ธุรกิจไม่ตาย เพราะมีตัวตาย-ตัวแทน

โดย...รศ.ดร.ศิริยุพา รุ่งเริงสุข  

คำกล่าวที่ว่า “ใดๆ ในโลกล้วนอนิจจัง” นั้น เป็นความจริงเสมอ เพราะไม่ว่าจะเป็นสิ่งมีชีวิตหรือไม่มีชีวิต ก็ไม่มีอะไรอยู่ยืนยงคงกระพันกันทั้งนั้น มีเกิดขึ้นก็ต้องมีเสื่อมสลายหายสูญกัน แต่ในเรื่องของการทำธุรกิจนั้น ใครๆ (โดยเฉพาะผู้เป็นเจ้าของ) ก็ปรารถนาให้ดำรงคงอยู่ให้นานเท่านาน จะได้เป็นแหล่งสร้างรายได้ให้แก่บรรดานายจ้างและลูกจ้างหลายร้อยหลายพันครอบครัวได้อย่างมั่นคง

ถ้าอยากให้ธุรกิจอยู่ยืนยงจากพ่อสู่ลูก จากปู่สู่หลาน ก็ต้องมีการวางแผนกันเป็นอย่างดี ซึ่งไม่ใช่แค่เรื่องของการดำเนินงานในส่วนต่างๆ เช่น การเงิน การตลาด การปฏิบัติการ การขายหรือการผลิตเท่านั้น แต่ในเรื่องของการบริหารคนก็ต้องมีการวางแผนกันอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะเรื่องของการหาผู้สืบทอดตำแหน่ง (Successor) ของตำแหน่งงานสำคัญๆ ในองค์กรเอาไว้ล่วงหน้า ที่สำคัญมากที่สุดก็คือ “ตำแหน่งผู้บริหารสูงสุดขององค์กร”

อย่างไรก็ตาม ผู้บริหารระดับ CEO หลายท่านผัดวันประกันพรุ่งในเรื่องนี้กันอยู่ เนื่องจากมีภารกิจติดพันกับการแก้ปัญหาวิกฤตต่างๆ ที่ทยอยสลับหน้ามาให้แก้ไขแบบไม่ต้องว่างกันเลย เผลอแผล็บเดียว...CEO แก่เฮือกหมดแรงไปแล้ว เลยไม่ทันหาตัวตาย-ตัวแทน หรือผู้สืบทอดตำแหน่งได้อย่างทันท่วงที ผลก็คือบริษัทอาจได้ผู้บริหารคนใหม่ที่มือใหม่ไม่ค่อยพร้อมในการบริหารงานสักเท่าไหร่ พอดีพอร้ายเจอมรสุมลูกหนักๆ เข้าก็เลยเป๋ จนอาจพาบริษัทฟุบไปเลยก็เป็นได้

ดูตัวอย่างองค์กรระดับโลกในขณะนี้ต่างก็เริ่มให้ความสำคัญกับการหาผู้สืบทอดตำแหน่งกันมากขึ้น หลังการจากไปของ Steve Jobs อดีต CEO ของ Apple ที่โดนมะเร็งคร่าชีวิตไปตั้งแต่อายุยังไม่ถึงคราวเกษียณ แต่ยังดีที่ Steve ดูเหมือนจะรู้สังขารของตัวเองมานานหลายปี จึงได้มีการแต่งตั้ง Tim Cook เป็น CEO อย่างทันท่วงที

กระนั้นก็ตามแฟนๆ ของ Apple ก็บ่นงึมงำว่า Tim ยังไม่สมาร์ต ปราดเปรื่องเท่าเจ้าตำรับที่ล่วงลับไป ส่วนทางฝั่ง Bill Gates เจ้าพ่อ Microsoft ก็มีการสรรหา อบรมบ่มเพาะตัวตาย-ตัวแทนอย่าง Steve Balmer เอาไว้แล้วเช่นกัน เพราะการบริหารธุรกิจระดับโลกาภิวัตน์นั้นจะหวังพึ่งพิง CEO คนเก่งเพียงคนเดียวไม่ได้ จำเป็นต้องมีคนเก่งอีกหลายๆ คนที่สามารถทำหน้าที่แทน CEO และผู้บริหาร คีย์แมนคนอื่นๆ ได้ด้วย

