แดดคลุ้มคลั่ง ผองสัตว์หวั่นไหว

โดย...อินทรชัย พาณิชกุล

ใครจะเชื่อว่าฤดูร้อนในประเทศไทยปีนี้ จะทะลักจุดเดือดได้ถึง 41 องศาเซลเซียส

ด้วยสาเหตุสภาวะโลกร้อน อันส่งผลให้สภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจนรับมือไม่ทัน เดือน เม.ย.ที่ผ่านมา จึงกลายเป็นฝันร้ายกลางแดดของประชาชนทั้งประเทศ เช่นเดียวกับเหล่าผองสัตว์นานาชนิดที่พลอยโดนหางเลขไปด้วย

ปรากฏการณ์แปลกประหลาดที่เกิดขึ้นในสัตว์หลากหลายชนิดเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ไล่ตั้งแต่นกปากห่างจำนวนกว่าหมื่นตัวบินร่วงตกจากท้องฟ้าที่ จ.อ่างทอง ควายตับแตกตายที่ จ.ชุมพร ปลานับร้อยลอยหงายท้องโผล่บนผิวน้ำที่ จ.กระบี่ เป็ด ไก่ ในฟาร์มหลายภูมิภาคนัดกันสไตรก์ไม่ออกไข่ ฯลฯ สร้างความฮือฮาปนงุนงงสงสัยแก่สังคมไทยไม่น้อย

ไม่มีใครรู้ว่าเกิดอะไรขึ้น และยังไม่มีผู้ใดฟันธงชี้ชัดว่าการตายอย่างเป็นปริศนาของสัตว์เหล่านั้นเกิดจากสาเหตุใดกันแน่

รศ.สพญ.ดร.นันทริกา ชันซื่อ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แนะว่า อย่าเพิ่งด่วนสรุปตัดสินว่าสาเหตุการตายมาจากอากาศร้อน

“แม้ปีนี้อุณหภูมิจะร้อนกว่าปกติก็จริง แต่คงไม่ถึงขั้นคร่าชีวิตสัตว์โดยตรงอย่างที่เราเห็นในข่าว ต้องมองเป็นกรณีไป ดูปัจจัยร่วมว่ามีอะไรบ้าง เนื่องจากบางประเทศอากาศร้อนกว่าหลายเท่า แต่ทำไมถึงไม่มีสัตว์ล้มตายพร้อมกันเป็นจำนวนมากเหมือนบ้านเรา แม่น้ำบางสายมีปลาตายเต็มไปหมด แต่แม่น้ำใกล้กันนั้นไม่มีใครเป็นอะไรเลย นกที่บินตกจากท้องฟ้า ต้องหาข้อเท็จจริงว่าทำไมเป็นนกชนิดนี้ ฝูงนี้เท่านั้น กับนกสายพันธุ์อื่นทำไมไม่เป็น ก่อนหน้านี้นกฝูงนี้ไปกินอะไรมาหรือเปล่า อาจบินโฉบลงไปกินอาหารในท้องนาที่มีสารเคมีปนเปื้อนก็อาจเป็นไปได้

 

“ควายตับแตกตาย คำว่า ตับแตก ไม่ใช่คำของสัตวแพทย์ แต่เป็นคำทั่วไปที่ชาวบ้านพูดกัน มาจากความเชื่อเดิมๆ ว่าร้อนตับแตก แต่ตับไม่ได้มีหน้าที่เกี่ยวกับความร้อนเลย สภาพภูมิอากาศร้อนจัดมากๆ อาจทำให้ช็อกตายได้ แต่ไม่ทำให้ตับแตกแน่นอน หรือปลาตายในทะเลที่ จ.กระบี่ อาจเกิดจากปรากฏการณ์ที่บังเอิญอากาศร้อน แล้วเกิดแพลงก์ตอนขึ้นในน้ำ ทำให้น้ำเป็นพิษ มีสีแดง ปลาไปกินก็เลยตาย หรือเป็ด ไก่ ไม่ออกไข่ อาจเป็นผลจากความเครียด เนื่องจากอากาศร้อน ต้องมองปัจจัยรอบด้าน ดูให้กว้าง ทั้งทางตรง ทางอ้อม”

สอดคล้องกับความคิดเห็นของ ปานเทพ รัตนากร สัตวแพทย์ชื่อดัง ที่มองว่าปรากฏการณ์ที่เกิดในสัตว์ช่วงฤดูร้อนปีนี้ ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดน่าตกใจอะไรนัก

“เมื่อสภาพอากาศร้อนสูงมากๆ ก็สามารถเกิดความผิดปกติได้ทั้งร่างกายและจิตใจเหมือนกัน ทั้งสัตว์และคน เป็นเรื่องธรรมดา ปีนี้อุณหภูมิสูงกว่าปกติอย่างรุนแรง ก็ย่อมส่งผลกระทบ ไม่ว่าคนหรือสัตว์แต่ละชนิดก็ต้องมีการปรับเปลี่ยนไปตามสภาวะแวดล้อมที่แตกต่างกันไป เพียงแต่เราไม่รู้ พอได้เห็นก็คิดว่าเป็นของแปลกของประหลาด เรื่องนี้ฮือฮาจากความไม่รู้มากกว่า”

