พิพิธภัณฑ์ยามค่ำ ดื่มด่ำงานศิลป์แบบไม่หลับไม่นอน

โดย...อฐิณป ลภณวุษ

สงสัยต้องให้เครดิต Night at the Museum หนังดังฮอลลีวูดหรือเปล่าหนอ ที่ทำให้ค่ำคืนละแวกพิพิธภัณฑ์ของฝั่งยุโรปคึกคักเป็นอย่างยิ่ง หลังจากผุดแคมเปญ The European Night of Museums อันเป็นแผนการตั้งแต่ปี ค.ศ. 2005 แต่กว่าจะมาเป็นรูปเป็นร่างจริงๆ ในปี 2011 หรือเมื่อปีที่ผ่านมานี่เอง โดยพิพิธภัณฑ์ต่างๆ ในยุโรปที่เข้าร่วมโครงการ จะเปิดให้บริการกัน 24 ชั่วโมง ทั้งกลางวันยันกลางคืน ไม่ต้องหลับไม่ต้องกลับกันเลยทีเดียว

เมื่อปี 2011 ที่ผ่านมา พิพิธภัณฑ์ในยุโรปกว่า 4,000 แห่ง ใน 40 ประเทศ เข้าร่วม The European Night of Museums จากความสำเร็จเมื่อปีที่ผ่านมา กลายเป็นว่าปีนี้ที่เพิ่งฉลองกันไปเมื่อวันที่ 19 พ.ค. นอกจากมีพิพิธภัณฑ์เปิดบริการยามค่ำเข้าร่วมกันมากขึ้นแล้ว ยังมีการแถลงการณ์เข้าร่วมของพิพิธภัณฑ์ในภูมิภาคอื่นๆ โดยเฉพาะฝั่งอเมริกา ที่เคยโปรโมตวันพิพิธภัณฑ์นานาชาติมาตั้งแต่ปี 1977 ขอรื้อฟื้นเอาด้วย โดยลงมติร่วมกันว่าให้วันที่ 18 หรือ 19 พ.ค. เป็นวันเริ่มต้นสัปดาห์แห่งพิพิธภัณฑ์นานาชาติ ซึ่งจะฉลองด้วยการเปิดให้เข้าชมงานศิลปะตลอดวันตลอดคืนเป็นเวลา 1 สัปดาห์

The European Night of Museums เป็นไอเดียที่คิดกันมาตั้งแต่ปี 2005 โดยกระทรวงวัฒนธรรมฝรั่งเศส ที่เห็นว่าควรเปิดพิพิธภัณฑ์ยามดึกให้ผู้ที่สนใจชมงานศิลปะเข้าชมฟรี เนื่องเพราะต้องการกระตุ้นให้คนเข้าพิพิธภัณฑ์กันมากขึ้น โดยเฉพาะเด็กรุ่นใหม่ๆ ทั้งหลาย โดยอาจจะเป็นนิทรรศการถาวรที่มีอยู่แล้วของหอศิลป์แห่งนั้นๆ หรือเป็นเทศกาลพิเศษๆ หาชมได้ยากก็ยิ่งดูดี

จากแนวคิดในประเทศ กระจายไปเข้าหูองค์การยูเนสโก เลยเริ่มกลายเป็นรูปเป็นร่างมากขึ้น โดยยูเนสโกเป็นเจ้าภาพโปรโมตงานนี้ โดยมีกลุ่มสหภาพยุโรปเข้าสนับสนุน ร่วมกับ French Federation of Friends of Museums รวมถึง French Reunion des Musees Nationaux (RMN) กลายเป็นโครงการขยายต่อไปทั่วยุโรป

อีกหน่วยงานหนึ่งที่เป็นตัวจักรสำคัญ คือ ไอคอม หรือ International Council of Museums ซึ่งเน้นการบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์แบบมืออาชีพ โดยมีสมาชิกเป็นพิพิธภัณฑ์กว่า 3 หมื่นแห่ง ใน 137 ประเทศทั่วโลก ตอนนี้มีเป้าหมายในการเปิดโลกทัศน์ของผู้คนให้เข้ามาสัมผัสพิพิธภัณฑ์ให้มากขึ้น นอกจากนี้ยังต้องสกัดการค้าขายงานศิลปะเถื่อน รวมถึงการจัดกิจกรรมทางศิลปวัฒนธรรมใดๆ ที่จะก่อให้เกิดความขัดแย้ง

สำหรับธีมของ Night of Museums ปีนี้ คือ Museums in a Changing World เนื่องเพราะเห็นว่าเทคโนโลยีที่ก้าวล้ำไปเรื่อยๆ ทำให้เกิดไอเดียใหม่ๆ โดยเฉพาะข้อมูลที่เยอะแยะมากมาย นอกจากนี้ยังมีเรื่องของสภาวะการเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศ กับชีวิตที่ติดอยู่กับโซเชียลเน็ตเวิร์ก

พิพิธภัณฑ์ยุคใหม่ๆ เต็มไปด้วยเทคโนโลยีที่แข่งกันเดิร์น สิ่งที่เป็นความท้าทายใหม่ๆ ของพิพิธภัณฑ์ทุกวันนี้คือ การนำตัวเองเข้าไปอยู่ในโซเชียลเน็ตเวิร์ก การแสดงตัวเป็นกลางทางการเมือง รวมทั้งความรับผิดชอบต่อสภาวะโลกร้อน กระนั้นแต่ละพิพิธภัณฑ์ล้วนมีเป้าประสงค์เดียวกัน ก็คือ การดึงดูดผู้คนให้เข้ามาซึมซาบกับศิลปวัฒนธรรมอันดีงามที่นำเสนอ

จากยุโรปไปอเมริกา โอเชียเนีย เอเชีย และแอฟริกา แต่ละแห่งในโลกเฉลิมฉลองพิพิธภัณฑ์ยามค่ำคืน ด้วยความเชื่อหนึ่งเดียว... “พิพิธภัณฑ์เป็นการแลกเปลี่ยน ทำให้เกิดความรุ่มรวยทางวัฒนธรรม และมีการพัฒนาการทางความเข้าใจซึ่งกันและกันมากขึ้น ซึ่งหมายถึงการทำให้โลกสงบเรียบร้อย และปราศจากสงคราม กลายเป็นสังคมที่สวยงาม”