ปรากฏการณ์แห่งสำนึกของสัตว์ประเสริฐ...ที่ควร(ตอน ๒๔)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ปุจฉา : ขอกราบอาราธนาพระอาจารย์ได้กรุณาขยายความและยกตัวอย่างกรณีการออกแบบกฎหมายที่ต้องเป็นไปอย่างควบคู่กับศีลธรรม เพื่อให้กฎหมายนั้นสามารถรักษากลไกของสังคมให้ดำเนินไปอย่างสงบสุข ดำรงซึ่งสันติและให้โอกาสแก่ผู้กระทำผิดได้พัฒนาตนเป็นคนดีได้ ที่สำคัญ จะได้เตือนผู้ออกแบบกฎหมาย ผู้ใช้กฎหมายทั้งหลาย ได้พึงตระหนักว่า ศีลธรรมและกฎหมายไม่อาจแยกจากกันได้โดยเด็ดขาด

จึงขอกราบอาราธนาพระอาจารย์ได้วิสัชนาให้สาธุชนทั้งหลายได้เรียนรู้ไปพร้อมกันด้วยค่ะ

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วิสัชนา : ยังจะต้องเป็นไปเพื่อการใช้คุณค่าของความเป็นมนุษย์ที่ดีพร้อม ในความเป็นคนดีพร้อมนั้น เพื่อช่วยกันสร้างสรรค์สังคมสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งสู่การช่วยกันพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้มีคุณานุประโยชน์ อันเป็นไปตามหลักธรรมเพื่อความเจริญก้าวหน้าของสังคมมนุษยชาติอย่างกว้างขวาง ดุจดังเหมือนมหาเมฆที่เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ข้าวกล้าพืชไร่ทั้งหลายอันไม่มีประมาณ... นี่คือ กระบวนการพัฒนาคุณภาพของชีวิตแห่งมนุษยชาติที่เป็นไปตามกระบวนการธรรมในพระพุทธศาสนา ที่มุ่งสู่ประโยชน์และความสุขอย่างแท้จริง โดยภาครวมของทั้งสังคม ดังคำกล่าวที่ว่า “...เพื่อประโยชน์ตน และเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น”

พระพุทธศาสนาจึงเป็นกระบวนการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้มีคุณค่าตามฐานะ... เป็นกระบวนการศึกษาเพื่อชีวิต... เป็นกระบวนการพัฒนายกระดับจิตวิญญาณให้สูงยิ่งขึ้น จนเข้าสู่ความบริสุทธิ์ในฐานะความเป็นสัตว์ที่ประเสริฐ... ดังนั้น พระพุทธศาสนาจึงมุ่งให้การเรียนรู้เพื่อแก้ปัญหาที่รากฐานของความจริงของการพัฒนาชีวิต นั่นคือ เข้าถึงเหตุปัจจัยแห่งปัญหาทั้งหลาย หรือการเข้าถึงความจริงของเหตุปัจจัยที่ก่อให้เกิดสภาวธรรมทั้งปวง ดังพระสัจธรรมที่ว่า

“ธรรมทั้งหลายนั้น เกิดขึ้นมาแต่เหตุ... เมื่อเหตุดับ ธรรมทั้งหลายเหล่านั้นย่อมดับ”

จากหัวใจธรรมดังกล่าวที่แสดงความจริงขั้นสูงสุดในธรรมชาติ จึงนำมาสู่กระบวนการเรียนรู้เพื่อเข้าไปสู่การแก้ปัญหาของสังคม โดยความเข้าใจที่ตรงกันว่า ความสับสนวุ่นวายในสังคม การเพิ่มพูนความทุกข์ ทับถมความทุกข์ของหมู่ชน ที่มากไปด้วยความทะยานอยากนั้น เพราะไม่ได้ประพฤติปฏิบัติตนอยู่ในกรอบของศีลธรรม อันเป็นเหตุปัจจัยที่นำไปสู่การไม่ถือปฏิบัติตนให้อยู่ในกรอบของกฎหมาย และกฎแห่งสังคม หรือวัฒนธรรมประเพณีที่ดีงาม... เราจึงพบรากฐานแห่งความจริงของสังคมอันหนึ่งที่ว่า “ถ้าเราทำให้คนอยู่ในกรอบศีลธรรมได้ สังคมก็จะมุ่งสู่ความเจริญและความสงบสุขได้ โดยไม่ต้องออกตราสารกฎระเบียบใดๆ มาบังคับ...” นัยความจริงอันหนึ่งที่มนุษย์ในทุกกาลสมัยไม่เคยปฏิเสธ บัณฑิตทั้งหลายไม่เคยคัดค้าน วิญญูชนทั้งหลายไม่เคยโต้เถียง นั่นคือ หากกรอบศีลธรรมเข้มแข็ง สังคมนั้นไม่ต้องตรากฎหมายออกมาเพื่อกำกับหมู่ชน เพราะหมู่ชนถูกกำกับด้วยความสำนึกอันชอบโดยธรรม ที่เกิดขึ้นจากภายในจิตของตนที่อุดมมงคลด้วยองค์แห่งศีลธรรมอยู่แล้ว...

