ประชากรอาเชียน

โดย...รศ.ดร. วิพรรณ ประจวบเหมาะ

สัปดาห์ก่อนได้นำเสนอถึงประเด็นท้าทายต่างๆ ด้านประชากร ซึ่งการเปิดประชาคมอาเซียนเป็นประเด็นหนึ่ง เพื่อให้ “รู้เขารู้เรา” มากยิ่งขึ้น ในสัปดาห์นี้จึงเชิญ อาจารย์ ดร.วิราภรณ์ โพธิศิริ มาให้ข้อมูลเกี่ยวกับประชากรของประเทศอาเซียน ซึ่งมีใจความดังนี้

“อาเซียนประกอบไปด้วยประชากรทั้งสิ้นประมาณ 600 ล้านคน มีความแตกต่างกันอย่างมากทั้งในระดับการพัฒนามนุษย์และสถานการทางด้านประชากร เช่น ข้อมูลการพัฒนามนุษย์จาก UNDP 2011 แสดงให้เห็นว่า สิงคโปร์ บรูไน และมาเลเซีย ถูกจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีระดับการพัฒนามนุษย์ โดยดูคุณภาพประชากรในมิติการศึกษาสุขภาพ ซึ่งวัดจากความยืนยาวของชีวิตและรายได้อยู่ในระดับสูง เช่นเดียวกับประเทศพัฒนาแล้ว ในขณะที่ไทยเราอยู่ในระดับปานกลาง เช่นเดียวกับ อินโดนีเซีย เวียดนาม ลาว กัมพูชา ส่วนเมียนมาร์หรือพม่านั้นยังอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีการพัฒนามนุษย์ในระดับที่ค่อนข้างต่ำ

บางประเทศในอาเซียนเข้าสู่สังคมสูงวัย มีระดับการเกิดต่ำ ตายต่ำ เช่น ไทย สิงคโปร์ เวียดนาม อีกหลายประเทศยังเป็นสังคมเยาว์วัยยังมีภาวการณ์เกิดสูง เช่น ลาว กัมพูชา ฟิลิปปินส์ พม่า เป็นต้น

เพื่อให้เห็นภาพของแต่ละประเทศชัดเจนขึ้น ขอเริ่มจากประเทศเพื่อนบ้านใกล้เคียงที่มีหน้าตา ภาษา และวัฒนธรรมที่ค่อนข้างคล้ายคลึงกับไทยมากที่สุด คือ ประเทศลาว หรือสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว แม้ว่าทั้งสองประเทศเสมือนเป็นบ้านพี่เมืองน้องแต่มีภาวะการทางประชากรค่อนข้างแตกต่างกันมาก

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยในขณะที่ประเทศลาวประชากรส่วนใหญ่ของประเทศยังคงเป็นเด็กและประชากรวัย 1524 ปี ผู้หญิงลาวมีบุตรโดยเฉลี่ย 34 คน ซึ่งสามารถเทียบเคียงกับภาวการณ์เกิดของไทยในช่วง 30 กว่าปีที่แล้ว เมื่อสถานการณ์ทางประชากรต่างกัน นโยบายที่เกี่ยวข้องกับประชากรและคุณภาพชีวิตของประชากรก็ย่อมต่างกันในประเทศลาว ปัญหาใหญ่ด้านประชากรของประเทศ นอกจากอัตราเจริญพันธุ์ที่สูงแล้ว ยังมีอัตราเสียชีวิตของมารดาเนื่องจากการคลอดบุตร ที่พบว่าสูงสุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 580 ต่อเด็กเกิดมีชีพ 1 แสนคน ปัญหาการเสียชีวิตของมารดาได้กลายมาเป็นปัญหาประชากรเร่งด่วนของประเทศที่องค์กรระหว่างประเทศ เช่น กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติได้ยื่นมือเข้าช่วยเหลือ อุปสรรคสำคัญในการลดการตายของมารดา ได้แก่ ประชากรส่วนใหญ่ของประเทศอาศัยอยู่ในชนบท ความยากจนและระยะทางที่ห่างไกลทำให้ผู้หญิงไม่สามารถเข้าถึงบริการสาธารณสุข เช่น การวางแผนครอบครัว ฝากครรภ์ คลอดบุตรและตรวจหลังคลอดได้ จากการสำรวจในปี 2548 พบว่าร้อยละ 84.8 ของหญิงตั้งครรภ์คลอดบุตรที่บ้าน และมีหญิงเพียงร้อยละ 18.5 เท่านั้นที่คลอดบุตรโดยมีเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือผดุงครรภ์ที่ได้ผ่านการอบรมช่วยดูแล นอกจากนี้การขาดแคลนเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือผดุงครรภ์ที่ได้ผ่านการอบรมเป็นอุปสรรคสำคัญของการแก้ปัญหา แม้ในอีก 4 ปีต่อมา หลังจากการสำรวจครั้งนั้น รัฐบาลลาวจะกำหนดแผนแห่งชาติเพื่อเร่งให้มากขึ้น ปัจจุบันอัตราส่วนจำนวนผดุงครรภ์วิชาชีพต่อเด็กเกิดมีชีพ 1,000 คนก็ยังอยู่ที่ระดับต่ำคือมีอัตราส่วนเพียงแค่ 2 ต่อ 1,000 เท่านั้น

สัปดาห์หน้าจะได้นำเสนอภาพของประชากรประเทศอื่นๆ ในอาเซียนต่อไปค่ะ