การรู้แจ้งในความโง่ ธัมมะที่ควรศึกษา!! (ตอน ๑๓)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

เพื่อบูชาธรรมอันยิ่งของพระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อบูชาคำสั่งสอนของพระสังฆราชฯ ที่ทรงยกสติปัฏฐาน ๔ ขึ้นมาสั่งสอนพระสงฆ์และหมู่ชนสืบเนื่องมาตลอดของการดำเนินชีวิตในวิถีแห่งสมณะของพระองค์ท่าน อาตมาจึงยกการเจริญสติปัฏฐานที่สมเด็จพระสังฆราชฯ ทรงแสดงแจกแจงไว้ในหลายสถาน เพื่อประโยชน์แห่งท่านทั้งหลาย ณ บัดนี้ว่า หนึ่ง พึงตั้งกายให้ตรง ดำรงสติให้มั่น

บัดนี้ อาตมาจะยกหลักปฏิบัติสมาธิที่สมเด็จพระสังฆราชฯ เคยทรงตรัสแสดงแจกแจงไว้ใน “จตุสติปัฏฐานธรรม” ให้ท่านทั้งหลายปฏิบัติ อันจะยกหลักธรรมปฏิบัติแห่งคำสั่งสอนที่พระสังฆราชฯ ได้กล่าวบันทึกไว้มาแจกแจงแสดงสืบต่อไป เพื่อท่านทั้งหลายได้ปฏิบัติดุจดังได้ฟังต่อเบื้องหน้าแห่งสมเด็จพระสังฆราชฯ เพื่อการถวายความระลึกบูชาพร้อมเพรียงกัน

ลำดับต่อไปนี้ ขอพระภิกษุและสาธุชนผู้ใคร่ปฏิบัติบูชา พึงถึงการตั้งกายให้ตรง ดำรงสติให้มั่น มีสติกำหนดรู้หายใจเข้า มีสติกำหนดรู้หายใจออก

คำว่า “มีสติกำหนดรู้หายใจเข้า มีสติกำหนดรู้หายใจออก” นั้น ก็ให้ตั้งสติกำหนดเป็นขั้นๆ ไป โดยในเบื้องแรกให้หายใจเข้ายาว ก็ให้รู้ หายใจออกยาว ก็ให้รู้ ... นี่คือบทปฏิบัติธรรมในอานาปานสติ การใช้สติกำหนดลมหายใจเข้า ลมหายใจออก ซึ่งมีอยู่ในสติปัฏฐานสูตร ที่สมเด็จพระสังฆราชฯ ได้ยกเรื่องดังกล่าวสอนเป็นปกติ

ในขั้นที่สองนั้น เมื่อหายใจเข้าสั้น ก็ให้รู้ หายใจออกสั้น ก็ให้รู้ ... เป็นขั้นที่สองของการเจริญสติในอานาปานสติ ๑๖ ขั้น

มีข้อสังเกตว่า ในขั้นที่หนึ่งและขั้นที่สองนี้เป็นความต่อเนื่องกัน เป็นความต่อเนื่องที่ให้เห็นความละเอียดแห่งการกำหนดรู้ลมหายใจเข้าออก คือ การกำหนดรู้ลงไปที่ลมหายใจเข้า ลมหายใจออกนั้น ก็คือ มีลมเป็นที่ตั้งของสติ ลมนี้ประสานกายจิต สืบเนื่องอยู่ในกาย ประสานกับจิต จึงยกลมนี้ก็คือ ส่วนหนึ่งของกาย ฉะนั้น การกำหนดสติตั้งอยู่ในฐานกาย หรือการกำหนดรู้ลมหายใจเข้าออกนั้น จึงเป็นหมวดหนึ่งในกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน และเมื่อกำหนดรู้ลมหายใจเข้าออกเป็นที่ตั้งฐานแห่งจิต โดยมีสติระลึกรู้อยู่นั้น ความละเอียดแห่งการกำหนดรู้ก็จะมากขึ้นในความละเอียดนั้น เมื่อจิตละเอียดเข้า ลมหายใจก็จะละเอียดด้วย จากที่ลมหายใจเข้ายาวออกยาวที่กำหนดสติรู้อยู่ ก็จะเป็นเข้าสั้นออกสั้น สืบเนื่องทันที

(อ่านต่อฉบับหน้า)