ดร.รัตนา แซ่เล้า แก้ปัญหาแก้การศึกษาไทย

โดย...วันพรรษา อภิรัฐนานนท์/ ภาพ ภัทรชัย ปรีชาพานิช

ปัญหาคุณภาพการศึกษาไทย เป็นปัญหาที่น่าสนใจ เพราะเป็นเรื่องเกี่ยวกับคุณภาพของประชากรในประเทศโดยตรง ยิ่งรายงานผลการศึกษาเรื่องความสามารถในการแข่งขันโลก (Global Competitiveness Report 2013-2014) จากเวิลด์ อีโคโนมิก ฟอรัม (WEF) ระบุว่า คุณภาพการศึกษาทั้งระดับพื้นฐานมัธยมและอุดมศึกษาของไทยอยู่ในระดับรั้งท้ายหลายประเทศในภูมิภาคอาเซียน ความน่าสนใจก็ระคนความหวั่นใจเข้าไปด้วย

ดร.รัตนา แซ่เล้า นักวิจัยด้านการศึกษา วัยเพียง 29 ปี ขณะเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ สอบได้ทุน United World College (UWC) ไปศึกษาต่อที่ Lester B.Pearson College United World College of the Pacific ประเทศแคนาดา 2 ปี

หลังจากนั้นกลับมาเรียนโครงการอังกฤษอเมริกันศึกษา คณะศิลปศาสตร์ (นานาชาติ) ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เกียรตินิยมอันดับ 1 ต่อมาได้ทุนมูลนิธิอานันทมหิดล ไปเรียนต่อปริญญาโทเอก ประกอบด้วย ปริญญาโทใบแรก ด้านนโยบายการพัฒนาจาก London School of Economic and Political Sciences

ปริญญาโทใบที่ 2 เกี่ยวกับการวิจัยสังคมและการศึกษาจาก Institue of Education, University of London ส่วนปริญญาเอก เป็นปริญญาด้านการศึกษาเปรียบเทียบจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย Teachers College Columbia University.NYC

ดร.รัตนา เรียกตัวเองว่า แอ้ม ปัจจุบันแอ้มกำลังเขียนหนังสือชื่อ The Culture of Borrowing : A Critical Studies of Thai Higher Education ให้กับสำนักพิมพ์ Routledge ประเทศอังกฤษ เนื้อหาเกี่ยวกับนโยบายอุดมศึกษาในประเทศไทย ต้นฉบับจะแล้วเสร็จเดือน ส.ค.นี้ คาดว่าจะตีพิมพ์และจัดจำหน่ายบนเกาะอังกฤษ รวมทั้งทั่วโลกประมาณปลายปี 2557

“การศึกษาสำคัญแค่ไหน สำคัญมาก เพราะมันคือโอกาสในชีวิตคน”

พูดถึงคำว่า “โอกาส” และ “การศึกษา” คำ 2 คำ ที่ส่งแรงผลักและแรงดึงถึงกันอย่างแยกไม่ออก ในฐานะนักการศึกษา แอ้ม บอกว่า การศึกษาคือโอกาสสำหรับเด็กทุกคน การศึกษาคือพื้นที่ของความต้องการโอกาสที่จะฝัน คือพื้นที่ของความเท่าเทียม ที่สำคัญคือการพัฒนาทักษะที่จำเป็น ได้แก่ การฟังพูด อ่าน เขียน ทำให้เด็กคนหนึ่งหรือคนคนหนึ่งสามารถสื่อความคิดความฝันของตัวเองได้ ทำความฝันของตัวเองให้เป็นความจริงได้

“อย่างน้อยที่สุด การศึกษาก็ทำให้ผู้ศึกษากล้าที่จะฝันถึงวันพรุ่งนี้”

นักการศึกษาคนเก่ง บอกว่า เด็กทุกคนต้องการโอกาส แอ้ม บอกว่า ทุกวันนี้เธออึดอัดใจเกี่ยวกับทัศนคติของคนในสังคม ที่มักมุ่งประเด็นความช่วยเหลือไปที่เด็กด้อยโอกาส เด็กอนาถายากไร้ เด็กชายขอบหรือเด็กอะไรก็ตาม ใช่! เด็กกลุ่มดังกล่าวย่อมสมควรแก่การช่วยเหลือ แต่ก็ไม่ควรลืมให้โอกาสทางการศึกษาอย่างเต็มที่และอย่างที่ควรจะเป็นแก่เด็กทุกๆ คน ซึ่งเป็นเด็กส่วนใหญ่ของประเทศ

สำหรับประเทศไทย แอ้ม บอกว่า ประเทศไทยมีปัญหาเพราะการศึกษา บทบาทของการศึกษาต่อการพัฒนาประเทศเป็นมิติที่เหลื่อมซ้อนกันอยู่อย่างแยกไม่ได้ จะแก้ปัญหาของชาติ ต้องเริ่มที่ปัญหาการศึกษา นอกจากนี้คือความแตกต่างทางโอกาส ไม่ต้องบอกก็คงพอจะรู้กันอยู่แล้วว่า ช่องว่างของโอกาสระหว่างเด็กๆ ในประเทศนี้แตกต่างกันอย่างลิบลับ

“โอกาส...คำๆ นี้มีผลต่อการเรียนรู้จริงๆ” แอมเล่า

แอ้ม บอกว่า ในชีวิตเธอได้รับโอกาสมากมาย เริ่มจากครอบครัวที่พ่อแม่ไม่ห้ามว่าอยากทำอะไร หรืออยากเรียนอะไร ชอบเรียนภาษาอังกฤษตั้งแต่เด็ก ไปเรียนดนตรีไทยบ้างอะไรบ้าง รวมทั้งไปเรียนอะไรต่อมิอะไรอีกมากมาย พ่อแม่ก็ยอมตามใจในระดับหนึ่ง (ฮา) ถือได้ว่ามีโอกาสเป็นตัวของตัวเอง กล้าคิด กล้าพูด กล้าแสดงออก และกล้าไม่เห็นด้วย

