cups and beans ep.4 ทำไมกาแฟถึงฮิตในอเมริกา

โดย...เอกศาสตร์ สรรพช่าง

ในหนังสือ Drugs and Nacotics in History ของ Porter และ Teich บอกว่า การเข้ามาของกาแฟในยุโรปในช่วงศตวรรษที่ 17 ซึ่งขณะนั้นถือเป็นศูนย์กลางของวิทยาการทั่วโลกเป็นช่วงจังหวะที่ดี เพราะในระหว่างศตวรรษที่ 17-19 ถือว่าเป็นช่วงเวลาของการเปลี่ยนแปลงของสังคมทั่วโลก

เริ่มจากยุโรปและแผ่ขยายไปยังอเมริกา เหตุผลสำคัญที่ทำให้กาแฟเป็นสัญลักษณ์ใหม่ของการเข้าสังคม ประการแรก ก็คือ เพราะช่วงเวลานั้นถือว่าเป็นช่วงเวลาแรกที่ชนชั้นกลางเริ่มเกิดขึ้นและเริ่มมีเวลาที่เรียกว่า “มีชีวิตส่วนตัว” เพราะเริ่มมีการผลิตแบบสายพาน การแบ่งงานกันทำ ทำให้คนเริ่มมีเวลานอกเหนือจากการทำงานหรือการดูแลลูกมากขึ้น การมีเวลาส่วนตัวโดยเฉพาะเหล่าแม่บ้าน ทำให้เกิดการรวมกลุ่มและเกิดสถานที่ที่จะรองรับกลุ่มสังคมใหม่ที่เกิดขึ้นพวกนี้ นอกเหนือจากพื้นที่ภายในบ้าน        

ประการที่สอง คือ ช่วงเวลาสองร้อยปีดังกล่าว เป็นช่วงเวลาของการเปลี่ยนแปลง และความท้าทายใหม่ๆ ของสังคม ผู้คนมองหาสิ่งใหม่และกล้าลองมากขึ้น ซึ่งก็เป็นผลจากการเปลี่ยนผ่านเรื่องของการผลิตนั่นแล การเข้ามาของกาแฟในช่วงนั้น จึงกลายเป็นสัญลักษณ์หลายๆ อย่างของการเข้าสู่สังคมสมัยใหม่ การเกิดการเคลื่อนไหวทางสังคมทั้งในอิตาลี เริ่มตั้งแต่การเคลื่อนไหวในอิตาลี (Risorgimento) การเลิกทาสในบราซิล การปฏิวัติอุตสาหกรรม หรือการเพิ่มขึ้นของเครื่องจักรในอุตสาหกรรมการเกษตร เหล่านี้ทำให้กาแฟกลายเป็นหนึ่งในเครื่องดื่มที่มีบทบาทอย่างมาก พร้อมๆ ไปกับการเกิด Third Place อย่างร้านกาแฟ ซึ่งเป็นสถานที่ที่คุณจะไปนัดเจอกันได้ในตอนกลางวัน ไม่ใช่แค่ที่ผับในช่วงกลางคืน หรือต้องจ่ายแพงๆ เพื่อไปในโรงแรม  

ร้านกาแฟกลายเป็นสถานที่ที่ทำให้นักคิดนักเขียนในสมัยนั้นใช้เป็นที่ติดต่อสื่อสารถึงกันและกัน (ฟังๆ ดูก็ไม่แตกต่างจากสมัยนี้เท่าไหร่) และยังเป็น “แหล่งข้อมูลสำคัญ” ของพวกเขาเพราะทั้งหนังสือพิมพ์หลากหลายฉบับ (พร้อมผู้คนมากหน้าหลายตา) มีให้บริการที่นี่ ร้านกาแฟกลายเป็นที่ฝากข้อความระหว่างลูกค้าประจำและสุดท้ายเป็นที่อัพเดทความเคลื่อนไหวใหม่ๆ ของสังคม

ที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ กาแฟนั้นดูจะปลอดภัยกว่าไวน์ หรือวิสกี้ หรือเครื่องดื่มผสมแอลกอฮอล์อื่นๆ การพบปะสังสรรค์กันของคนในสิ่งแวดล้อมที่ไม่มีคนเมา (ที่พร้อมจะพูด หรือทำอะไรบ้าๆ ได้เสมอ) น่าจะดูปลอดภัยกว่า โดยเฉพาะกับบรรดาสุภาพสตรีทั้งหลาย

การเกิดขึ้นของกาแฟในยุคแรกๆ ในประเทศอย่างอเมริกา จึงเกี่ยวเนื่องกับการปฏิวัติทางสังคมดังที่ผมเล่ามาในยุโรป ทว่ายุคแรกๆ ของกาแฟในอเมริกานั้นแตกต่างจากในยุโรปพอสมควรครับ เพราะในสมัยก่อนคนอเมริกันไม่ได้เก่งหรือชำนาญเรื่องการชงกาแฟเท่ากับคนในยุโรป แต่ที่พวกเขามีเหนือกว่า ก็คือการพัฒนาเรื่องการค้าขายกาแฟ เริ่มตั้งแต่การค้าเมล็ดดิบๆ จนมาถึงการคั่วและท้ายสุดกาแฟสามารถเข้าไปอยู่ในร้านขายยาและร้านขายของชำที่ซึ่งทุกคนสามารถซื้อหาเอาไว้ชงเองที่บ้านได้อย่างสะดวกง่ายดาย

นั่นอาจจะเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้กาแฟกลายเป็นเครื่องดื่มประจำชาติของคนอเมริกันได้อย่างรวดเร็ว

ในช่วงศตวรรษที่ 19 จนถึงศตวรรษที่ 20 กาแฟก็กลายเป็นอุตสาหกรรมที่แสนจะเอาจริงเอาจังของอเมริกาไปแล้ว และครองความยิ่งใหญ่ด้วยชื่อบริษัทดังๆ อย่าง Folgers, Chase&Sanborn, Arbuckle, Hill Bros. หรือ Maxwell ก่อนจะมาถึงแบรนด์กาแฟที่ใหญ่ที่สุดในโลกอย่าง Starbucks

การเติบโตอย่างรวดเร็วของกาแฟ ทำให้ธุรกิจการเปิดร้านกาแฟในอเมริกานั้นเป็นสินค้าพุ่งแรง จริงๆ ต้องบอกว่าทั่วโลกก็ว่าได้ เพราะในอังกฤษเองมีการเรียกเก็บภาษีร้านกาแฟกันตั้งแต่ปี 1663

ส่วนที่อเมริกา ก็มีคนอ้างไว้ว่าร้านกาแฟเริ่มแรกนั้น น่าจะอยู่ที่บอสตัน

ว่าแต่ทำไมต้องเป็นบอสตัน สัปดาห์หน้าจะมาบอกนะครับ