มีอีกคนจะดีมั้ย

หัวใจสำคัญที่ช่วยพัฒนาบ้านเมืองให้วัฒนาอย่างยั่งยืนคือ ทรัพยากรบุคคล ซึ่งถ้ามองจากจำนวนประชากรจีนที่มีอยู่ในขณะนี้ ถือว่าเป็นตัวเลขที่สูงที่สุดในโลก และไม่เข้าข่ายประชากรขาดแคลน ทว่าล่าสุดมีการนำนโยบายมอบสิทธิการมีบุตรคนที่ 2 ให้แก่ครอบครัวที่มีคุณสมบัติตรงตามที่กำหนดไว้มาใช้ แต่ดูเหมือนว่าเสียงตอบรับจากผู้คนในสังคมไม่ค่อยท่วมท้นมากนัก ทั้งๆ ที่ก่อนหน้านี้หลายคนคิดอยากจะมีบุตรมากกว่า 1 คน ก็ตาม 

ช่วงที่ประเทศจีนสถาปนาประเทศได้ไม่นาน  แนวคิดเรื่องการมีบุตรยังคงได้รับอิทธิพลจากสังคมแบบศักดินาที่นิยมมีบุตรมากๆ อัตราการเกิดในขณะนั้นสูงถึงร้อยละ 37 ขณะที่อัตราการเสียชีวิตลดลงมาอยู่ที่ระดับร้อยละ 14  ภายในระยะเวลาเพียงไม่กี่ปี ประชากรจีนมีอัตราการเกิดเพิ่มขึ้น อัตราการเสียชีวิตลดลง นำไปสู่การเพิ่มขึ้นของประชากรในอัตราที่สูงมาก ส่งผลต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ซึ่งยุคนั้นประเทศจีนยังไม่ได้มีความมั่นคงทางการเงินมากเท่าใดนัก แต่นโยบายที่ใช้กันช่วงนั้นยังคงเน้นการเพิ่มขึ้นของประชากร ดังคำกล่าวที่ว่า “ประชากรยิ่งมาก แรงงานยิ่งมาก”

กระทั่งช่วงทศวรรษที่ 70 ประชากรจีนเพิ่มขึ้นไปอยู่ที่ระดับ 800 ล้านคน จึงเริ่มมีการใช้มาตรการควบคุมประชากร ต่อมาก็มีการรณรงค์ให้มีบุตรน้อย เห็นได้จากคำกล่าวที่ว่า “คนเดียวไม่น้อย สองคนกำลังดี สามคนมากไป” หลังจากนั้นก็มีการประกาศใช้นโยบายคุมกำเนิดอย่างจริงจังในปี ค.ศ. 1979 โดยให้สิทธิแต่ละครอบครัวมีบุตรได้เพียงคนเดียว (ยกเว้นชนเผ่ากลุ่มน้อย)

ตลอดระยะเวลา 30 กว่าปี ที่มีการนำนโยบายการคุมกำเนิดมาใช้ สามารถควบคุมอัตราการเกิดของประชากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ อัตราการเพิ่มขึ้นของประชากรอยู่ในระดับที่น่าพอใจ แต่ผลพวงที่ตามมาคือ การตกอยู่ในสภาพที่สังคมเต็มไปด้วยประชากรสูงวัย การขาดสมดุลระหว่างสัดส่วนของเพศชายและเพศหญิง ซึ่งในปัจจุบันประชากรชายมีสัดส่วนมากกว่าประชากรหญิง และมีแนวโน้มที่จะมีชายโสดเพิ่มขึ้นในสังคมมากขึ้นเรื่อยๆ ถือเป็นปัญหาที่มีส่วนสัมพันธ์กับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจอย่างมาก

สำหรับคู่สามีภรรยาที่ต่างฝ่ายต่างเป็นลูกโทน หรือมีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นลูกโทน สามารถใช้สิทธิในการมีบุตร 2 คน  ไม่จำกัดว่าเป็นเมืองใด เป็นชาวเมืองใหญ่ หรือชาวชนบท ต่างได้รับสิทธิดังกล่าวทั้งสิ้น