สำหรับคุณพ่อ กวงเม้ง แซ่เล้า เป็นเจ้าของธุรกิจชิปปิ้ง บริษัท OCB 1992 พ่อชอบพูดว่า “ถ้าเราจะทำอะไร ก็ต้องทำอย่างเต็มที่” นี่เองที่อาจเป็นคีย์เวิร์ด หรือกุญแจสำคัญ ทำให้นักการศึกษาคนเก่งคนนี้ ทำอะไรก็หวดเต็มที่ เหนี่ยวเต็มข้อ สมัยยังเล็กคุณพ่อเคยพาไปแข่งนู่นแข่งนี่ตามประสาเด็ก ถ้าแพ้อย่าแพ้โดยไม่คู่ควร พ่อบอกว่าต้องไม่ดูถูกคนอื่น ถ้าเขาดีกว่าเราต้องยอมรับ ยอมรับแล้วปรับปรุง

ด้านคุณแม่ ปิติอร แซ่เล้า เป็นแม่บ้าน ผู้สนับสนุนกำลังใจแก่ลูกสาวคนนี้ตลอดมา แอ้ม เป็นพี่สาวคนโตของน้องสาวอีก 2 คน จุดเปลี่ยนสำคัญคือ เมื่อได้ทุนไปเรียน United World College (UWC) ที่แคนาดา สถาบันที่ตั้งขึ้นเพื่อรองรับจุดมุ่งหมายในการให้โอกาสกับเด็กๆ จากทั่วโลก ที่นี่สนับสนุนกิจกรรมเพื่อการศึกษาแบบ 360 องศา ถือเป็นพื้นฐานการศึกษาและพื้นฐานการใช้ชีวิตที่สำคัญในเวลาต่อมา

“ที่นี่ทำให้แอ้มรู้ถึงความสำคัญของคำว่าโอกาส มองย้อนกลับไป แอ้มรู้ว่าเราได้โอกาสเยอะ นี่อาจเป็นสิ่งที่แอ้มพยายามจะทำ คือมอบโอกาสแก่คนอื่นบ้าง”

 

ชีวิตได้รับโอกาส แต่ก็มีหลายครั้งที่ไม่เป็นอย่างนั้น การเล่นพรรคเล่นพวก ในชีวิตจริงก็เจอมาแล้ว ตำแหน่งถูก “ล็อก” ไว้เรียบร้อยตั้งแต่ก่อนประกาศรับสมัคร หลายครั้งที่รู้ภายหลังว่าตำแหน่งที่ไปสมัครสอบแข่งขันนั้น “คนคนนี้” ต้องได้ ความไม่เป็นธรรมทำให้ท้อแท้เหมือนกัน เจอหลายครั้งและปลงใจไม่ค่อยจะได้ กับความฉาบฉวยในสังคมที่มองคนที่นามสกุล

“สิ่งเหล่านี้ทำลายระบบการศึกษา คนถูกตัดสินด้วยมาตรฐานปลอมๆ ทางสังคม วงจรอุบาทว์ที่ทำลายทั้งคนและทั้งระบบ” แอ้มเล่า

สำหรับ WEF ที่ระบุว่า คุณภาพการศึกษาไทยอยู่ในระดับรั้งท้ายนั้น ในรายงานใช้คำว่า “คุณภาพต่ำอย่างผิดปกติ” ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความไม่เชื่อถือยอมรับในคุณภาพการศึกษาไทยโดยรวม ย่อมส่งผลต่อความเชื่อมั่นและความสามารถในการแข่งขันของประเทศด้านอื่นๆ ของไทยด้วย อย่าลืมว่าความอยู่รอดของไทยในประชาคมอาเซียนและในเวทีโลกขึ้นอยู่กับสิ่งนี้

นอกจากนี้ ปัญหาสังคมและการเมืองในประเทศ ปฏิรูปไม่ปฏิรูป ยุ่งขิงกันอยู่ในปัจจุบัน ส่วนหนึ่งก็เพราะปัญหารากฐานการศึกษา จะแก้ปัญหาให้ได้ ต้องเริ่มที่การแก้นโยบายการศึกษา จุดเริ่มต้นที่เราทั้งหมดอาจต้องย้อนกลับไป คิดและปฏิรูปการศึกษา ก่อนที่สังคมจะเลยจุดของการปฏิรูป ก่อนที่ WEF จะประเมินไทยรอบหน้า ก่อนที่ไทยจะกลายเป็นม้ารองบ่อนบนเวทีโลกแบบถาวร ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินการณ์

ดร.รัตนา แซ่เล้า

ชื่อ ดร.รัตนา แซ่เล้า

ชื่อเล่น แอ้ม

อายุ 29 ปี

การศึกษา

มัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ

มัธยมศึกษาตอนปลาย Lester B.Pearson United World College of the Pacific

ปริญญาตรี โครงการอังกฤษอเมริกันศึกษา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ปริญญาโท London School of Economic and Political Science

ปริญญาโท การวิจัยสังคมและการศึกษา Institute of Education, University of London

ปริญญาเอก การศึกษาเปรียบเทียบ Teachers College Columbia University, NYC.

ปัจจุบัน

นักวิจัยด้านการศึกษา และนักเขียน