9 ชิ้นมาสเตอร์พีซตระการตา ใน ศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 6

โดย...วราภรณ์ ภาพ : วิศิษฐ์ แถมเงิน

5 ปีแล้วที่ประชาชนชาวไทยตั้งตารอชม งานศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 6 ที่จัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองวาระมหามงคลเนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเจริญพระชนมพรรษา 84 พรรษา สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา ในปี 2555 และสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงเจริญพระชนมายุครบ 5 รอบ ในปี 2555 เช่นเดียวกัน

 

“ศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 6” นี้ สถาบันสิริกิติ์ ได้สร้างสรรค์ผลงานชิ้นเยี่ยมออกมาอีก 9 ชิ้น ได้แก่ “ฉากไม้แกะสลัก” เรื่อง “สังข์ทอง และป่าหิมพานต์” “ฉากปักผ้าไหมน้อย” เรื่อง “อิเหนา” “ฉากถมทอง” เรื่อง “รามเกียรติ์” “บุษบกสามยอด” “เรือพระที่นั่งจำลองศรีประภัศรไชย” “เรือพระที่นั่งจำลองมงคลสุบรรณ” “พระที่นั่งกงคร่ำทอง” “กลอนศิลป์แผ่นดินคร่ำทอง” และ “ห้องปีกแมลงทับ” โดยทุกชิ้นทำขึ้นมาใหม่เพื่อจัดแสดงในงานนี้โดยเฉพาะ บางชิ้นงาน เช่น “งานปักฉากผ้าปักไหมน้อย” เรื่อง “อิเหนา” ใช้เวลาปักนานถึง 4 ปีทีเดียว เช่นเดียวกับ “ฉากไม้แกะสลัก” เรื่อง “สังข์ทองและป่าหิมพานต์” ซึ่งเป็นงานที่รวมศาสตร์ความงามของช่างทั้งช่างถมเงินถมทอง งานคร่ำเงินคร่ำทองเข้าไว้ด้วยกัน แต่ละชิ้นงานสวยประณีต โดยใช้ช่างทั้ง 23 สาขา 700 ชีวิต สร้างผลงานศิลปะร่วมกัน เพื่อให้ชนรุ่นหลังได้ชื่นชมผลงานศิลปะไทยที่สวยงามต่อไป

“ทุกชิ้นงานเป็นงานแฮนด์เมด ทำด้วยสองมือ ไม่มีพิมพ์ ไม่มีแบบ เพราะสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ มีพระราชประสงค์ให้ความรู้เหล่านี้ติดตัวพวกเขาไปประกอบอาชีพได้ หากทำเองเป็นทุกอย่างโดยไม่ต้องใช้เครื่องมือทุ่นแรง เรียนจบออกไปเขาก็สามารถนำความรู้ไปใช้ได้ทันที” ท่านผู้หญิงสุภรภ์เพ็ญ หลวงเทพนิมิต รองราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ กล่าวถึงงานฝีมือที่จะจัดโชว์ในราวเดือน ธ.ค.นี้ โดยวันที่ 1 ธ.ค.จะกราบบังคับทูลเชิญ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธาน ส่วนวันที่ 2 ธ.ค. เปิดให้ประชาชนเข้าชม ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม

 

เพิ่มความวิจิตรให้ชิ้นงาน

การสร้างสรรค์งานชิ้นทั้ง 9 ชิ้น ไม่ได้เปิดให้ใครเข้าชมได้ง่ายๆ ท่านผู้หญิงสุภรภ์เพ็ญ เปิดให้สื่อมวลชนเข้าชมเป็นกรณีพิเศษ เพื่อเห็นถึงเบื้องหลังการทำงานของงานฝีมือที่ช่างฝีมือนับร้อยชีวิตสร้างสรรค์งานศิลป์กันอย่างขะมักเขม้น ณ สถาบันสิริกิติ์ ท่านผู้หญิงสุภรภ์เพ็ญเล่าว่า ในการเลือกชิ้นงานเอกที่จะทำโชว์แต่ละครั้ง ใช้หลักในการสร้างสรรค์จากความพร้อมและความยากของบทเรียน เพื่อให้นักเรียนของสถาบันสิริกิติ์แต่ละแผนกได้ฝึกในบทเรียนที่ยากขึ้น และต้องดูความสามารถของนักเรียนด้วยว่าทำได้หรือไม่ ชิ้นงานต้องยากขึ้นในแต่ละครั้งที่จัดโชว์ และเพิ่มความประณีตเพื่อนำเข้าพิพิธภัณฑ์