Sally Brett ที่ปรึกษาอาวุโสของธุรกิจครอบครัว ประจำ BDO Centre for Family Business แห่งประเทศอังกฤษ กล่าวว่า เป็นเรื่องที่น่าเศร้าที่พบว่าการวางแผนหาผู้สืบทอดตำแหน่งนั้น มักเป็นเรื่องที่เจ้าของธุรกิจครอบครัวหลายคนไม่ค่อยได้เตรียมการ หรือแทบไม่ได้เตรียมการไว้ล่วงหน้าเลย เว้นเสียแต่ว่าต้องมีเหตุเกิดขึ้นเสียก่อน เช่น มีการถูกซื้อหรือควบรวมกิจการ หรือผู้บริหารมีปัญหาสุขภาพร้ายแรง นั่นแหละผู้บริหารธุรกิจครอบครัวถึงจะเริ่มคิดเรื่องนี้อย่างจริงจัง ซึ่งกว่าจะคิดได้ก็มักจะสายไปมากแล้ว

วารสาร NatWest Business Sense ซึ่งเป็นวารสารของ NatWest บริษัทที่ปรึกษาชั้นนำในอังกฤษได้ให้คำแนะนำเรื่องการวางแผนหาผู้สืบทอดตำแหน่งไว้อย่างน่าฟังดังนี้ คือ

1.หาคนที่ไว้วางใจได้และมีวิสัยทัศน์ (Focus on trust and vision) ต้องมองหาคนที่ผู้บริหารมั่นใจว่าสามารถไว้วางใจให้เขาหรือเธอผู้นั้น ซึ่งมีความรู้ ทักษะ ประสบการณ์ที่จะทำงานในหน้าที่ได้ นอกจากนั้นยังต้องมองหาว่าเขาหรือเธอคนนั้นเป็นผู้ที่มีค่านิยมและวิสัยทัศน์ที่เหมือนกับผู้บริหารและตรงกับวัฒนธรรมขององค์กรด้วย แต่ถ้าไม่เหมือน (ซึ่งในหลายโอกาสเป็นเรื่องดี) ก็ต้องพิจารณาว่าค่านิยมและวิสัยทัศน์ที่แตกต่างออกไปนั้นน่าสนใจ และเป็นประโยชน์ต่อธุรกิจในอนาคตหรือไม่ ทั้งนี้ ต้องคำนึงถึงทิศทางธุรกิจในระยะยาว ไม่ใช่คิดถึงเฉพาะในกาลปัจจุบัน

2.สร้างแผนพัฒนาผู้สืบทอดตำแหน่งอย่างเป็นระบบ ในการฝึกอบรมความพร้อมนั้น ต้องใช้ทั้งคนในและคนนอกพร้อมกัน “คนใน” ก็คือ ตัว CEO ที่กำลังจะลงจากตำแหน่ง รวมถึงผู้บริหารรุ่นเก๋าคนอื่นๆ ในบริษัทที่สามารถถ่ายทอดวิทยายุทธ์สาขาต่างๆ ให้ “คนนอก” อาจหมายถึงโค้ชผู้บริหารหรือที่ปรึกษาจากภายนอก ส่วนระยะเวลาในการเตรียมความพร้อมนั้นจัดไว้เลยว่า 3-5 ปี ทั้งนี้ ต้องใคร่ครวญกำหนด Competencies ของ CEO ในอนาคตไว้ให้ดีๆ ด้วย

3.จะใช้คนในหรือคนนอกครอบครัวดี? ในกรณีที่เป็นธุรกิจครอบครัวก็ต้องปรึกษาหารือกันให้เรียบร้อยในครอบครัวว่าจะมีมติให้คนในครอบครัวเป็น CEO หรือจะใจกว้างให้คนนอกที่มีความสามารถมากมาบริหารธุรกิจให้ งานนี้อย่าลืมคำนึงถึงผลลัพธ์ในระยะยาวด้วยว่า “เลือกคนในหรือคนนอกจะสร้างผลประโยชน์ได้อย่างยั่งยืนกว่า”

อย่างที่ได้เรียนไว้ข้างต้นแล้วว่า กระบวนการสร้างความพร้อมของตัวตายตัวแทนนั้นใช้เวลาไม่น้อยเลย เพื่อประกันความอยู่รอดอย่างสวยงามของธุรกิจอันเป็นที่รักของท่านก็อย่าลืมคิดวางแผนหา Successor ไว้แต่เนิ่นๆ นะคะ