หลายคนเห็นว่านโยบายดังกล่าวเป็นเรื่องดีที่ควรส่งเสริม แต่ในทางปฏิบัติอาจไม่เป็นเช่นนั้น เพราะสภาพแวดล้อมทางสังคมและเศรษฐกิจไม่เอื้ออำนวย โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยอยู่ในเมืองใหญ่ที่มีค่าครองชีพสูง ชีวิตเต็มไปด้วยการแข่งขัน การมีบุตรเพิ่มอีก 1 คน ถือเป็นภาระระยะยาวที่มีความหนักหนาเอาการอยู่ การมีบุตรอีกคนอาจไม่ได้เป็นเรื่องยากเท่ากับการเลี้ยงดูจนเติบใหญ่ เพราะต้องทุ่มเททั้งกำลังกายและกำลังทรัพย์ ยังไม่รวมถึงผู้สูงวัยในครอบครัวที่ต้องเลี้ยงดู หากมีเด็กเพิ่มขึ้นอีกคน ค่าใช้จ่ายในบ้านก็สูงขึ้นมาก เป็นเหตุให้พวกเขาตัดสินใจมีบุตรเพียงแค่คนเดียว

หนุ่มสาวยุคใหม่ที่แต่งงานในวัยที่ยังไม่มาก ต่างไม่อยากมีบุตร 2 คน เพราะมีความคิดที่แตกต่างจากคนยุคก่อน คนกลุ่มนี้เติบโตมาในสภาพสังคมที่เต็มไปด้วยสิ่งอำนวยความสะดวก มีชีวิตที่สุขสบาย ช่วงของการตั้งครรภ์เรื่อยไปจนถึงการคลอดบุตร ถือเป็นช่วงเวลาที่เหนื่อยล้าสำหรับพวกเขา เพราะต้องเดินทางเข้าออกโรงพยาบาลบ่อยครั้ง พอเด็กคลอดออกมา ก็ต้องดูแลอย่างดี ไม่สบายก็ต้องพาไปหาหมอ จริงๆ แล้วไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรสำหรับผู้ที่มีบุตร แต่ถือเป็นเรื่องที่สร้างความยากลำบากให้แก่ชีวิตคู่ของสามีภรรยายุคใหม่ที่ไม่ค่อยได้สัมผัสกับอุปสรรคหรือความลำบากเท่าใดนัก พวกเขาจึงไม่คิดที่จะมีบุตรคนที่ 2

อีกอย่างการเลี้ยงดูบุตรในสังคมที่เต็มไปด้วยการแข่งขัน สร้างแรงกดดันให้แก่ผู้ปกครองไม่น้อย ยิ่งสภาพครอบครัวที่พ่อแม่ต้องออกไปทำงานแต่เช้ากลับมาตอนหัวค่ำ การปล่อยให้เด็กอยู่กับพี่เลี้ยง ก็ไม่ใช่เรื่องน่าวางใจ  เพราะคนเหล่านี้มักไม่ค่อยดูแลเด็กอย่างเต็มที่ แต่ด้วยข้อจำกัดทางการเงิน ทำให้ไม่สามารถออกจากงานมาเลี้ยงดูบุตร ทำให้หลายครอบครัวที่มีรูปแบบการดำเนินชีวิตในลักษณะดังกล่าว ไม่คิดจะมีบุตรคนที่ 2 เช่นกัน   

แม้จะมีการใช้นโยบายดังกล่าวมาช่วงเวลาหนึ่งแล้ว แต่เสียงตอบรับถือว่าไม่ค่อยดีนัก เห็นได้จากสัดส่วนของผู้ใช้สิทธิดังกล่าวในเมืองใหญ่ที่มีไม่ถึงร้อยละ 10 โดยมีเหตุผลที่แตกต่างกันไป มองจากการใช้ชีวิตของคนจีนยุคใหม่แล้ว ก็น่าเห็นใจอยู่  บางครั้งปรารถนาที่จะมี แต่ก็มีข้อจำกัดอยู่หลายประการ เราคงต้องให้เวลาเป็นเครื่องพิสูจน์ว่าผลจากการดำเนินนโยบายดังกล่าวจะออกหัวหรือก้อย