย่างไรก็ตามด้วยความที่ภาพเก่ามาก หลายชิ้นงานต้องมีการหมุนเวียนในการแสดงทุกๆ 6 สัปดาห์ ระหว่างการจัดนิทรรศการตั้งแต่วันนี้-22 ม.ค.ปีหน้า