มหากาพย์ “กองทุนการออมแห่งชาติ” ที่ถูกลืม? Episode III

โดย...ศ.ดร. วิพรรณ ประจวบเหมาะ

สัปดาห์ที่แล้ว รศ.ดร.วรเวศม์ สุวรรณระดา รองคณบดีวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ทิ้งท้ายเป็นคำถามเอาไว้ว่า หากรัฐบาลไม่เร่งผลักดันกองทุนการออมแห่งชาติแล้วจะเกิดอะไรขึ้น อาจารย์ได้มาเล่าให้พวกเราฟังต่อดังนี้ค่ะ

กองทุนการออมแห่งชาติเป็นเครื่องมือสร้างเงินบำนาญยามชราภาพโดยสมัครใจของประชากรภาคแรงงานส่วนใหญ่ของประเทศที่เป็นแรงงานนอกระบบ มีลักษณะเป็นเงินบำนาญแบบผู้รับประโยชน์ต้องมีส่วนร่วมจ่าย ในที่นี้หมายถึง มีส่วนร่วมจ่ายเงินสะสมแต่ละเดือน รัฐบาลสร้างแรงจูงใจให้ประชาชนเข้าเป็นสมาชิกและธำรงความเป็นสมาชิกภาพไปเรื่อยๆ ด้วยการให้เงินสมทบร่วม เงินสองก้อนนี้จะถูกสะสมไว้ในบัญชีรายตัวของแต่ละคนไม่นำมาปะปนกัน กองทุนนำเงินเหล่านี้ไปบริหารให้เกิดดอกออกผลขึ้นมา เมื่อถึงกำหนดอายุ 60 ปี กองทุนก็จะนำเงินที่มีอยู่ในบัญชีรายตัวทั้งหมดมาคำนวณตามกฎกติกาที่ตั้งไว้ เพื่อเฉลี่ยจ่ายเป็นเงินบำนาญรายเดือนเพื่อสร้างความมั่นคงยามชราภาพให้มีอย่างต่อเนื่อง

หากรัฐบาลประวิงเวลาไม่เร่งผลักดันให้มีการสร้างหลักประกันทางการเงินยามชราภาพด้วยกองทุนการออมแห่งชาติโดยเร็วที่สุด การเริ่มสะสมเงินโดยเจ้าตัวและการสมทบร่วมโดยรัฐบาลก็จะล่าช้าออกไป ปัญหาที่ตามมา คือ เงินที่จะสะสมในบัญชีรายตัวก่อนถึงอายุ 60 ปีตามที่กำหนดไว้ในกฎกติกาก็จะน้อยลงไปตาม ท้ายที่สุดเงินบำนาญรายเดือนที่จะมีใช้ยามชราภาพก็จะมีเหลือเพียงน้อยนิด รัฐบาลอาจจะไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์สร้างความมั่นคงทางการเงินยามชราภาพให้กับประชาชนได้

แต่ก็อาจจะมีบางคนถกเถียงว่า เรายังมีระบบ “เบี้ยยังชีพ” อยู่มิใช่หรือ รัฐบาลจัดสรรงบประมาณแผ่นดินให้กับประชาชนกลุ่มที่ยังขาดหลักประกันในรูปแบบของเบี้ยยังชีพเป็นรายเดือนอย่างนี้ไปเรื่อยๆ รัฐบาลไม่จำเป็นต้องผลักดันกองทุนการออมแห่งชาติเลย ง่ายกว่ากันเป็นไหนๆ

ต่อประเด็นข้างต้นนี้ หากเราเปรียบเทียบกับกลุ่มลูกจ้างในสถานประกอบการที่เป็นสมาชิกกองทุนประกันสังคม จะทำให้เราเห็นปัญหาเชิงโครงสร้างได้อย่างชัดเจนที่สุด การเป็นสมาชิกกองทุนประกันสังคมเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิประโยชน์ชราภาพ หรือเงินบำนาญรายเดือนหลังเกษียณ ลูกจ้างเหล่านี้ต้องถูกหักเงินในรูปแบบของเบี้ยประกันส่งเข้ากองทุนประกันสังคมอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 180 เดือน เบี้ยประกันนี้ถูกหักจากค่าจ้างหรือเงินเดือนทุกเดือนๆ โดยนายจ้างเป็นผู้หักเงินและนำส่งกองทุนประกันสังคมแทนเจ้าตัว ในทางทฤษฎี ที่จริงแล้วเงินส่วนนี้มิได้มีความแตกต่างไปจากภาษีอากร แต่เป็นภาษีอากรประเภทที่มีวัตถุประสงค์เฉพาะ คือ จัดเก็บแล้วนำไปใช้เฉพาะเรื่องสวัสดิการต่างๆ ของสมาชิกกองทุนประกันสังคม หันกลับไปดูกลุ่มเป้าหมายของกองทุนการออมแห่งชาติอีกครั้งหนึ่ง หากรัฐบาลไม่ผลักดันให้คนกลุ่มนี้มีส่วนร่วมจ่ายเพื่อสร้างหลักประกันทางการเงินยามชราภาพ แต่กลับใช้งบประมาณแผ่นดินจ่ายเป็นเบี้ยยังชีพสถานเดียว จะทำให้เกิดความไม่เป็นธรรมระหว่างคนสองกลุ่มนี้เป็นอย่างยิ่ง สมาชิกกองทุนประกันสังคมรับเงินบำนาญโดยตนเองมีส่วนร่วมจ่ายเบี้ยประกัน มิหนำซ้ำการที่ส่วนใหญ่เป็นมนุษย์เงินเดือน จึงทำให้มีภาระภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาที่ตายตัวในแต่ละเดือนมากบ้างน้อยบ้างต่างกันไป แต่ทว่ากลุ่มเป้าหมายของเบี้ยยังชีพกลับได้รับประโยชน์โดยไม่ต้องจ่ายเงินสมทบใดๆ ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าระบบดังกล่าวก่อให้เกิดปัญหาเชิงโครงสร้างที่ในทางวิชาการเรียกกันว่า “ความไม่เป็นธรรมในแนวนอน”

ผู้สูงอายุในปัจจุบันที่ไม่มีโอกาสได้เตรียมตัวออมแต่เนิ่นๆ มีความชอบธรรมที่จะได้รับเงินเบี้ยยังชีพอย่างไม่มีข้อกังขาใดๆ แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่เร่งรีบผลักดันให้ผู้สูงอายุในอนาคต ซึ่งก็คือคนหนุ่มคนสาว คนวัยทำงานในปัจจุบันที่มีโอกาสเตรียมตัวออมได้แต่เนิ่นๆ ได้เริ่มเตรียมการรับมือด้วย ความคิดที่จะแจกเบี้ยยังชีพเผื่อไปถึงผู้สูงอายุในอนาคตนั้น รังแต่จะทำให้ปัญหาความไม่เป็นธรรมในแนวนอนรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ การผลักดันกองทุนการออมแห่งชาติให้เกิดขึ้นจริงอย่างเป็นรูปธรรม นอกจากจะเป็นการช่วยสร้างหลักประกันทางการเงินยามชราภาพให้กับประชากรภาคแรงงานส่วนใหญ่ของประเทศที่เป็นแรงงานนอกระบบแล้ว ยังจะลดปัญหาความไม่เป็นธรรมระหว่างแรงงานในระบบและแรงงานนอกระบบ ในแง่ของการได้รับประโยชน์จากรัฐและการแบกรับภาระทางภาษีอากร ซึ่งเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญของสังคมไทยอีกด้วย

&<2288;