Virtues of Memory บันทึกความทรงจำ 6 ทศวรรษ
เรื่อง อฐิณป ลภณวุษ
65 ปีผ่านไป แต่โลกไม่เคยลืมเลือนความโหดร้าย ของสงครามมหาเอเชียบูรพา หรือสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยเฉพาะชาวยิวซึ่งเผชิญกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ หลังสงครามพวกเขาได้กลับสู่ดินแดนแห่งพันธสัญญา และสร้างประเทศขึ้นท่ามกลางความขัดแย้งในตะวันออกกลาง
ยาด วาเช็ม (Yad Vashem) นับเป็นศูนย์รวบรวมประวัติศาสตร์และความทรงจำของผู้รอดชีวิตจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ครั้งนั้น นอกจากหอแห่งนาม (Hall of Names) ซึ่งบรรจุทั้งชื่อและภาพของผู้เสียชีวิตในสงครามโลกครั้งที่ 2 แล้ว ยังมีเอกสารที่บอกเล่าเรื่องราวผู้รอดชีวิตจากค่ายกักกันต่างๆ เก็บเอาไว้ ณ ที่แห่งนี้
เช่นเดียวกับนิทรรศการรำลึกเหตุการณ์ที่ไม่มีทางถูกลบเลือนไปจากหน้าประวัติศาสตร์อิสราเอล ที่จัดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ ล่าสุด Virtues of Memory ได้รวบรวมผลงานของศิลปินชาวอิสราเอลผู้รอดชีวิตจากการสังหารหมู่ ไม่ว่าจะเป็นภาพดรออิง สีน้ำ สีน้ำมัน งานแกะสลักไม้ ภาพพิมพ์ และประติมากรรม จัดแสดงไปถึงเดือน เม.ย. ปีหน้า
ชื่อนิทรรศการได้แรงบันดาลใจจากกวีชื่อดัง เบนจามิน ฟอนดาเน ยิวชาวฝรั่งเศสเชื้อสายโรมาเนีย ซึ่งเขียน L
’Exode: Super Flumina Babylonis เสร็จในปี 1944 ไม่นานก่อนที่จะถูกย้ายจากดรานคีไปยังค่ายกักกันเอาส์ชวิตซ์ ที่ซึ่งเขาจบชีวิตลง บทกวีของเขาตีแผ่ชะตากรรมของชาวยิวในค่ายกักกันได้อย่างไร้ข้อกังขา และโชคดีที่มันหลุดรอดจากการถูกทำลายมาได้เช่นเดียวกับความทรงจำของผู้ที่ผ่านเหตุการณ์อันเลวร้ายของค่ายกักกัน ที่ตอกย้ำอยู่ในหัวของพวกเขาซ้ำๆ ตลอดเวลาหลายทศวรรษ เยฮูดิต เชนดาร์ ภัณฑารักษ์ของนิทรรศการนี้ รวบรวมผลงานของศิลปินชาวยิว อันเป็นบันทึกประวัติศาสตร์สมัยสงครามโลกมาจัดแสดงที่หอศิลป์ของยาด วาเช็ม อีกครั้ง
ความโหดร้ายของสิ่งที่มนุษย์กระทำกับมนุษย์ด้วยกัน โดยเฉพาะการสังหารหมู่ในค่ายกักกันที่ใหญ่ที่สุด เอาส์ชวิตซ์ ถ่ายทอดจากปลายเครยอง ปลายพู่กัน สองมือปั้น และแกะสลัก ของผู้ที่ผ่านและเห็นเหตุการณ์ด้วยตัวเอง
บันทึกเรื่องราวที่เป็นลายลักษณ์อักษรในหอแห่งความทรงจำ มักจะเริ่มต้นตั้งแต่เหตุการณ์ครั้งที่ อดอล์ฟ ไอค์มันน์ เยอรมันนาซีผู้เป็นคนคิดเรื่อง
