หนาวนี้...บำรุงอย่างไรดีหนอ

ว่ากันตามศาสตร์ของการแพทย์แผนจีนแล้ว การบำรุงร่างกายในช่วงหน้าหนาวถือว่ามีความสำคัญอย่างมาก หากปฏิบัติกันอย่างถูกวิธีจะช่วยให้สภาพร่างกายมีความสมบูรณ์อย่างเต็มที่ โรคภัยไข้เจ็บไม่ค่อยถามหา ถือเป็นการปูพื้นฐานสุขภาพให้แก่ร่างกายได้เป็นอย่างดี ดังนั้น ชาวจีนจึงใส่ใจในเรื่องอาหารบำรุงที่ช่วยเสริมสร้างร่างกายในช่วงฤดูหนาว จึงเป็นที่มาของนานาเมนูอาหารบำรุง ซึ่งโดยมากเน้นที่การสร้างความอบอุ่นให้แก่ร่างกายเป็นหลัก

การบำรุงร่างกายในช่วงที่อากาศไม่เป็นใจเช่นนี้ มีส่วนสัมพันธ์อย่างมากกับความสมดุลของธาตุหยิน-หยางในร่างกาย รวมไปถึงการปรับสภาพเลือดลมให้อยู่ในสภาวะปกติ จะสังเกตได้ว่าหลังจากที่เข้าสู่ฤดูหนาว ประสิทธิภาพการทำงานของอวัยวะต่างๆ ในร่างกายจะค่อยๆ ด้อยลง โรคเก่าก็มักกำเริบ อันเป็นผลจากสภาพอากาศที่หนาวเย็น เมนูเด่นที่นิยมทานเพื่อช่วยคลายความหนาวก็คือ ซุปนานาชนิด ซึ่งมีประโยชน์ในเรื่องการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย และช่วยเพิ่มภูมิต้านทานให้แก่ร่างกาย

แต่ก่อนที่เราจะทานอาหารหรือยาบำรุงนั้น ควรปรับสภาพกระเพาะอาหารและลำไส้ให้อยู่ในสภาพที่ดีที่สุด เพราะการทำเช่นนี้จะช่วยให้ร่างกายสามารถดูดซึมสารอาหารและยาไปใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งก็มีด้วยกันหลากหลายวิธี ไม่ว่าจะเป็นการทานอาหารประเภทนม ประเภทถั่ว รวมถึงผักและผลไม้นานาชนิด ทานอาหารที่อุดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการและย่อยง่าย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของอวัยวะดังกล่าว ไม่ทานอาหารรสจัด ไม่ทานอาหารที่อุดมไปด้วยไขมัน

เมื่อเราพูดถึงเรื่องของการบำรุงร่างกายในช่วงฤดูหนาว คนส่วนมากมักนึกถึงโสม ตังถั่งเช่า รังนก กระเพาะปลา ฯลฯ ซึ่งเป็นอาหารบำรุงชั้นเลิศที่มีราคาแพง แต่หารู้ไม่ว่านอกเหนือจากของบำรุงที่เอ่ยถึงเหล่านี้แล้ว การบำรุงด้วยอาหารก็มีประโยชน์ไม่แพ้กัน และส่งผลดีต่อร่างกายในระยะยาว ทั้งยังไม่มีผลข้างเคียงใดๆ หากรับประทานในปริมาณที่พอเหมาะ

ยกตัวอย่างเช่น การทานหัวไช้เท้า ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นฤดูกาลที่ดีที่สุดในการทานผักชนิดดังกล่าว เมนูอาหารในแต่ละวันมักจะมีเมนูที่ทำขึ้นจากหัวไช้เท้า ไม่ว่าจะเป็นการนำไปต้มน้ำซุป นำไปผัด นำไปดองก็มี มีคำกล่าวถึงสรรพคุณของหัวไช้เท้าว่าดีกว่ายารักษาโรคกระเพาะอาหาร เนื่องจากวิตามินซีในหัวไช้เท้าช่วยกำจัดของเสียในร่างกาย กระตุ้นให้เกิดการสร้างเซลล์ใหม่ทดแทนเซลล์เก่า โดยเฉพาะหัวไช้เท้าสีขาวนั้นช่วยกระตุ้นการทำงานของระบบการย่อยอาหารในร่างกาย

อย่างไรก็ดี การบำรุงร่างกายด้วยอาหารหรือยาที่มีฤทธิ์ร้อนก็มีข้อจำกัดในการทานอยู่บ้าง เพราะหากรับประทานในปริมาณมากเกินความจำเป็นก็จะส่งผลเสียต่อร่างกาย โดยเฉพาะอาการร้อนในที่หลายคนคิดว่ามักเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในช่วงฤดูร้อน อาจเกิดขึ้นในช่วงฤดูหนาวได้เช่นกัน สังเกตจากอาการเจ็บคอ ผิวแห้งกร้าน นั่นสะท้อนให้เห็นว่านานาสารอาหารในร่างกายเริ่มขาดความสมดุล

หลักการบำรุงร่างกายในช่วงฤดูหนาวก็แตกต่างกันไปตามสภาพทางร่างกายของแต่ละบุคคล ในส่วนของผู้ที่มีสุขภาพอ่อนแอ ระบบย่อยอาหารไม่ค่อยดี เมนูที่เหมาะจะรับประทานอย่างมากได้แก่ ซุปเนื้อแพะใส่ตังกุย แต่ก็ไม่ควรรับประทานมากเกินไป เนื่องจากมีฤทธิ์ร้อน ควรทานกับผักที่มีฤทธิ์เย็น เช่น ผักกาดขาว เห็ดเข็มทอง หน่อไม้ ไม่ควรทานคู่กับน้ำชา เพราะจะทำให้ท้องผูก ผู้ที่ป่วยเป็นโรคตับอักเสบไม่ควรทานเนื้อแพะ

นอกจากนี้ การบำรุงร่างกายในช่วงฤดูหนาวก็มีข้อควรระวังอยู่หลายประการ เช่น ผู้ที่ร่างกายสมบูรณ์อยู่แล้ว ไม่ควรทานยาบำรุงโดยไม่จำเป็น การทานยาหรืออาหารบำรุงที่ช่วยเสริมสร้างความอบอุ่นให้แก่ร่างกายอย่างเนื้อสุนัข เนื้อแพะ ซุปไก่ ควรควบคุมให้อยู่ในปริมาณที่พอเหมาะ สำหรับผู้ที่มีร่างกายอ่อนแอไม่ควรทานมากเกินไป การบำรุงด้วยการทานอาหารหรือยาบำรุงเพียงชนิดเดียวเป็นประจำ มักไม่ก่อให้เกิดประสิทธิภาพเท่าที่ควร หากจะให้การทานอาหารและยาบำรุงได้ผลดียิ่งขึ้น ควรออกกำลังกายควบคู่กันไปด้วยจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทานอาหารและยาบำรุงได้อย่างมากทีเดียว