“การเลือกธีมของการโชว์ งานยากและงานปักชิ้นใหญ่ เช่น เรื่องอิเหนาเป็นเรื่องจักรๆ วงศ์ๆ มีเครื่องประดับเครื่องทรงค่อนข้างยาก เป็นการเพิ่มความยากแก่บทเรียนเพื่อให้นักเรียนได้ฝึกเพื่อพัฒนาฝีมือ เป็นการคิดกันเองระหว่างทีมงาน เช่น การเขียนลายอิเหนา ต้องมีครูมาสอนประวัติศาสตร์บอกเล่าเรื่องราวเพื่อนักเรียนจะได้จินตนาการไปได้ ก่อนสร้างชิ้นงาน เราจะเขียนแบบร่างแบบ นักเรียนให้สีเอง อย่างงานปักไหมน้อยเรื่องอิเหนา มีเครื่องทรงเยอะ ลายปักก็ยากวิจิตรขึ้นเพื่อให้สมาชิกฝึกฝีมือ เช่น งานคร่ำ เมื่อก่อนคร่ำบนพื้นผิวเรียบๆ แต่พอทำครั้งต่อมาก็เพิ่มมิติ ความโค้งเว้าเข้าไปเพื่อให้ชิ้นงานได้รับการพัฒนาที่ดีขึ้น”

 

ชิ้นงานพลาดชมไม่ได้

ศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 6 ทั้งหมด 9 ชิ้น งานศิลป์ชิ้นมาสเตอร์พีซสร้างด้วยสองมือของลูกหลานชาวไร่ชาวนาที่ยังมีชีวิตอยู่ ซึ่งแตกต่างจากพิพิธภัณฑ์แห่งอื่นๆ ของโลก งาน 9 ชิ้นที่แล้วเสร็จ เช่น “เรือพระที่นั่งจำลองศรีประภัศรไชย” “เรือพระที่นั่งจำลองมงคลสุบรรณ” “พระที่นั่งกงคร่ำทอง” ลักษณะการทำคล้ายๆ กัน

“ขบวนเรือพระที่นั่ง ซึ่งเรือของจริงทำด้วยไม้ กำลังจะเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา แต่งานเรือพระที่นั่งจำลองของสถาบันฯ ทำจากแผ่นเงิน แผ่นทอง ช่างเงินช่างทองทำขึ้นรูปเป็นเรือเสร็จส่งไปแผนกลงยาสี ช่างแกะสลักไม้แกะกงซึ่งเป็นโครงข้างใน แกะด้วยไม้โมกมันปิดด้วยทองคำเปลว ตกแต่งด้วยปีกแมลงทับ แผนกช่างไม้แกะฐานรอง เรือหนึ่งลำเป็นการทำงานร่วมกับช่างหลายๆ แผนก เรือพระที่นั่งทั้งสองลำสร้างเสร็จแล้ว 100%”

งานผ้าปักไหมน้อย เรื่องอิเหนา ทั้งเรื่องจำนวน 18 ตอนเด็ดๆ เช่น บุษบาเสี่ยงเทียน บุษบาลมหอบ อิเหนาฉายกริช ฯลฯ ใช้ช่างปักทั้งหมด 100 คน ความยาวทั้งหมด 9 เมตร กว้าง 4 เมตรกว่า ชิ้นใหญ่มากแต่ละชิ้นปักแยกกันแล้วนำมาปักเข้าด้วยกันจนไม่เห็นรอยต่อเลย

ฉากถมทองเรื่องรามเกียรติ์ เป็นฉาก 3 ฉาก ฉากที่ 1 ตอนทศกัณฐ์ชมสวนเกี้ยวนางสีดา ฉากที่ 2 ตอนพระรามตามกวาง ตอนที่ 3 พระลบกับพระบุตรจับม้าอุปการ

“โครงข้างในเป็นเงิน เป็นงานของถมทอง เริ่มจากแผ่นเงินแล้วถมด้วยทอง 3 ฉากประกอบกันเป็นเรื่องราว เป็นการสลักดุนใช้เส้นทองฝั่งลงไปในร่องเนื้อเหล็กที่ทำเป็นลวดลาย ใช้เวลาทำเป็นปีกว่าจะแล้วเสร็จ”

ชิ้นงานมาสเตอร์พีซทั้ง 9 ชิ้นที่จะจัดแสดงในศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 6 นับเป็นงานศิลป์อันทรงคุณค่ายิ่ง