ณ หมายหลักแผ่นดิน ที่(เคย)แยกเป็นสอง (จบ)

หลังมื้ออันบ้าระห่ำ ขบวนนักแรมทางใช้เวลาไม่นานนักกับการเดินทางจากชายแดนลาวบาวสู่นครเว้ ถนนช่วงแรกลัดเลาะไปตามหุบเขา บางช่วงเลียบธารน้ำใหญ่ในอ้อมกอดเขาสูงเขียวชอุ่ม บ้านเรือนแปลกตา หลังคาลาดในแบบเพิงตึกย่านจีนแถวเยาวราชยุคก่อน ดาดกระเบื้องสีเดียวกันเกือบทุกหลัง เพดานค่อนข้างสูงกับหน้าต่างบานเกล็ดชวนให้นึกถึงแคว้นโพรวองซ์ แต่ในแวบหนึ่งบ้านเวียดนามให้ความรู้สึกเหมือนบ้านทรงโบราณแถบภาคใต้จีน ด้วยองค์ประกอบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นประตูบานเฟี้ยม จั่วหลังคาประดับลายพื้นถิ่นที่สืบทอดจากแผ่นดินใหญ่ บ้านบางหลังยังคงวางสิงโตคู่ หรือฉากลับแลปูนปั้นวางไว้กลางลานบ้านป้องกันสิ่งไม่พึงประสงค์เข้าสู่ประตูชั้นใน ที่ขาดไม่ได้ คือ ศาลเจ้าที่ ของเวียดนามให้พระภูมิอยู่ในเก๋งจีน แต่กลับตั้งเก๋งบนเสาโดดๆ เหมือนที่พบในไทย ลาว และเขมร ที่ไม่เหมือนทั้ง 3 ประเทศ ที่นี่ไม่ยกพื้นบ้านสูงหนีน้ำเหมือนเพื่อนบ้านในอินโดจีนอย่างลาวและเขมร กระทั่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งหมด มีเพียงเวียดนามเท่านั้นที่ปลูกบ้านแนบชิดกับผืนดิน

หากไม่นับชุมชนกลุ่มน้อย มีบ้านเวียดนามไม่กี่หลังที่ยกพื้นสูง หนึ่งในนั้นอยู่ที่ฮานอย และเคยเป็นของลุงโฮ วีรบุรุษแห่งเอเชียท่านนี้เคยลี้ภัยฝรั่งเศสเข้ามาหลบในเมืองไทยในช่วงระยะหนึ่ง เขาคงซึมซาบกับบ้านปลอดโปร่งแบบชนไทยลาว และประทับใจความเอื้ออาทรของคนที่นั่น จึงถอดแบบมาสร้างเป็นบ้านพักในยุคที่เวียดนามเป็นเอกราช น่าประหลาดที่บ้านลุงโฮที่เมืองไทยกลับปลูกแบบเวียดนามพื้นถิ่นไม่มีผิดเพี้ยน

หลังจากงีบไปพักใหญ่ บางคนในคณะของเราตื่นเต้นกับทิวทัศน์ที่เขาพลาดระหว่างพักเอาแรง และเริ่มตั้งข้อสังเกตกับหลุมศพ สุสาน และศาลเจ้า ที่แทรกตัวอยู่ตามท้องทุ่งและอาคารบ้านเรือนระหว่างเส้นทางสู่เว้ เราคุยกันถึงเรื่องนี้เหมือนกันก่อนหน้านี้ มันคงไม่ใช่แค่หลุมศพประจำหมู่บ้าน เพราะจำนวนของมันมากมายเกินกว่าจะเป็นเช่นนั้น ป้ายหลุมศพบางหลุมซ่อนตัวในพงหญ้า บางหลุมปล่อยให้ล้มระเนระนาดกลางทุ่งนา บางแห่งได้รับการดูแลอย่างดี

นั่นคือผู้สูญเสียจากสงครามหรือเปล่า?

เราได้แต่สงสัย

เวียดนามเป็นดินแดนที่เปลือกนอกฉาบไว้ด้วยยุคใหม่อันเรืองรอง แต่ภายในมีจมอยู่กับความสงสัย มืดดำ และโศกเศร้า รอยด่างในประวัติศาสตร์ที่ไม่มีวันลบเลือน อดีตเมืองหลวงอันคับคั่งและงดงามอย่างเว้ไม่มีข้อยกเว้นจากรอยด่างนี้

ปี 1968 โลกเผชิญความคลื่อนไหวทางสังคมและการเผชิญหน้าทางการเมืองอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน หลังมหาสงครามที่เพิ่งสิ้นสุดลงได้เพียงยี่สิบกว่าปี นักศึกษาฝรั่งเศสรวมตัวเป็นขบวนการขัดขืนอำนาจรัฐ พวกเขาได้รับการจารึกราวกับฮีโร่ยุคใหม่ ที่เม็กซิโก นักศึกษากลับถูกสังหารหมู่เพียงเพราะพวกเขาไม่เห็นด้วยกับเผด็จการ 4 เม.ย. ดร.มาร์ติน ลูเธอร์ คิง ถูกลอบสังหาร 20 ส.ค. มวลชนชาวเชโกสโลวาเกียต่อต้านการแทรกแซงของกองทัพโซเวียต พวกเขาถูกกำราบอย่างโหดเหี้ยมในเวลาไม่กี่วัน

ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 30 ม.ค. เวียดกงและกองทัพเวียดนามเหนือลุกฮือโจมตีพื้นที่หลายจุดของเวียดนามใต้ เหตุการณ์นองเลือดและสมรภูมิที่ยาวนานที่สุดของสงครามเวียดนามในชื่อเรียกขานที่อเมริกันและเวียดนามลี้ภัยหลายคนไม่มีวันลืมว่า “การรุกในวันตรุษญวน” Tet offensive

สมรภูมิวันตรุษญวนตามมาด้วยการสังหารหมู่และหายนะของเมืองเว้ ช่วงเวลา 4 สัปดาห์ที่เวียดกงและเวียดนามเหนือเป็นใหญ่ในเว้ ฝ่ายตรงข้ามทางการเมืองไปจนถึงพลเรือนที่ต้องสงสัยเป็นฝ่ายตรงข้ามถูกสังหารโดยแทบปราศจากการไต่สวน หลายพันหรืออาจหลายหมื่นจบชีวิตในหลุมศพฝังรวม ไม่นานหลังจากนั้นมีการค้นพบหลุมศพรวมนอกเมืองเว้ ในนั้นมีศพไม่ต่ำกว่า 6,000ศพ ตัวเมืองเว้เองมีชะตากรรมไม่ต่างกัน อเมริกันพยายามไล่พวกคอมมิวนิสต์จากเมืองที่มีชัยภูมิยอดเยี่ยมด้วยการบอมบาร์ด พวกนั้นไม่ไยดีว่าภายในป้อมเมืองจะมีพลเมืองต้องตายอย่างไม่รู้อีโหน่อีเหน่เท่าไร? เมืองโบราณและพระราชวังตระการตาจะพังพินาศไม่ใช่กงการอะไรของพวกนั้น จุดประสงค์เดียว คือ ไล่พวกเวียดกงให้พ้นเส้นแดนปลอดทหาร (DMZ) พวกอเมริกันทำสำเร็จ แต่ไม่กี่ปีหลังจากนั้นก็ต้องเผ่นแน่บกลับบ้านในที่สุด เว้ยังทิ้งรอยบาดแผลยากจะเยียวยา อีกหลายชีวิตยังคงนอนอย่างไร้ป้ายหลุมศพในพงหญ้าริมถนนหลวงสู่จุดหมายของเรา

ทำไมเว้จึงเป็นที่ต้องการของทั้งสองฝ่าย?

เมืองนี้ล้อมรอบด้วยกำแพงยาวเหยียดขนาดหลายกิโลเมตร ด้วยดีไซน์ในสไตล์ป้อมปราการจากฝีมือการออกแบบของโวบ็อง (Vauban) สรรพาวุธวิศวกรแห่งฝรั่งเศส ได้รับการยอมรับว่ามีประสิทธิภาพในการต้านรับการโจมตีชั้นเยี่ยม นับเป็นผลงานชิ้นโบแดงชิ้นหนึ่งของหย่าลอง จักรพรรดิองค์แรกของราชวงศ์เหวียนผู้สร้างเว้ขึ้นมาใหม่จากเถ้าถ่านสงครามกลางเมืองหลังปราบกบฏไตเซิน ในช่วงเวลาเดียวกับที่กรุงเทพฯ กำลังฟื้นคืนชีพบนเถ้าถ่านของอยุธยา กำแพงเมืองล้อมรอบด้วยคูน้ำกว้าง มีป้อมใหญ่ที่ด้านตะวันออกผินหน้าไปทางแม่น้ำซงเฮืองไม่เคยไร้ปืนใหญ่ และทุกวันนี้มันยังคงยืนยามไม่หวั่นไหวกับความเปลี่ยนแปลง อีกป้อมอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ส่วนที่ห่างไกลจากความจอแจของเมืองและนักท่องเที่ยว

เราได้รับรู้ถึงความยิ่งใหญ่ของ Citadel ป้อมใหญ่แห่งเว้เมื่อเคลื่อนตัวผ่านทางหลวงด้านทิศใต้ก่อนเลี้ยวเข้าสู่ประตูด้านทิศเหนือด้านข้างป้อมใหญ่อันเป็นที่ตั้งของเสาธงดาวเหลืองแดง

แต่ในห้วงขณะเดียวกัน ก็อดไม่ได้ที่จะสัมผัสถึงรสชาติอันขมปร่าของน้ำตาอันแสบแสนของนครหลวงอันยิ่งใหญ่ ที่ครั้งหนึ่งคือศูนย์รวมใจของคนทั้งอาณาจักร แต่ในเวลาผ่านไปไม่ทันถึง 1 ศตวรรษ มันกลายเป็นเมืองหลวงของประเทศที่ถูกแบ่งออกเป็น 3 ส่วน และไม่ถึงอีก 2 ศตวรรษ มันกลับกลายเป็นเมืองหน้าด่าน ในคืนวันที่คนในชาติถูกรวมในชั่วเวลาข้ามคืน เพื่อที่จะถูกหั่นออกเป็น 2 ร่าง ประเทศถูกแบ่งออกเป็น 2 ตอน และอุดมการณ์ถูกแยกออกเป็น 2 ซีกซ้ายขวา

เว้ คือประจักษ์พยานของการความมึนเมาแห่งอำนาจ ที่นำมาซึ่งแผลเป็นบนแผ่นดินอย่างยากจะลบได้ด้วยรอยยิ้มแห่งความสมานฉันท์ฉาบฉวย