อจีรังฯ เครื่องประดับกาย&ใจ

โดย...พุสดี สิริวัชระเมตตา

จากแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติ ซึ่งจะมีประโยชน์ต่อชาวโลกก็ต่อเมื่อได้แปลสภาพเป็น “ถุงพลาสติก” ก่อนจะย่อยสลายตัวเองเพื่ออำลาจากโลกใบนี้ไปใน 10 ปี แต่ทว่าสำหรับ ผศ.ดร.สุภาวี ศิรินคราภรณ์ อาจารย์ประจำคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ซึ่งมีผลงานด้านการออกแบบเครื่องประดับที่ได้รับรางวัลมาแล้วมากมาย รวมถึงรางวัลนักออกแบบยอดเยี่ยมแห่งปีจากมหาวิทยาลัยศิลปากร กลับเห็นคุณค่าและปรัชญาในอีกแง่มุมที่ซ่อนอยู่ในตัววัสดุชิ้นนี้ จนสามารถสรรค์สร้างออกมาเป็น “อจีรังประดับกาย” เครื่องประดับชิ้นเก๋ ที่ไม่ได้มีดีแค่ดีไซน์ที่แหวกแนว แต่ยังโดดเด่นด้วยแนวคิด

ผศ.ดร.สุภาวี หรืออาจารย์แพร เล่าถึงจุดเริ่มต้นของผลงานชิ้นนี้ว่าเป็นหนึ่งในกิจกรรม “จับคู่คิด พลิกโฉมวัสดุไทย” ที่ทางศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) เปิดโอกาสให้นักออกแบบสาขาต่างๆ เข้ามาเลือกสรรวัสดุไทยในห้องสมุดวัสดุของ Material ConneXion Bangkok เพื่อนำไปทดลองและพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ต้นแบบที่มีความเป็นไปได้ทางการตลาด และการผลิตจริง ซึ่งในเบื้องต้นนั้น อาจารย์แพรเลือกจับคู่วัสดุ 2 ชนิด คือ กระดาษเซรามิก และแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติ

ในแง่หนึ่งอาจารย์แพรรู้สึกสนใจต่อคุณสมบัติที่แปรเปลี่ยนของกระดาษเซรามิก ซึ่งปกติจะแสดงถึงความแข็งแกร่ง คงทน ขณะเดียวกันในฐานะนักออกแบบเครื่องประดับก็รู้สึกท้าทายที่จะสร้างสรรค์ชิ้นงานจากวัสดุที่บอบบางอย่างแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติ เนื่องจากปกติคนออกแบบเครื่องประดับจะใช้แต่วัสดุที่มีค่าราคาสูง ทนทาน ซื้อชิ้นเดียวตลอดชีวิต

แต่ทว่า ความหวังในใจที่มีต่อวัสดุสองชนิดที่เลือกมา กลับไม่ได้ทำให้อาจารย์แพรสมหวังดั่งใจ เพราะหลังจากนำกระดาษเซรามิกมาทดลองคุณสมบัติก่อนใช้งานจริง กลับไม่สามารถตอบโจทย์ตามที่อาจารย์ตั้งใจ ในที่สุดด้วยเวลาในการทำชิ้นงานที่จำกัดอยู่ราว 9 เดือน อาจารย์แพรจึงตัดสินใจแบกหัวใจที่อกหักจากกระดาษเซรามิก มาทุ่มเทให้กับแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติ ซึ่งปรากฏว่าหลังจากนำมาทดลองจับ ดึง ยืด ขย้ำ เพื่อทดสอบความเหนียว และความสามารถในการเกาะยึด ปรากฏว่าอยู่ในเกณฑ์ใช้ได้ อาจารย์แพรเลยตกลงปลงใจเดินหน้าใช้วัสดุตัวนี้เป็นนางเอกในชิ้นงานของตัวเอง โดยจับคู่กับพระเอกอย่าง “เงิน”

