‘ทาสผิวสี’บนธนบัตร พลิกโฉมประวัติศาสตร์สหรัฐ

โดย...ช้องนาง ปรีชาเจริญศิลป์

เกือบทุกประเทศทั่วโลกเลือกตีพิมพ์ภาพบุคคลสำคัญของประเทศบนธนบัตรของตน โดยในสหรัฐมีการตีพิมพ์ภาพประธานาธิบดี นักการเมือง นักวิทยาศาสตร์คนสำคัญบนธนบัตร 11 ชนิดราคา ได้แก่ ธนบัตรราคา 1 2 5 10 20 50 100 500 1,000 5,000 และ 1 หมื่นเหรียญสหรัฐ

ภาพผู้นำประเทศที่ตีพิมพ์บนธนบัตรสหรัฐนั้น ล้วนเป็นภาพของผู้นำชายแทบทั้งสิ้น จนกระทั่งในปี 2014 เด็กหญิงชาวอเมริกันนามว่า โซเฟีย เขียนจดหมายถึงประธานาธิบดี บารัก โอบามา ตั้งคำถามว่า เพราะเหตุใดจึงไม่มีการตีพิมพ์ภาพของ “สตรี” บนธนบัตรและเหรียญสหรัฐ ซึ่งสตรีควรได้รับเกียรตินั้น เนื่องจากบุรุษจะไม่มีทางถือกำเนิดหากปราศจากสตรี

จากจดหมายฉบับดังกล่าว นำไปสู่การเปิดโอกาสให้มีการเสนอชื่อสตรีที่เหมาะสมจะได้รับการตีพิมพ์บนธนบัตร อาทิ โรซ่า พาร์คส์ สตรีผิวสีคนแรกที่เรียกร้องสิทธิความเท่าเทียมในสังคม แม่ชี
เทเรซ่า สตรีชาวแอลเบเนียที่อุทิศชีวิตเพื่อช่วยเหลือผู้ยากไร้ในอินเดีย และเอมีเลีย เอียร์ฮาร์ท นักบินหญิงสหรัฐคนแรกที่ขับเครื่องบินข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกคนเดียว

ทว่าล่าสุด แจ็ค ลิว รัฐมนตรีคลังของสหรัฐ ได้พลิกประวัติศาสตร์สหรัฐครั้งสำคัญ ด้วยการประกาศตีพิมพ์ภาพของ แฮร์เรียต ทับแมน สตรีผิวสีที่ต่อสู้เพื่อเรียกร้องอิสรภาพให้กับทาสและเรียกร้องสิทธิในการเลือกตั้งให้แก่สตรีชาวอเมริกัน รวมถึงพยาบาลและสายลับของรัฐบาลช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 แทนที่ภาพของอดีตประธานาธิบดี แอนดรูว์ แจ็กสัน รัฐบุรุษผู้นำสหรัฐคนที่ 7 และอดีตพ่อค้าทาส

ลิว ระบุว่า ทับแมนคือผู้นำแห่งการปลดปล่อยทาสและพลเมืองสหรัฐให้มีเสรีภาพบนพื้นฐานส่วนบุคคล และสิ่งที่ทับแมนทำถือเป็นตำนานสำหรับระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย

ขณะที่ด้านหลังธนบัตรราคา 10 เหรียญสหรัฐ จะมีการตีพิมพ์ภาพของ ลูเครเทีย มอท, โซจัวร์เนอร์ ทรูธ, ซูซาน บี แอนโทนี, เอลิซาเบ็ธ เคดี้ สแตนตัน และอลิซ พอล ผู้นำรณรงค์สิทธิเลือกตั้งของสตรีในปี 2020 เนื่องในวาระครบรอบ 100 ปีการแก้ไขรัฐธรรมนูญสหรัฐครั้งที่ 19 ที่เปิดโอกาสให้สตรีมีสิทธิในการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งเป็นครั้งแรก ส่วนภาพด้านหน้ายังคงเป็น อเล็กซานเดอร์ ฮามิลตัน รัฐมนตรีคลังคนแรกที่เริ่มใช้ระบบธนาคาร