“เหมือนที่หลายคนบอกว่าฤดูร้อน หมาจะเป็นโรคพิษสุนัขบ้า โรคพิษสุนัขบ้าเกิดขึ้นได้ทุกฤดูกาล ไม่ใช่เฉพาะฤดูร้อน ไม่ใช่ว่าอากาศร้อน ทำให้หมาบ้า หรืออย่างช้างตกมัน ไม่เกี่ยวกับร้อน ขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์และระดับฮอร์โมนของร่างกายมัน นี่คือความเชื่อที่ผิดที่ควรแก้ไขให้ชาวบ้านเข้าใจเสียใหม่”

จะเห็นได้เป็นประจำทุกปีว่าเมื่อฤดูร้อนเดินทางมาถึง บรรดาสวนสัตว์หลายแห่งทั่วประเทศจะมีมาตรการคลายร้อนแก่เหล่าสรรพสัตว์ ไม่ว่าจะฉีดสปริงเคลอร์พ่นน้ำ สร้างบ่อน้ำใหญ่กว่าเดิมเพื่อให้สิงโต เสือ กวาง หมี ลิง ลงมาแช่ผ่อนคลายความตึงเครียด เพิ่มหลังคาให้ร่มเงา ควบคุมอุณหภูมิในห้องแอร์คอนดิชันสำหรับสัตว์เมืองหนาวอย่างนกเพนกวิน หมีแพนด้า ตลอดจนเสิร์ฟไอศกรีมก้อนน้ำแข็งยักษ์ สร้างสีสันชุ่มฉ่ำใจ ท่ามกลางอากาศระอุอ้าว แดดจัดจ้า

 

นสพ.วิศิษฏ์ วิชาศิลป์ รองผู้อำนวยการองค์การสวนสัตว์ กล่าวว่า มาตรการดูแลสัตว์ในช่วงหน้าร้อนของทางสวนสัตว์ทุกแห่งคือลดความร้อน เพิ่มความเย็น ด้วยการต่อเติมหลังคา กันสาด รวมถึงต้นไม้ เพื่อเพิ่มร่มเงา ควบคู่กับการนำสปริงเคลอร์ฉีดพ่นน้ำเพื่อคลายร้อนให้สัตว์ต่างๆ

“โดยหลักการคือลดความร้อน ด้วยการเพิ่มร่มเงา ไม่ว่าจะสร้างหลังคา กันสาดบังแดด หรือต้นไม้ คลุมกรงที่อยู่อาศัยสัตว์ต่างๆ ควบคู่กับใช้สปริงเคลอร์ฉีดพ่นน้ำให้ความเย็นสบาย แช่มชื่น ขณะเดียวกันก็ต้องกำชับให้ทีมหมอ เจ้าหน้าที่สังเกตดูอาการ ดูอารมณ์เป็นพิเศษ ซึ่งยังไม่มีปัญหาน่าห่วงอะไร

สัญชาตญาณของสัตว์เอง เมื่อร้อนจัดก็จะเข้าหาร่มเงา หลบไปนอนตามใต้ต้นไม้ คอกพัก โพรง อุโมงค์ที่เราทำให้ ไม่ก็ลงแช่ในบ่อน้ำ สัตว์ทุกตัวในสวนสัตว์ไม่ค่อยมีปัญหา เพราะมีพื้นที่กว้างขวางพอให้เดินอย่างอิสระ มีเพิง มีคอกให้นอนพัก แตกต่างจากสัตว์ที่ล่ามโซ่ไว้ในฟาร์ม แออัดอยู่ในที่แคบๆ คอกปศุสัตว์ถูกจำกัดพื้นที่ ก็อาจเกิดอาการเครียดได้”

สพญ.มนัญญา ด่านพิทักษ์กุล ฝากวิธีการดูแลสุนัขในหน้าร้อนไปถึงบรรดาผู้รักสัตว์เลี้ยง ว่า

“ผลกระทบจากอากาศร้อนของสุนัข แรกเริ่มเลยจะเกิดอาการเครียด เบื่ออาหาร ไม่เล่น หรือทำกิจกรรมเหมือนเคย บางตัวอาจขนร่วง เนื่องจากโรคผิวหนังอักเสบจากการเล่นน้ำ แต่ไม่ได้รับการเช็ดตัว เป่าขนอย่างถูกวิธี โรคท้องเสีย เกิดจากฤดูร้อน อาหารบูดเน่าเสียง่าย และโรคที่พบบ่อยและอันตรายแก่ชีวิตคือโรคลมแดด หรือฮีตสโตรก สุนัขมักจะช็อก อาเจียน ถ่ายเป็นเลือด มีไข้สูงวัดได้ถึง 104 องศา หมดสติถึงขั้นเสียชีวิต

วิธีป้องกันคือให้กินน้ำเยอะๆ กินบ่อยๆ หลีกเลี่ยงออกกำลังกายกลางแดด สำหรับสุนัขที่ขนยาว แนะให้ตัดขนสั้น”

ผลกระทบเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ส่งผลต่อประเทศไทยขณะนี้ คาดการณ์กันว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงมากขึ้นเรื่อยๆ ในช่วง 2030 ปีข้างหน้า และจะทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ทั้งมนุษย์ สัตว์ สิ่งแวดล้อม ต่างหนีไม่พ้นความเปลี่ยนแปลงด้วยกันทั้งสิ้น

อนาคตข้างหน้าอาจเดายาก แต่ตามหลักธรรมชาติที่ผ่านมา ได้พิสูจน์แล้วว่า

สัตว์ที่อ่อนแอและปรับตัวไม่ได้จะสูญพันธุ์ คงเหลือแต่สัตว์ที่แข็งแกร่งเท่านั้นที่จะอยู่รอด