หรือว่าดีลวัคซีนจะมีแค่ตัวเลขลอยๆ ความเป็นจริงลุ้นเอาอีกที

1. เนื่องจากวัคซีนต้านโรคโควิด-19 กำลังเป็นที่ต้องการของทั่วโลก ส่งผลให้ขณะนี้วัคซีนกำลังขาดตลาดและหลายประเทศไม่ได้รับวัคซีนอย่างที่เคยทำข้อตกลงไว้ในตอนแรก

2. แม้กระทั่งประเทศที่เข้าร่วมโครงการโคแวกซ์ (COVAX) ซึ่งเป็นโครงการจัดสรรวัคซีนให้แก่ประเทศผู้เข้าร่วมโครงการกว่า 150 ประเทศทั่วโลกให้ได้รับวัคซีนอย่างเป็นธรรมก็ยังประสบปัญหานี้ โดยหลักการของโคแวกซ์คือประเทศที่ร่ำรวยต้องช่วยบริจาคเงินค่าวัคซีนให้กับประเทศยากจนที่ไม่มีกำลังซื้อ เพื่อกระจายวัคซีนให้กับกลุ่มเสี่ยงในแต่ละประเทศอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม

3. แต่ในทางปฏิบัติแล้วประเทศที่ร่ำรวยรวมถึงประเทศที่มีรายได้ปานกลางที่พอมีกำลังซื้อก็หันไปดีลกับบริษัทผู้ผลิตวัคซีนเพื่อให้ได้วัคซีนในราคาและระยะเวลาที่ต่อรองได้ไม่เหมือนกันโคแวกซ์ซึ่งมีเงื่อนไขเยอะกว่า ทำให้วัคซีนที่จะตกลงมาถึงโครงการโคแวกซ์นั้นค่อนข้างน้อย โดย Nature วารสารทางวิทยาศาสตร์จากสหรัฐได้ระบุว่าบางประเทศที่มีรายได้ยากจนอาจต้องรอถึงปี 2022 เป็นอย่างน้อยจึงจะได้รับวัคซีน

4. ไม่เพียงแต่การดีลนอกโครงการโคแวกซ์จะส่งผลให้วัคซีนเหลือเข้าสู่โครงการน้อยเท่านั้น แต่แม้กระทั่งประเทศที่เข้าร่วมโครงการเองยังไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง อาทิ แคนาดา ซึ่งเป็นสมาชิกโครงการโคแวกซ์ก็ได้ละเมิดข้อตกลงของโครงการ

5. โดยแคนาดาซึ่งสั่งซื้อวัคซีนมากถึง 414 ล้านโดสซึ่งมากกว่าจำนวนที่ประชากรทั้งหมดต้องการถึงห้าเท่า และล่าสุดได้ตกลงที่จะรับวัคซีนเกือบ 1.9 ล้านโดสจากโคแวกซ์ภายในสิ้นเดือนมิถุนายน สร้างความไม่พอใจให้กับประเทศสมาชิกเนื่องจากจะส่งผลเสียต่อประเทศที่ยากจนกว่า

6. เช่นเดียวกับเยอรมนีที่ทำการดีลวัคซีน 30 ล้านโดสจากบริษัทผู้ผลิตวัคซีนนอกกลไกร่วมของสหภาพยุโรป ซึ่งสร้างความไม่พอใจให้แก่ประเทศในสหภาพยุโรปเป็นอย่างยิ่ง จนท้ายที่สุดคณะกรรมาธิการยุโรปก็ได้เรียกร้องให้เยอรมนีส่งมอบวัคซีนหลังจากที่คำสั่งซื้อร่วมของสหภาพยุโรปเสร็จสิ้นแล้วเท่านั้น

7. สหภาพยุโรปได้กว้านซื้อและกักตุนวัคซีนโดยสั่งซื้อวัคซีนจำนวนทั้งสิ้นเกือบ 2,300 ล้านโดสจากบริษัทผู้ผลิต 6 ราย ขณะที่มีจำนวนประชากรเพียง 450 ล้านคน

8. ไนจีเรียซึ่งประกาศเมื่อเดือนมกราคมที่ผ่านมาว่าจะได้รับวัคซีนจากไฟเซอร์จำนวน 100,000 โดสภายในเดือนกุมภาพันธ์ ก็ถูกเลื่อนออกไป โดยองค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่ามีเพียง 4 ประเทศเท่านั้นจากทั้งหมด 13 ประเทศในแอฟริกาที่จะได้รับวัคซีนผ่านโครงการโคแวกซ์ในครั้งนี้

9. เตโวโดรส อัดฮาโนม ผู้อำนวยการองค์การอนามัยโลกเผยเมื่อเดือนมกราคมว่า "ขณะนี้มีการฉีดวัคซีนมากกว่า 39 ล้านโดสในประเทศที่มีรายได้สูงอย่างน้อย 49 ประเทศ ขณะที่ประเทศยากจนประเทศหนึ่งได้รับวัคซีนเพียง 25 โดส" ซึ่งไม่ใช่การเขียนผิด เพราะมันคือ 25 โดสจริงๆ ไม่ใช่ 25 ล้านโดส 

10. นอกจากนี้ยังมีอีกหลายประเทศที่ประสบปัญหาได้รับวัคซีนไม่ตรงกับข้อตกลง อาทิ หลายรัฐในสวิตเซอร์แลนด์ ต้องเลื่อนการฉีดวัคซีนให้กับประชาชนออกไป อย่างรัฐโว (Canton of Vaud) เลื่อนไปถึง 6 สัปดาห์เนื่องจากความล่าช้าในการจัดส่งวัคซีน รวมถึงสหภาพยุโรปก็ประสบปัญหาได้รับวัคซีนจากแอสตราเซเนกาล่าช้าเช่นกัน

11. ทั้งนี้ การได้รับวัคซีนล่าช้าหรือไม่ตรงตามข้อตกลงอาจไม่เกี่ยวกับการเข้าร่วมหรือไม่เข้าร่วมโครงการโคแวกซ์ แต่เป็นเพราะประเทศร่ำรวยที่มีกำลังในการซื้อและการต่อรองมากได้ทำการกักตุนวัคซีนไปแล้ว และการเข้าร่วมโครงการโคแวกซ์อาจไม่ใช่ทางออกสำหรับประเทศไทย

Photo by ALAIN JOCARD / AFP