รำลึก 13 ปีสงครามอิรัก (3)

สงครามอิรักปี 2003 ที่สหรัฐเข้าบุกโค่นระบอบซัดดัมนำมาซึ่งผลกระทบต่อภูมิภาคตะวันออกกลาง นอกจากด้านความมั่นคงและการขยายตัวของการก่อการร้าย โดยเฉพาะการกำเนิดของกลุ่มไอเอสอย่างที่ผมได้เรียนไปในบทความตอนที่แล้ว อีกหนึ่งผลกระทบที่สำคัญซึ่งเป็นประเด็นความขัดแย้งทางการเมืองในตะวันออกกลาง และกลายเป็นปัญหาที่ลุกลามบานปลายมาจนปัจจุบัน คือ ปัญหาการขับเคี่ยวแข่งขันกันระหว่างซาอุดิอาระเบีย อันเป็นชาติยักษ์ใหญ่ของโลกมุสลิมฝ่ายสุหนี่ กับอิหร่านอันเป็นดินแดนศูนย์กลางของโลกมุสลิมฝ่ายชีอะห์

ปรากฏการณ์ “จันทร์เสี้ยวชีอะห์”

คำว่า “จันทร์เสี้ยวชีอะห์” หรือ Shiite Crescent เป็นคำที่กษัตริย์อับดุลลอฮ์ที่ 2 แห่งจอร์แดนใช้เรียกปรากฏการณ์ที่อิทธิพลของอิสลามชีอะห์ขยายตัวออกไปอย่างเห็นได้ชัดบนดินแดนที่เรียกกันในอดีตว่า “จันทร์เสี้ยวอันสมบูรณ์” (Fertile Crescent) ซึ่งเริ่มจากเลบานอนทอดตัวมาเป็นรูปจันทร์เสี้ยวจนถึงอิรัก การขยายตัวลักษณะนี้ (หากพิจารณาตามแผนที่) จะเห็นว่าเป็นรูปจันทร์เสี้ยวที่โอบล้อมจอร์แดนอยู่

เรื่องนี้ไม่ได้อยู่ในความกังวลของจอร์แดนเพียงฝ่ายเดียว แต่เป็นความกังวลของสถาบันชนชั้นปกครองของประเทศอาหรับในอ่าวเปอร์เซียเกือบทั้งหมดที่มีประชาชนชาวชีอะห์ส่วนหนึ่งอยู่ภายใต้การปกครอง

การขึ้นมามีอิทธิพลของกลุ่มชีอะห์ ทั้งกรณีอิหร่านหลังปฏิวัติปี 1979 ฮิซบุลลอฮ์ในเลบานอนหลังสงครามปี 2006 และอิทธิพลของชีอะห์ในอิรักหลังยุคซัดดัม ล้วนเป็นภัยคุกคามต่อเสถียรภาพและความมั่นคงของราชวงศ์ต่างๆ ในประเทศอาหรับรอบอ่าวเปอร์เซีย รวมถึงจอร์แดน  

แต่ที่น่าสังเกต คือ ความหวาดกลัวอิทธิพลของชีอะห์ดังกล่าว เป็นความหวาดกลัวในระดับชนชั้นปกครองของประเทศฝ่ายสุหนี่ ขณะที่ระดับประชาชนของประเทศเหล่านี้กลับไม่ได้รู้สึกอะไร ดังจะเห็นได้ว่าในการโหวตเสียงบุคคลที่เป็นที่นิยมชมชอบในหมู่อาหรับ ผู้ที่ได้รับความนิยมเป็นอันดับหนึ่งคือ ฮัซซัน นัศรุลลอฮ์ ผู้นำกลุ่มฮิซบุลลอฮ์ ซึ่งเป็นมุสลิมชีอะห์

อย่างไรก็ตาม ชัยชนะของกลุ่มชีอะห์ในอิรักทำให้ประเทศเพื่อนบ้านอาหรับไม่สามารถอยู่นิ่งเฉยได้ โดยเฉพาะประเทศมหาอำนาจในภูมิภาคอย่างซาอุดิอาระเบีย ในขณะเดียวกัน ความรุนแรงที่เกิดจากการโจมตีกันระหว่างกลุ่มสุหนี่และกลุ่มชีอะห์ในอิรักจนกลายเป็นสงครามกลางเมืองในขณะนั้น ได้ลุกลามบานปลายกลายเป็นความขัดแย้งสุหนี่-ชีอะห์ในระดับภูมิภาคได้ และเพิ่มอุณหภูมิความร้อนแรงมากขึ้นหลังปรากฏการณ์ “อาหรับสปริง” ที่ก่อให้เกิดรัฐล้มเหลวในตะวันออกกลางหลายประเทศ

รัฐล้มเหลวหรือรัฐอ่อนแอเหล่านั้นไม่ว่าจะเป็นซีเรีย เยเมน เลบานอน และอิรักเอง สุดท้ายจึงกลายเป็นสมรภูมิตัวแทน (Proxy War) ระหว่างซาอุดิอาระเบียและอิหร่าน สร้างความไร้เสถียรภาพต่อภูมิภาคตะวันออกกลาง