เมษาระอุภัยสุขภาพ ‘ลมแดด-จมน้ำ’ ตายอื้อ

โดย...ธนวัฒน์ เพ็ชรล่อเหลียน

“ใบจาก” ที่นำมาเย็บติดกันเพื่อใช้มุงหลังคาเรียกว่า “ตับ” เมื่อตับถูกความร้อนเป็นเวลานานก็จะโก่งตัวขึ้น แล้วเกิดเสียงดังเปรี๊ยะเรียกว่า “ตับแตก”

นี่คือ “ร้อนตับแตก” ตามความหมายในอดีต

ทว่า เมื่อเดือน เม.ย.ปีที่ผ่านมา ปรากฏข่าวกระบือ จ.ชุมพร ทนความร้อนไม่ไหวดิ้นทุรนทุรายก่อนล้มลง พบว่า อวัยวะภายในทะลักออกมาทางทวารหนัก

...หนึ่งในนั้นคือ “ตับ”

แม้จะไม่มีการยืนยันว่าตับของกระบือ “แตก” หรือเพียงแค่ “แลบ” ออกมา แต่คนจำนวนมากก็เชื่อว่านี่คือความหมายของ “ร้อนตับแตก” ในปัจจุบัน

สภาพอากาศอันร้อนระอุ อุณหภูมิพลุ่งพล่าน นำมาซึ่งภัยสุขภาพที่น่าหวั่นเกรง อากาศร้อนจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพได้ 4 ระดับ ตั้งแต่ผิวหนังไหม้ ตะคริว อาการเพลียแดด แต่ที่รุนแรงที่สุด คือ โรคฮีทสโตรก (Heat Stroke) หรือโรคลมแดด

เพชรฆาตซ่อนรูปชนิดนี้จะมาเมื่อร่างกายอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่อุณหภูมิสูงและได้รับความร้อนมากเกินไป จะทำให้เกิดการทำงานที่ผิดปกติของสมองในส่วนการควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย ส่งผลต่อระบบไหลเวียนโลหิตและระบบสมอง

สัญญาณของโรคฮีทสโตรก คือไม่มีเหงื่อออกแม้จะอากาศร้อน หน้าแดง ตัวร้อนจัดขึ้นเรื่อยๆ รู้สึกกระหายน้ำมาก วิงเวียน ปวดศีรษะคลื่นไส้ หายใจเร็ว อาเจียน เกร็งกล้ามเนื้อ ชัก มึนงง สับสน รูม่านตาขยาย ความรู้สึกตัวลดน้อยลง อาจหมดสติ หัวใจเต้นเร็วแต่แผ่วเบา

ถ้าไม่ได้รับการรักษาที่ถูกวิธี...มีโอกาสตายได้

ข้อมูลกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ย้อนหลัง 5 ปี พบผู้ป่วยจากสภาพอากาศร้อนถึง 81 ราย

สำหรับวิธีการป้องกันที่ง่ายที่สุด คือ การดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ โดยผู้ที่ต้องทำงานกลางแจ้งหรือผู้ที่ออกกำลังกาย ควรดื่มน้ำให้ได้อย่างน้อย 2 ลิตรต่อวัน ส่วนผู้ที่ทำงานในที่ร่มควรดื่มอย่างน้อยวันละ 68 แก้ว

ผู้ที่ดื่มน้ำไม่เพียงพอ ร่างกายจะไม่สามารถปรับตัวให้สู้กับอากาศร้อนได้ เนื่องจากน้ำจะเป็นตัวควบคุมอุณหภูมิของร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ คือ 37 องศาเซลเซียส

ที่สำคัญเหนือสิ่งอื่นใด ต้องหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิด เพราะสภาวะอากาศร้อนอบอ้าวจะทำให้แอลกอฮอล์ถูกดูดซึมผ่านเข้าสู่กระแสโลหิตได้เร็ว และจะเพิ่มแรงดันโลหิตให้สูงขึ้นกว่าช่วงที่มีอากาศหนาวเย็นหรือในช่วงที่มีอากาศปกติ ส่งผลให้ผู้ดื่มสุ่มเสี่ยงภาวะช็อกได้

นอกจากนี้ ในเดือน เม.ย.ยังเป็นช่วงที่คนนิยมเล่นน้ำคลายร้อน สิ่งที่ต้องระวัง คือ การ “จมน้ำในเด็ก” สถิติ ตั้งแต่ปี 2551-2555 พบว่า เดือน เม.ย.เพียงเดือนเดียว มีผู้เสียชีวิตจากการจมน้ำรวม 2,208 คน โดย 2 ใน 3 อายุ 15 ปีขึ้นไป และอีก 1 ใน 3 เป็นเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี โดยเฉพาะช่วงสงกรานต์ระหว่างวันที่ 1216 เม.ย. มีผู้จมน้ำเสียชีวิต 527 คน สูงกว่าวันปกติ 3 เท่าตัว

แหล่งน้ำที่มีผู้จมน้ำเสียชีวิตสูงสุดในช่วงเทศกาลสงกรานต์ คือ สระน้ำ หนองน้ำ คลองชลประทาน อ่างเก็บน้ำ ผู้ปกครองจึงไม่ควรปล่อยให้เด็กไปเล่นน้ำกันเองตามลำพัง หากพบเห็นผู้จมน้ำสามารถโทรแจ้งขอความช่วยเหลือที่สายด่วน 1669 ตลอดเวลา