ฝรั่งปุจฉา อาตมาเฉลย

โดย...ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย

4.ในเมื่อไม่มีพระเจ้า แล้วชาวพุทธเชื่อมั่นในอะไร

ศาสนาส่วนใหญ่สอนให้มอบศรัทธาไว้ในพระเจ้า เมื่อมอบศรัทธาไว้ในพระเจ้าแล้ว ชีวิตก็อยู่ในอารักขาของพระเจ้า แต่พุทธศาสนากลับสอนให้มอบศรัทธาไว้ในพระรัตนตรัย คือ พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์

หรือกล่าวอย่างถึงที่สุดแล้ว ทรงสอนให้มอบศรัทธาไว้ในพระธรรม เหมือนกับข้อความที่ตรัสไว้ในคัมภีร์พระไตรปิฎกว่า

“มนุษย์เป็นอันมาก ถูกภัยคุกคามแล้ว พากันแสวงหาสิ่งต่างๆ มากมายมาเป็นที่พึ่ง บ้างก็ยึดเอาภูเขามาเป็นที่พึ่ง บ้างก็ยึดเอาป่า ยึดเอาสวน ยึดเอาต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์มาเป็นที่พึ่ง แต่สิ่งเหล่านั้นไม่ใช่ที่พึ่งอันปลอดภัย ไม่ใช่ที่พึ่งอันยอดเยี่ยม คนยึดเอาสิ่งเหล่านั้นมาเป็นที่พึ่งแล้ว ย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ (หรือยังไม่อาจแก้ปัญหาชีวิตได้)

ส่วนผู้ใดก็ตาม ถือเอาพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ว่าเป็นที่พึ่ง มองเห็นด้วยปัญญาอันแจ่มชัด ซึ่งอริยสัจ 4 คือ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ภาวะหมดทุกข์ และวิธีการดับทุกข์ อริยสัจ 4 นี่แหละ คือ สรณะที่พึ่งอันปลอดภัย คือสรณะที่พึ่งอันยอดเยี่ยม คนถึงสรณะอย่างนี้เป็นที่พึ่งแล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง (ย่อมแก้ปัญหาชีวิตได้จริง)”

ถามต่อไปว่า การมอบศรัทธาไว้ในพระธรรม หรือการถือเอาพระธรรมเป็นสรณะที่พึ่งต้องทำอย่างไร

คำตอบก็คือ การนำเอาธรรมะที่ทรงสอนไว้มาปฏิบัตินั่นเอง คือ การพึ่งพระธรรม เพราะผู้ใดก็ตามนำธรรมมาปฏิบัติ ผู้นั้นย่อมแก้ปัญหาชีวิตได้จริง ย่อมพบความสุขจริง

หัวใจสำคัญของการพึ่งพระธรรมก็คือ “การพึ่งตนเอง” กล่าวคือ ต้องลงมือแก้ปัญหาชีวิตด้วยตนเอง โดยมีธรรมะเป็นแนวทางหรือเป็นเหมือนแผนที่ชีวิต

พระพุทธองค์ตรัสว่า “อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ, โก หิ นาโถ ปโร สิยา” แปลว่า “ตนนั่นเอง เป็นที่พึ่งของตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้”

การสอนให้พึ่งตนเองโดยการนำเอาธรรมะมาเป็นแนวทางในการแก้ปัญหาชีวิตดังกล่าวมานี้เอง จึงทำให้มีผู้กล่าวว่า พุทธศาสนามีลักษณะเป็น “มนุษยนิยม” คือ เป็นศาสนาที่สอนให้มนุษย์ศรัทธาในสติปัญญาของมนุษย์เอง ไม่มอบความเชื่อมั่นในชีวิตไว้กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์เหนือสามัญวิสัย ซึ่งไม่อาจรับประกันได้ว่าจะเป็นที่พึ่งได้จริงๆ หรือเปล่า

ในขณะที่ศาสนาทั่วไปยังไม่อาจรับประกันการพึ่งพาสิ่งสูงสุดที่ตนเคารพศรัทธาว่าให้ผลได้จริง พระพุทธศาสนาจึงสอนว่า จงพึ่งตนเอง เพราะการพึ่งตนเองนั้น เห็นผลได้จริงในชีวิตนี้ แก้ปัญหาที่กำลังเผชิญหน้าอยู่ได้จริงๆ

การพึ่งตนเองนี้ มองในอีกมุมหนึ่งก็คือ การสอนให้มนุษย์เป็นอิสระจากการพึ่งพาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย เป็นการคืนอิสรภาพในการดำเนินชีวิตให้แก่มนุษย์

อันเท่ากับเป็นการยืนยันว่า มนุษย์มีเสรีภาพในการเลือกใช้ชีวิตด้วยตนเอง ชีวิตมนุษย์จะเป็นอย่างไร มนุษย์ลิขิตเองได้