“ค่ายกักกัน” ขึ้นมา เช่นเดียวกับงานศิลปะหลากหลายที่จัดแสดงอยู่ ณ ขณะนี้“
ผมจะเขียนเป็นคำพูดได้อย่างไร เมื่อคำบางคำในชีวิตได้ถูกทำลายไปแล้วโดยสิ้นเชิง” ซามูเอล บาค หนึ่งในศิลปินที่รอดชีวิตจากค่ายกักกันกล่าวอีกว่า หลายสิ่งหลายอย่างก็ยากจะอธิบาย แต่โชคดีที่เขายังสามารถถ่ายทอดผ่านงานศิลปะให้คนรับรู้ได้ด้านศิลปินหญิง ซารา อัตซ์มอน ที่ปัจจุบันยึดอาชีพเป็นแฟชั่นดีไซเนอร์ บอกว่า การถ่ายทอดเรื่องราวในอดีตผ่านงานศิลปะสำหรับเธอ ถือเป็นการปลุกความกล้าหาญขึ้นมาจากหลุมอีกครั้ง
“ฉันเริ่มจรดปลายพู่กันด้วยมือสั่นเทา ความรู้สึกเหมือนกับการเดินบนทางแคบๆ ที่เต็มไปด้วยหุบเหว”นับตั้งแต่ยาด วาเช็มก่อตั้งขึ้นเมื่อ 50 ปีก่อน ก็ได้มีการรวบรวมจิตรกรรมและประติมากรรมของศิลปินยิวผู้รอดชีวิตจากสงครามโลกครั้งที่ 2 เรื่อยมา นับเป็นการเติมเต็มหอจดหมายเหตุแห่งนี้ให้สมบูรณ์
Virtues of Memory จะเป็นทั้งประจักษ์พยานและบันทึกประวัติศาสตร์ ให้คนที่ไม่ได้อยู่ร่วมในเหตุการณ์ ไม่ว่าจะเป็นเชื้อสายชาติพันธุ์ใด ได้เห็นสิ่งที่เกิดขึ้นแบบเป็นรูปเป็นร่าง เป็นเนื้อเป็นหนัง โดยปราศจากอุปสรรคทางด้านภาษามาขวางกั้น
นิทรรศการนี้แบ่งเป็น 11 เซ็กชัน ตามเนื้อหาและภาพที่ปรากฏในผลงานของศิลปิน หนึ่งในนั้นคือ Gaunt of bone, with glassy gaze ที่ดูเหมือนจะโดดเด่น ได้รับความสนใจมากเป็นพิเศษ บรรดาศิลปินชาวยิวต่างถ่ายทอดรูปร่างที่ผิดส่วน ผอมเหลือแต่กระดูก ราวปีศาจเดินได้ในค่ายกักกัน
– กายวิภาคร่างกายมนุษย์ ภาพนู้ดที่เคยถ่ายทอดความงาม ความอีโรติก กลายเป็นสิ่งที่แตกต่างไปอย่างสิ้นเชิงกับภาพที่แสดง ณ ที่นี้ศิลปินหลายรายเน้นวาดภาพตัวเองและคนใกล้ชิดย้อนไปเมื่อครั้งนู้น ส่วนใหญ่แสดงออกถึงความหวาดกลัว ความละอายในสิ่งที่เป็นอยู่ แม้จะอยู่ท่ามกลางผู้คนมากมาย แต่ความหวาดกลัวก็ไม่เจือจางไป
“
ชีวิตฉันหกคะเมนตีลังกา รากเหง้าก็ปลิวไปกับสายลม” ศิลปินหญิง เรนา เบคิน บรรยายถึงภาพวาดตัวเธอเอง ที่ดูเหมือนคนคนหนึ่งกำลังอยู่ท่ามกลางเปลวเพลิง ร่างของเธอเหมือนวิญญาณทับซ้อน ไม่รู้จริงหรือเท็จ จะอยู่หรือจะไป nเข้าไปชมนิทรรศการแบบเสมือนจริง โดย เยฮูดิต เชนดาร์ ภัณฑารักษ์เป็นคนพาทัวร์ ได้ที่ http://www1.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/virtues_of_memory/virtual_tour.asp
