สมุทรสาคร...จังหวัดต้นแบบด้านแผนผู้สูงอายุ

โดย...รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

ในช่วงที่ผ่านมางานด้านผู้สูงอายุในประเทศไทยได้รับความสนใจมากขึ้นและมีความก้าวหน้าไประดับหนึ่ง โดยมีแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ 2 ซึ่งเป็นแผนยุทธศาสตร์ระยะยาว 20 ปี (พ.ศ. 2545-2564) เป็นกรอบแนวทางในการดำเนินงาน โดยแผนดังกล่าวได้มีการติดตามประเมินผลการดำเนินงานใน 5 ปีแรก (พ.ศ. 2545-2549) ไปแล้วในปี 2550 และมีการปรับแผนดังกล่าวให้เหมาะสมกับสถานการณ์ต่างๆ ที่เปลี่ยนแปลงไปในปี 2552

ในแผนผู้สูงอายุฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 นี้ระบุถึงเงื่อนไขจำเป็น คือ ควรกำหนดงานด้านผู้สูงอายุให้เป็นวาระแห่งชาติ เพื่อที่จะได้ถูกจัดอยู่ในประเด็นที่สำคัญและได้รับความสนใจอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่ผันแปรไปตามนโยบายของรัฐบาล ต้องมีการแปลงแผนไปสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม โดยควรเน้นบูรณาการตั้งแต่ระดับชาติ ระดับจังหวัด จนถึงระดับท้องถิ่น และต้องส่งเสริม ผลักดันให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเข้าใจสภาพปัญหาความต้องการและเข้าถึงผู้สูงอายุได้อย่างทันท่วงทีให้เข้ามามีบทบาทให้มากยิ่งขึ้น

ที่ผ่านมาการวางแผนยุทธศาสตร์การบริหารของประเทศได้พยายามเชื่อมโยงระหว่างนโยบายของรัฐบาลสู่แผนปฏิบัติราชการ 4 ปี และแผนปฏิบัติราชการรายปี กับแผนของหน่วยงาน หรือแผนของจังหวัด เพื่อยุทธศาสตร์และเป้าประสงค์ของการพัฒนาเป็นไปในทิศทางเดียวกันในทุกระดับของประเทศ แผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ 2 ก็มีความพยายามที่จะเชื่อมโยงแผนและการบริหารจัดการจากระดับประเทศสู่จังหวัดและสู่ระดับท้องถิ่นเช่นเดียวกัน โดยกำหนดให้คณะอนุกรรมการส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมด้านผู้สูงอายุภายใต้คณะกรรมการส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมจังหวัดเป็นเครือข่ายการบริหารและพัฒนาผู้สูงอายุในระดับจังหวัดและท้องถิ่น เพราะที่ผ่านมาแผนชาติยังไม่เป็นที่รับทราบกันในระดับจังหวัดหรือท้องถิ่น ทั้งยังไม่มีการกำหนดเป็นแผนระดับจังหวัดด้านผู้สูงอายุอย่างเป็นรูปธรรมชัดเจน การดำเนินงานด้านผู้สูงอายุในระดับชาติ กับในระดับภูมิภาคและท้องถิ่นจึงอยู่ในสภาพต่างคนต่างคิด ต่างคนต่างทำ ทำให้เกิดความวิตกว่า แผนผู้สูงอายุแห่งชาติคงจะไม่ก้าวหน้าไปอย่างที่ตั้งความหวังกันไว้

เมื่อสองวันก่อนได้มีโอกาสไปเป็นวิทยากรในการประชุมเชิงปฏิบัติ การจัดทำแผนยุทธศาสตร์ผู้สูงอายุของ จ.สมุทรสาคร (พ.ศ. 2555-2559) ตามโครงการเตรียมความพร้อมสู่สังคมสูงวัย ทำให้เริ่มมีความหวังขึ้นมาใหม่ เพราะสมุทรสาครดูเหมือนว่าจะเป็นจังหวัดแรกที่จะทำแผนผู้สูงอายุของจังหวัดให้เชื่อมโยงกับแผนระดับชาติ ด้วยการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อทำแผนยุทธศาสตร์และแผนปฏิบัติการถึง 3 วัน น่าปรบมือให้ทั้งผู้บริหารระดับสูงของจังหวัด รวมถึงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พม.จ.) ที่เล็งเห็นการณ์ไกลให้ความสำคัญกับเรื่องผู้สูงอายุ และริเริ่มที่จะทำแผนผู้สูงอายุขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างระบบการจัดสวัสดิการสำหรับผู้สูงอายุที่มีประสิทธิภาพและทั่วถึง ให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี อยู่ในครอบครัวและชุมชนได้อย่างเป็นสุข

ในกระบวนการทำแผนนี้เน้นการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วน รวมถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและผู้สูงอายุ และที่น่าประทับใจเป็นพิเศษ คือ มีผู้แทนเด็กและเยาวชนเข้ามาร่วมการทำแผนด้วย ซึ่งเป็นการนำคนรุ่นใหม่เข้ามาร่วมคิด ร่วมวางแผนในฐานะที่ในอนาคตจะต้องเป็นผู้ให้การดูแลเกื้อหนุนผู้สูงอายุ และในฐานะที่จะเป็นผู้สูงอายุเองในที่สุด นับว่าเป็นการผนึกพลังความคิดจากทุกหน่วยงานและจากคนทุกวัย นอกจากกิจกรรมการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ผู้สูงอายุ ทางจังหวัดยังวางแผนจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุขั้น 3 แห่งใน 3 อำเภอ เพื่อส่งเสริมโอกาสการจ้างงานผู้สูงอายุ ให้เป็นช่องทางในการเสริมสร้างรายได้ การดึงศักยภาพของผู้สูงอายุมาใช้ ให้ผู้สูงอายุสามารถพึ่งพาตัวเองเชิงเศรษฐกิจ และสามารถดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่า นอกจากนี้ยังมีแผนจะจัดกิจกรรมการเสริมสร้างความรู้ด้านการรวมกลุ่มส่งเสริมอาชีพ และความรู้ด้านการออมให้กับผู้สูงอายุโดยเน้นการสร้างเครือข่ายความร่วมมือจากทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

งานด้านผู้สูงอายุของประเทศจะประสบความสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อจังหวัดและท้องถิ่นตระหนักถึงความสำคัญ และเข้ามาร่วมเป็นแกนหลักในการร่วมคิด ร่วมทำ เชื่อว่าความพยายามที่เริ่มโดย จ.สมุทรสาคร นอกจากจะเป็นการเตรียมความพร้อมเพื่อรองรับสังคมสูงวัย และทำให้คุณภาพชีวิตของประชากรสูงอายุของจังหวัดดีขึ้นแล้ว ยังจะสามารถนำไปใช้เป็นจังหวัดต้นแบบด้านการพัฒนาแผนและการดำเนินงานด้านผู้สูงอายุ และเป็นแรงจูงใจให้จังหวัดอื่นเร่งดำเนินการเช่นกัน จังหวัดและท้องถิ่นอื่นๆ หากมัวแต่รีรอ ลังเล จะไม่ทันการณ์ เพราะคลื่นมนุษย์ที่กำลังจะเข้าสู่วัยผู้สูงอายุ ซึ่งเปรียบได้กับคลื่นสึนามิขนาดมหึมา กำลังถาโถมเข้าสู่แต่ละพื้นที่ในช่วง 15-20 ปีข้างหน้านี้ รีบวางแผนรับมือเสียเดี๋ยวนี้ ก่อนที่จะสายไป

&<2288;