สำหรับธนบัตรราคา 5 เหรียญสหรัฐ จะยังคงตีพิมพ์ภาพ อับราฮัม ลินคอล์น ผู้นำสหรัฐคนที่ 16 ไว้ด้านหน้า ส่วนด้านหลังจะตีพิมพ์อนุสรณ์สถานลินคอล์น เคียงข้างกับภาพของ มาเรียน แอนเดอร์สัน นักร้องโอเปร่าหญิงเชื้อสายแอฟริกัน-อเมริกัน อีเลียนอร์ รูสเวลต์ อดีตสตรีหมายเลข 1 ที่สนับสนุนการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิพลเมือง และมาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ นักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชนและต่อต้านการเหยียดสีผิว

ทั้งนี้ ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าธนบัตรใหม่ราคา 5 และ 20 เหรียญสหรัฐ จะมีการตีพิมพ์เมื่อใด แต่มีแนวโน้มว่าจะมีการตีพิมพ์หลังปี 2020

อย่างไรก็ดี มีการโต้แย้งกันอย่างกว้างขวางว่าสตรีคนใดควรได้รับเกียรติในการตีพิมพ์ภาพบนธนบัตรสหรัฐ บางกลุ่มระบุว่า สตรีไม่ควรได้รับการตีพิมพ์อย่างเสมอภาคบนธนบัตรใบเดียวกับบุรุษ ขณะที่บางรายชี้ว่าภาพของฮามิลตัลไม่ควรอยู่บนธนบัตรใบเดียวกับบุคคลอื่น สวนทางกับบางกลุ่มที่เรียกร้องให้มีการแทนที่ภาพของแจ็กสัน เจ้าตำนานเส้นทางธารน้ำตา ผู้บังคับให้มีการโยกย้ายชาวพื้นเมืองอเมริกันออกจากพื้นที่ดั้งเดิมและไปอยู่ในพื้นที่เฉพาะ

โดนัลด์ ทรัมป์ ผู้สมัครแข่งขันเป็นตัวแทนพรรครีพับลิกันชิงตำแหน่งประธานาธิบดี ระบุว่า การตีพิมพ์ภาพของทับแมนเป็นสิ่งที่วิเศษ แต่การตีพิมพ์ภาพของทาสผิวสีแทนที่ประธานาธิบดีสหรัฐไม่ใช่เรื่องที่เหมาะสม

“ผมคิดว่า แฮร์เรียต ทับแมน เป็นบุคคลที่อัศจรรย์ แต่ผมไม่ต้องการให้นำภาพของ แอนดรูว์ แจ็กสัน ออกจากธนบัตร หรือไม่เช่นนั้นก็เปลี่ยนทับแมนเป็นคนอื่น” ทรัมป์ กล่าว

สอดคล้องกับ เบน คาร์สัน อดีตผู้สมัครชิงตัวแทนพรรครีพับลิกัน ซึ่งมีเชื้อสายแอฟริกัน-อเมริกัน ชี้ว่า ทับแมนควรได้รับการตีพิมพ์บนธนบัตรราคา 2 เหรียญสหรัฐ ซึ่งเลิกทำการตีพิมพ์แล้ว เนื่องจากธนบัตรราคา 20 เหรียญสหรัฐ มีมูลค่ามากเกินไป ดังนั้นการตีพิมพ์บุคคลใดก็ตามบนธนบัตรราคาดังกล่าว ควรเป็นบุคคลสำคัญจริงๆ

สวนทางกับ จอห์น คาซิค อดีตผู้สมัครจากพรรคเดียวกันที่ระบุว่า ทับแมนเป็นบุคคลสำคัญเพราะการกระทำอันกล้าหาญของทับแมน ที่ต้องการเรียกร้องความยุติธรรมให้กับชาวผิวสี

แม้กระบวนการสรรหาสตรีที่ควรได้รับเกียรติตีพิมพ์บนธนบัตรเป็นไปตามหลักการการมีส่วนร่วมตามระบอบประชาธิปไตย แต่ลึกๆ แล้วทัศนคติการเหยียดสีผิวที่หลายฝ่ายแสดงออกมายังเป็นเครื่องยืนยันว่า โลกยังไม่สามารถก้าวข้ามปมขัดแย้งดังกล่าวได้อย่างแท้จริง