อินทผลัมในเมืองไทย

โดย...ม.ล.จารุพันธ์ ทองแถม

คนไทยสนใจเอาปาล์มอินทผลัมมาปลูกประดับสวนนานตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ดังเราได้เห็นต้นอินทผลัมและปาล์มสกุลฟีนิกซ์ (Phoenix) ใบเงิน (P.sylvestris) ถูกปลูกอยู่ที่พระราชวังบ้านปืน จ.เพชรบุรี จนถึงทุกวันนี้คนไทยเรียกปาล์มสกุลนี้ว่า “เป้ง” นับเป็นอีกสกุลในวงศ์ปาล์มที่ชอบที่แห้งแล้ง แต่บางชนิดชอบดินเค็ม น้ำขัง เช่น แถบชายฝั่งทะเลน้ำกร่อย แถบ จ.สมุทรสงคราม สมุทรสาคร

สำหรับอินทผลัมนั้นพบทั้งในเอเชียและแอฟริกา ใบของมันเป็นใบประกอบแบบขนนก ใบย่อยแตกออกเป็นรูปตัววี ลำต้นขนาดใหญ่เกิดจากกาบใบที่อัดตัวกันแน่น โดนกาบใบมีหนามแหลมที่เปลี่ยนรูปมาจากใบย่อย ดอกอินทผลัมมีดอกตัวผู้และดอกตัวเมีย แยกกันอยู่คนละต้น (Dioecious) ผลกลมหรือยาวรี เนื้อในรับประทานได้ ภายในมีเมล็ดเดียวโดด เราเรียกชื่ออินทผลัมในภาษาอังกฤษว่า เดท (Date’ Palm) เป็นพืชเงินพืชทองของหลายประเทศในตะวันออกกลาง ตั้งแต่สมัยโบราณชาวโนแมต (Nomad) หรือชาวเบดูอินผู้ร่อนเร่ เลี้ยงสัตว์ (แพะ) ในทะเลทรายเก็บเอาอินทผลัมมากินตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ แต่เพิ่งจะรู้จักคัดพันธุ์ไว้ปลูกกินกันเมื่อ 4,500 ปีก่อนคริสตกาล ชาวมุสลิมเชื่อว่าอินทผลัมสร้างขึ้นจากเถ้าธุลีที่เหลืออยู่หลังจากพระผู้เป็นเจ้าทรงสร้างอาดามขึ้นมา และหากจะคิดดูให้ดีเราอาจจะเห็นว่าปาล์มชนิดนี้คือของขวัญศักดิ์สิทธิ์ ที่องค์พระผู้เป็นเจ้าประทานมาให้กับฝูงชนที่ต้องใช้ชีวิตอยู่ในทะเลทราย และหากเราเห็นหมู่อินทผลัมชูใบเขียวอยู่ที่ใด ณ ที่นั้นเราจะพบแหล่งน้ำ หรือโอเอซีส ซึ่งหมายถึงอาหาร แหล่งให้ที่อยู่อาศัยทั้งหลังคาและรั้วกันพายุทราย

พืชสกุลเป้ง (Phoenix) ชนิดหนึ่ง ซึ่งพบเห็นตามป่าดิบแล้งในที่ราบต่ำภาคกลาง ได้แก่ เป้งบก หรือปุ่มเป้ง เราพบเห็นได้ในแถบป่าละเมาะชายเขา ใน จ.ราชบุรี เพชรบุรี กาญจนบุรี ขึ้นไปสู่ จ.ตาก และภาคเหนือ เป้งบกมีชื่อว่า Phoenix Acaulis ซึ่งในภาคเหนือจะพบเป้งดอย (P. Humilis) ส่วนเป้งที่พบในตลาดคำเที่ยงจะเป็นเป้งนำเข้าจากลาวและยูนนานของจีน มาอยู่เมืองไทยในนามปาล์มสิบสองปันนา (Dwarf Date Palm : Phoenix Loureiri) และอยู่เมืองไทยนานจนถิ่นที่มาเริ่มเลอะเลือนหายไปจากความทรงจำของคนไทยเสียแล้ว

สำหรับอินทผลัมไทยอีกชนิด ได้แก่ Phoenix Sylvestris นั้น พบที่ จ.เพชรบุรี และสงขลา มีชื่อสามัญคือ Silver Date Palm แต่ผู้เขียนไม่แน่ใจในถิ่นที่มาของอินทผลัมชนิดนี้ แม้จะมีรายงานว่าพบในโคราชด้วยก็ตาม แต่น่าจะเป็นอินทผลัมที่มีผู้นำเมล็ดมาจากอินเดียและเอามาปลูกในเมืองไทยเสียละมาก ชื่อสามัญที่เรียกกันทั้งโลก ได้แก่ Indian Wild Date Palm ก็คงบอกที่มาของปาล์มชนิดนี้ จะอย่างไรก็ตามอินทผลัมแขกชนิดนี้มีชื่อเป็นไทยว่า อินทผลัมใบเงิน ตามสีของใบย่อย นับเป็นปาล์มใบเดี่ยวแบบขนนกที่สวยงามมากที่สุดของสกุล

ปาล์มระย้าเขียว (Phoenix Rupicola) เป็นปาล์มสกุลอินทผลัมอินเดียอีกชนิดที่มีความสวยงามเหมาะแก่การหามาปลูกประดับตามสวนสาธารณะ ชื่อทางพฤกษศาสตร์ ได้แก่ Phoenix Rupicola นับเป็นปาล์มต้นเดี่ยว แต่อาจแตกกอได้บ้างคล้ายปาล์มสิบสองปันนานั่นเอง แต่สัดส่วนจะใหญ่กว่าสิบสองปันนา ใบแบบขนนกตัวใบแผ่กางอ่อนช้อย แนะนำให้ซื้อหาจากแหล่งปลูก

หลังจากคนไทยได้เห็นการนำเอาปาล์มสกุลอินทผลัมมาใช้ในการตกแต่งสวนสไตล์เมดิเตอเรเนียนตามรีสอร์ทแหล่งพักผ่อนชายทะเลหลายแห่ง ปาล์มอินทผลัมคานารี (Phoenix Canariensis) ถูกปลูกในหลายแห่งของเมืองไทย แต่ดูจะไม่แพร่หลายเพราะมีขนาดใหญ่มากและไม่ชอบอากาศร้อนชื้น แต่ชอบอากาศเย็นแห้ง ซึ่งเป็นภูมิอากาศที่หายากในเมืองไทย