อย่างไรก็ตาม แม้จะใจชื้นขึ้นมาระดับหนึ่ง แต่เส้นทางการสร้างชิ้นงานของอาจารย์แพรก็ไม่ได้ราบรื่น โดยความบังเอิญของอาจารย์ที่ลืมแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติไว้ในรถ ทำให้อาจารย์พบความจริงๆ ที่ว่า ปัจจัยแวดล้อม อาทิ ความร้อน สามารถเร่งปฏิกิริยาการย่อยสลายของแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติให้เปื่อยยุ่ยได้เร็วกว่าที่คิดอย่างไม่น่าเชื่อ

“ตอนแรกเราก็ตกใจนะว่าทำไมเลือกวัสดุอะไรก็ไม่คงทนถาวร แต่เราก็มาคิดอีกทีว่าต้องเอาวิกฤตให้เป็นโอกาสให้ได้ ในเมื่อธรรมชาติของมันพร้อมจะย่อยสลาย พร้อมที่จะเปราะบาง แตกง่าย เราก็ต้องเอาธรรมชาติของมันมาออกแบบ มันจะได้อธิบายตัวเองได้อย่างสนุกสนานเต็มที่”

มาถึงจุดนี้ เลยกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้โจทย์แรกที่ตั้งใจว่าจะทำเครื่องประดับจากวัสดุใหม่ และเล่นกับคุณค่าในเรื่องราคามาสู่การสะท้อนแนวคิดในเรื่อง “ความไม่แน่นอน” ผ่านความไม่มั่นคงของตัววัสดุเอง โดยอาจารย์แพรจะทำหน้าที่เป็นผู้สร้างความงามให้กับความไม่แน่นอนนั้นผสานความขัดแย้งให้เป็นหนึ่ง

เมื่อตั้งใจแล้วว่าจะเล่นกับเรื่องความขัดแย้ง อาจารย์แพรจึงเลือกคู่เต้นรำที่ต่างกันสุดขั้วอย่างโลหะเงินมาเข้าคู่กับนางเอกของชิ้นงานอย่างแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติ ผ่านการใช้เทคนิคการถักเพื่อยึดโครงสร้างระหว่างสองสิ่งนี้เข้าไว้ด้วยกัน และให้ตัวจิวเวลรีอธิบายตัวเองในแบบที่เป็น 2 ชั้น คือ ตอนแรกเราอาจจะเห็นเป็นการผสมผสานสิ่งที่แตกต่างกัน แต่ถ้าเราให้เวลากับจิวเวลรีชิ้นนี้สักพัก ตัวแผ่นฟิล์มที่ย่อยสลายได้ในธรรมชาติ เมื่อโดนความร้อนจะเปราะบางและย่อยสลายไป แต่เสื่อมสลายไปแล้วไม่ใช่หมดไป แต่กลับเปิดเผยความงามอีกชั้น ซึ่งก็คือตัวโลหะเงินที่เราซ้อนไว้ด้านใน

“ในอนาคตก็คิดว่าเราอาจต่อยอดตรงจุดนี้ ด้วยการซ่อนวัตถุที่มีค่ากว่านี้ไว้อีกชั้นหนึ่ง เหมือนเป็นการสอนคนกลายๆ ให้รู้ว่าบางครั้งสิ่งที่เราเห็นว่าไม่มีค่า จริงๆ แล้วมันมีค่า เช่นพอมันย่อยสลายอาจจะเห็นเพชร พลอย ที่เราซ่อนไว้ในด่านแรกก็ได้”

ยิ่งกว่านั้น สำหรับอาจารย์แพรแล้วยังเห็นว่าชิ้นงานที่ออกมานี้อาจเรียกได้ว่าเป็น “เครื่องประดับทางพุทธ” ที่สอนว่า ชีวิตคนเรามันไม่แน่นอน ความเที่ยงความจีรังนี่ มันมีอยู่จริง และนั่นเป็นความงามที่เราควรจะเรียนรู้จากวัตถุที่มาอยู่บนร่างกายของเรามากกว่า