พระพุทธศาสนาจึงมุ่งเข้าไปแก้ปัญหาที่เหตุ เหตุที่ทำให้เกิดความทุกข์ทั้งปวงของสังคม นั่นคือ การขาดสติปัญญา... ซึ่งหากสามารถติดสติปัญญาให้ดวงจิตของทุกคนได้ ก็จะนำไปสู่... การสร้างความสำนึกที่ดี ถูกต้องโดยธรรมให้กับกลุ่มชน และจะสามารถนำพามนุษยชาติกลับคืนสู่แผ่นดินแห่งศีลธรรมที่มีคุรุธรรมเบื้องต้นเป็นหลักพื้นฐานรองรับได้อย่างแน่นอน... พระพุทธศาสนาจึงมุ่งใช้เครื่องมือและออกแบบเครื่องมือที่ดีเยี่ยม เพื่อพัฒนาจิตใจของมนุษย์ให้มีคุณค่าความสำนึกที่ถูกต้อง... ชอบโดยธรรม ซึ่งได้แก่ พระธรรมวินัยในพระพุทธศาสนานั่นเอง... ซึ่งจำแนกแจกแจงให้กับหมู่ชนทุกฐานะ ไม่ว่าครองเรือนอยู่หรือออกบรรพชาอุปสมบทเป็นนักบวชในพระศาสนา เพื่อการพัฒนาสู่ความเป็นอารยชน เพื่อพัฒนาสู่ความเป็นพระอารยบุคคล

โดยการนำหลักธรรมคำสั่งสอนเข้าไปสู่หัวใจของมหาชนให้ได้รับการศึกษาเรียนรู้ จนเกิดความสำนึกชอบโดยธรรม มีสัมมาทิฐิ มีสัมมาสังกัปปะเกิดขึ้น สามารถจุดประกายแสงสว่างให้เกิดขึ้นในดวงจิตของชนเหล่านั้นได้... ความสว่างดังกล่าวนั้นคือ สติปัญญา นั่นเอง ที่จะนำไปสู่การรู้จักพิจารณาโดยแยบคาย เพื่อเข้าให้ถึงแก่นแท้แห่งธรรมที่เป็นอริยสัจ ที่เรียกว่า หลักโยนิโสมนสิการ อันเป็นหลักพิจารณาโดยแยบคายเพื่อให้เกิดปัญญา จนนำไปสู่การเกิดความเห็นชอบ เกิดความดำริชอบ และนำไปสู่การปฏิบัติชอบมีการเพียรพัฒนาจิตเพื่อให้บรรลุญาณรู้ที่ชอบ เพื่อนำไปสู่ความสิ้นซึ่งอวิชชา ที่ให้ผลคือ ความสิ้นทุกข์ เพื่อความหลุดพ้นอันชอบโดยธรรมนั่นเอง...

หลักธรรมในพระพุทธศาสนาจึงเป็นเรื่องสำคัญอันยิ่ง ทั้งหลักธรรมในขั้นศีล ทั้งหลักธรรมในขั้นของสมาธิ ทั้งหลักธรรมในขั้นของปัญญา ทั้งวินัยในขั้นศีล ทั้งวินัยในขั้นสมาธิ ทั้งวินัยในขั้นของปัญญา ที่รวมเรียกว่า พระธรรมวินัยในพระพุทธศาสนานี้ ที่มุ่งหมายเพื่อยกระดับจิตวิญญาณของมนุษยชาติที่มีวาสนาบารมีให้สูงยิ่งขึ้น มุ่งสู่ความบริสุทธิ์

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้